რა გავლენა შეიძლება იქონიოს წამლისა და ალკოჰოლის ერთდროულმა მოხმარებამ? თემაზე გადაცემაში “პირადი ექიმი მარი მალაზონია” ფარმაკოლოგი, თსსუ პროფესორი მაია ოკუჯავა საუბრობს:
შესავალი — ანალიტიკური კომენტარი
ალკოჰოლის მოხმარება ყოველდღიურ ცხოვრებაში ფართოდ გავრცელებული პრაქტიკაა, თუმცა მისი ურთიერთქმედება მედიკამენტებთან ხშირად სათანადოდ არ არის შეფასებული. განსაკუთრებით მაღალი რისკის სფეროა ალკოჰოლის ერთდროული გამოყენება არტერიული წნევის დამწევ საშუალებებთან და ტკივილგამაყუჩებლებთან. ეს საკითხი მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ ინდივიდუალური ჯანმრთელობისთვის, არამედ საზოგადოებრივი ჯანდაცვისთვისაც, რადგან წამლების არასწორი მიღება და ალკოჰოლთან კომბინაცია ზრდის გადაუდებელი შემთხვევების, ტრავმებისა და გართულებების რისკს [1].
საქართველოში, სადაც არტერიული ჰიპერტენზია და გულ-სისხლძარღვთა დაავადებები ფართოდ გავრცელებულია, აუცილებელია საზოგადოებრივი ცნობიერების ამაღლება უსაფრთხო მედიკამენტური პრაქტიკის შესახებ. მსგავსი თემები რეგულარულად განიხილება აკადემიურ სივრცეებში, მათ შორის https://www.sheniekimi.ge და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის პლატფორმაზე https://www.publichealth.ge.
პრობლემის აღწერა
ალკოჰოლი წარმოადგენს ბიოლოგიურად აქტიურ ნივთიერებას, რომელიც პირდაპირ მოქმედებს გულ-სისხლძარღვთა სისტემაზე, არტერიულ წნევასა და ცენტრალურ ნერვულ სისტემაზე. მისი მიღება ხშირად ხდება იმ ფონზე, როდესაც ადამიანს უკვე აქვს ქრონიკული დაავადებები და რეგულარულად იღებს მედიკამენტებს.
პრობლემა განსაკუთრებით მწვავე ხდება მაშინ, როდესაც ადამიანი ალკოჰოლური თრობის ფონზე იღებს წნევის დამწევ პრეპარატს ან ტკივილგამაყუჩებელს თვითნებურად, ექიმის კონსულტაციის გარეშე. ასეთ შემთხვევებში იზრდება ჰიპოტენზიის, თავბრუსხვევის, დაცემის, კუჭ-ნაწლავის სისხლდენისა და ღვიძლის დაზიანების რისკი [2].
ქართველი მკითხველისთვის ეს თემა განსაკუთრებით აქტუალურია, რადგან ალკოჰოლის მოხმარება კულტურულად გავრცელებულია, ხოლო თვითმკურნალობის პრაქტიკა — ხშირი.
სამეცნიერო და კლინიკური ანალიზი
ალკოჰოლი არტერიულ წნევაზე ორმაგ ეფექტს ავლენს. საწყის ეტაპზე, განსაკუთრებით დიდი რაოდენობით მიღებისას, შესაძლებელია არტერიული წნევის მომატება. შემდგომში, ალკოჰოლის ვაზოდილატაციური და კუნთების მომადუნებელი მოქმედების გამო, შესაძლოა წნევის დროებითი დაქვეითება განვითარდეს [3].
ეს მერყეობა განსაკუთრებით სახიფათოა იმ პაციენტებისთვის, რომლებიც იღებენ ანტიჰიპერტენზიულ პრეპარატებს. ზოგიერთი ჯგუფის წამალი (მაგალითად, ბეტა-ბლოკატორები, კალციუმის არხის ბლოკატორები, დიურეტიკები) ალკოჰოლთან ერთად შეიძლება გამოიწვიოს არტერიული წნევის მკვეთრი ვარდნა, კოლაფსი და ტრავმასთან დაკავშირებული გართულებები [4].
ტკივილგამაყუჩებლების შემთხვევაში, ალკოჰოლი ზრდის კუჭისა და ნაწლავების ლორწოვანის გაღიზიანებას. არასტეროიდული ანთების საწინააღმდეგო საშუალებები (იბუპროფენი, ნაპროქსენი) და ალკოჰოლი ერთად ზრდიან კუჭ-ნაწლავის სისხლდენის რისკს [5].
განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი საკითხია პარაცეტამოლისა და ალკოჰოლის კომბინაცია, რადგან ორივე ნივთიერება ღვიძლში მეტაბოლიზდება და შესაძლოა გამოიწვიოს მწვავე ჰეპატოტოქსიკურობა [6].
სტატისტიკა და მტკიცებულებები
მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაციის მონაცემებით, ალკოჰოლი ყოველწლიურად იწვევს დაახლოებით 3 მილიონ სიკვდილს მსოფლიოში, რაც საერთო სიკვდილიანობის 5%-ზე მეტია [1].
კვლევები აჩვენებს, რომ მედიკამენტებთან დაკავშირებული არასასურველი რეაქციების მნიშვნელოვანი ნაწილი უკავშირდება ალკოჰოლთან ერთდროულ გამოყენებას [2].
განსაკუთრებით მაღალია რისკი ხანდაზმულებში, რადგან მათ ხშირად აქვთ მრავალპრეპარატიანი თერაპია და ალკოჰოლის მეტაბოლიზმი ასაკთან ერთად ნელდება [7].
ეს სტატისტიკა ადასტურებს, რომ საკითხი მხოლოდ ინდივიდუალური არჩევანი არ არის — ეს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის გამოწვევაა.
საერთაშორისო გამოცდილება
საერთაშორისო ინსტიტუტები მკაფიოდ აფრთხილებენ მოსახლეობას ალკოჰოლისა და მედიკამენტების ურთიერთქმედების შესახებ.
WHO ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ ალკოჰოლი ზრდის ქრონიკული დაავადებების გართულებებს და ამცირებს მკურნალობის ეფექტიანობას [1].
CDC მიუთითებს, რომ ალკოჰოლისა და წამლების კომბინაცია იწვევს დაცემებს, ავტოსაგზაო შემთხვევებს და ჰოსპიტალიზაციის ზრდას [8].
NIH და FDA ასევე აფრთხილებენ, რომ ტკივილგამაყუჩებლების ალკოჰოლთან მიღება ზრდის ღვიძლის უკმარისობისა და კუჭ-ნაწლავის სისხლდენის რისკს [6].
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოში არტერიული ჰიპერტენზია ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული ქრონიკული დაავადებაა, ხოლო თვითნებური მედიკამენტური პრაქტიკა კვლავ მნიშვნელოვან პრობლემად რჩება.
ჯანდაცვის სისტემისთვის ეს ნიშნავს გადაუდებელი შემთხვევების ზრდას, ტრავმებსა და გართულებებს, რაც დამატებით ტვირთს აყენებს კლინიკებს.
ამ საკითხის რეგულაცია და განათლება მნიშვნელოვანია. აკადემიური დისკუსიები ხშირად ქვეყნდება პლატფორმაზე https://www.gmj.ge, ხოლო ხარისხისა და უსაფრთხოების სტანდარტებზე