შესავალი — ანალიტიკური კომენტარი
მედიკამენტებზე ხელმისაწვდომობა თანამედროვე საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ერთ-ერთი მთავარი პრიორიტეტია, რადგან იგი განსაზღვრავს მოსახლეობის შესაძლებლობას მიიღოს დროული და ეფექტური მკურნალობა. მედიკამენტები არ წარმოადგენს ჩვეულებრივ სამომხმარებლო პროდუქტს — ისინი ხშირად სასიცოცხლო აუცილებლობის ნაწილია, განსაკუთრებით ქრონიკული დაავადებების მქონე პაციენტებისთვის. სწორედ ამიტომ მედიკამენტების ფასების საკითხი ყოველთვის სცილდება მხოლოდ ეკონომიკურ ჩარჩოს და ხდება საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის პოლიტიკის მნიშვნელოვანი ნაწილი.
საქართველოში მედიკამენტების მაღალი ფასები წლების განმავლობაში რჩება მოსახლეობის სოციალური წნეხის ერთ-ერთ მთავარ წყაროდ. მთავრობის ადმინისტრაციის უფროსის, ლევან ჟორჟოლიანის განცხადება, რომ შესაძლებელია ფასების შემცირება და ამას შესაძლოა რეგულაციების ცვლილებაც დასჭირდეს, მიუთითებს, რომ სახელმწიფო ცდილობს მედიკამენტებზე ხელმისაწვდომობის სისტემურ გაუმჯობესებას. ამ პროცესის წარმატება განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ქვეყნისთვის, სადაც ჯანმრთელობის ხარჯების დიდი ნაწილი მოქალაქეებს საკუთარი ჯიბიდან უწევთ დაფარვა.
პრობლემის აღწერა
ლევან ჟორჟოლიანის განცხადებით, სამთავრობო საკოორდინაციო კომისიამ გააფართოვა თავისი მანდატი და სურსათის ფასებთან ერთად მოიცვა მედიკამენტებისა და საწვავის მიმართულებებიც. შეხვედრა გაიმართა როგორც ფარმაცევტული კომპანიების, ისე სააფთიაქო ქსელების ხელმძღვანელებთან, სადაც მიღწეული იქნა შეთანხმება, რომ ფასების შემცირება შესაძლებელია.
ეს საკითხი ქართველი მკითხველისთვის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რადგან მედიკამენტებზე მაღალი ფასები ხშირად იწვევს მკურნალობის შეწყვეტას ან დაგვიანებას, რაც საბოლოოდ ზრდის გართულებებისა და ჰოსპიტალიზაციის რისკს. მედიკამენტებზე ხელმისაწვდომობა ასევე დაკავშირებულია სოციალურ თანასწორობასთან — როდესაც წამალი ძვირია, ყველაზე მეტად ზარალდებიან დაბალი შემოსავლის მქონე ოჯახები.
საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის თვალსაზრისით, ფასების შემცირების პოლიტიკა შეიძლება გახდეს მნიშვნელოვანი ნაბიჯი მოსახლეობის სოციალური ტვირთის შესამსუბუქებლად, რაც სრულად შეესაბამება ისეთ პლატფორმებზე განხილულ პრიორიტეტებს, როგორიცაა https://www.publichealth.ge.
სამეცნიერო და კლინიკური ანალიზი
მედიკამენტებზე ფასების გავლენა კლინიკურ შედეგებზე კარგად არის დადასტურებული. კვლევები აჩვენებს, რომ როდესაც მედიკამენტები ფინანსურად ნაკლებად ხელმისაწვდომია, პაციენტები ხშირად ამცირებენ დოზებს ან წყვეტენ მკურნალობას, რაც განსაკუთრებით საშიშია ქრონიკული დაავადებების დროს [1].
კლინიკური თვალსაზრისით, მკურნალობის შეწყვეტა იწვევს დაავადების პროგრესირებას, გართულებებს და საბოლოოდ ზრდის ჯანდაცვის სისტემის ხარჯებს. ამიტომ მედიკამენტებზე ხელმისაწვდომობა განიხილება როგორც უნივერსალური ჯანდაცვის ერთ-ერთი მთავარი კომპონენტი [2].
ლევან ჟორჟოლიანის განცხადებაში ხაზგასმულია, რომ ფასების შემცირებას შესაძლოა რეგულაციების ცვლილებაც დასჭირდეს. ეს შეესაბამება საერთაშორისო გამოცდილებას, სადაც მედიკამენტების ფასების რეგულაცია ხშირად ეფუძნება რეფერენტულ ფასებს, გენერიკული პრეპარატების მხარდაჭერას და ბაზრის გამჭვირვალობას [3].
სარგებელი ასეთი პოლიტიკისგან შეიძლება იყოს მკურნალობის გაუმჯობესებული ხელმისაწვდომობა და ჯანმრთელობის შედეგების გაუმჯობესება, თუმცა რისკია, რომ არასწორმა რეგულაციამ შეიძლება ბაზარზე მედიკამენტების დეფიციტი ან ხარისხის კონტროლის პრობლემები წარმოშვას.
სტატისტიკა და მტკიცებულებები
WHO-ის მონაცემებით, მედიკამენტებზე მაღალი ხარჯები ერთ-ერთი მთავარი მიზეზია, რის გამოც მოსახლეობა ფინანსურ სირთულეებს აწყდება და ვერ აგრძელებს მკურნალობას [2].
ევროპის ქვეყნებში ჩატარებული კვლევები აჩვენებს, რომ ფასების რეგულაციის ეფექტური მექანიზმები მნიშვნელოვნად ამცირებს მოსახლეობის ფინანსურ ტვირთს და ზრდის მედიკამენტების ხელმისაწვდომობას [4].
საქართველოში მედიკამენტებზე პირდაპირი ხარჯები კვლავ მაღალია, რაც მიუთითებს, რომ ფასების შემცირების ინიციატივა შეიძლება გახდეს სოციალური პოლიტიკის მნიშვნელოვანი ნაწილი. ამ პროცესის მეცნიერულად შეფასება და მტკიცებულებებზე დაფუძნებული ანალიზი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია აკადემიური სივრცისთვის, რასაც ხელს უწყობს https://www.gmj.ge.
საერთაშორისო გამოცდილება
საერთაშორისო დონეზე მედიკამენტების ფასების რეგულაცია ფართოდ გამოიყენება. WHO რეკომენდაციებში ხაზგასმულია, რომ სახელმწიფოებმა უნდა განავითარონ პოლიტიკა, რომელიც უზრუნველყოფს აუცილებელი მედიკამენტების ხელმისაწვდომობას და ამცირებს ფინანსურ ბარიერებს [2].
NIH და CDC აღნიშნავენ, რომ ფინანსური ხელმისაწვდომობა მკურნალობის ერთგულების ერთ-ერთი მთავარი ფაქტორია და ფასების შემცირება ამცირებს ჯანმრთელობის უთანასწორობას [5].
The Lancet-ისა და BMJ-ის პუბლიკაციებში ასევე ნათქვამია, რომ ეფექტური ინსტრუმენტებია რეფერენტული ფასები, გენერიკული მედიკამენტების მხარდაჭერა და კონკურენციის გაძლიერება [6].
საქართველოს მიმდინარე პროცესი სწორედ ამ საერთაშორისო პრაქტიკის შესაბამისობაში შეიძლება განიხილებოდეს, თუმცა აუცილებელია ხარისხისა და უსაფრთხოების მკაცრი კონტროლი.
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოსთვის მედიკამენტებზე ფასების შემცირების ინიციატივა უკავშირდება როგორც სოციალურ პასუხისმგებლობას, ისე ჯანდაცვის სისტემის მდგრადობას. ლევან ჟორჟოლიანის განცხადებით, მიზანია მოსახლეობაზე ფასებთან დაკავშირებული წნეხის მაქსიმალური შემცირება და თითოეული მოქალაქისთვის სოციალური ხარჯის შემსუბუქება.
რეგულაციების ცვლილება შესაძლოა გახდეს საჭირო, რაც მოითხოვს ჯანდაცვის სამინისტროს აქტიურ ჩართულობას. ამ პროცესში განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს ხარისხის კონტროლს და სტანდარტების დაცვას, რასაც ხელს უწყობს https://www.certificate.ge.
მედიკამენტების ხელმისაწვდომობის საკითხის გაშუქება და მოსახლეობის ინფორმირება ასევე მნიშვნელოვანია, რაშიც დიდი როლი აქვს https://www.sheniekimi.ge-ს.
მითები და რეალობა
მითი: მედიკამენტებზე ფასების შემცირება შეუძლებელია ბაზრის პირობებში.
რეალობა: საერთაშორისო გამოცდილება აჩვენებს, რომ მედიკამენტები განსაკუთრებული პროდუქტია და სახელმწიფო რეგულაცია ხშირად აუცილებელია სოციალური ინტერესების დასაცავად [2].
მითი: რეგულაცია აუცილებლად იწვევს დეფიციტს.
რეალობა: სწორი პოლიტიკის პირობებში შესაძლებელია ფასების შემცირება და ბაზრის სტაბილურობის შენარჩუნება [3].
ხშირად დასმული კითხვები (Q&A)
რატომ განიხილება რეგულაციების ცვლილება?
რადგან ფასების შემცირება ხშირად მოითხოვს ახალი მექანიზმების დანერგვას, როგორიცაა რეფერენტული ფასები ან ბაზრის გამჭვირვალობის გაზრდა.
როგორ აისახება ფასების შემცირება მოსახლეობაზე?
ეს შეამცირებს ფინანსურ ტვირთს და გაზრდის მკურნალობის ხელმისაწვდომობას.
შეიძლება თუ არა ხარისხის გაუარესება?
სწორი კონტროლის პირობებში შესაძლებელია ფასების შემცირება ხარისხის შენარჩუნებით, თუმცა აუცილებელია მკაცრი რეგულაცია [4].
დასკვნა — საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პერსპექტივით
მედიკამენტებზე ხელმისაწვდომობა საქართველოსთვის წარმოადგენს საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს გამოწვევას. სამთავრობო საკოორდინაციო კომისიის მანდატის გაფართოება და ფასების შემცირების შესაძლებლობაზე შეთანხმება მიუთითებს, რომ სახელმწიფო ცდილობს სისტემურ პოლიტიკურ ნაბიჯებს.
რეალისტური რეკომენდაციაა, რომ საქართველო გააგრძელოს ფასების რეგულირების მექანიზმების განვითარება, უზრუნველყოს ხარისხის კონტროლი და გააძლიეროს სახელმწიფოსა და კერძო სექტორის თანამშრომლობა. საბოლოო მიზანი უნდა იყოს მედიკამენტების ხელმისაწვდომობა ყველა მოქალაქისთვის, რაც გააუმჯობესებს ჯანმრთელობის შედეგებს და შეამცირებს სოციალურ უთანასწორობას.
წყაროები
- Osterberg L, Blaschke T. Adherence to medication. N Engl J Med. 2005;353:487–497. https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMra050100
- World Health Organization. Access to essential medicines as part of universal health coverage. WHO; 2019. https://www.who.int/health-topics/essential-medicines
- World Health Organization. Medicines pricing policies and regulation. WHO; 2020. https://www.who.int/publications
- European Commission. Pharmaceutical pricing and reimbursement systems in Europe. EC; 2021. https://ec.europa.eu/health
- National Institutes of Health. Medication adherence and health outcomes. NIH; 2022. https://www.nih.gov
- Vogler S, et al. Medicine price regulation and public health impact. Lancet. 2017;390:2464–2475. https://www.thelancet.com
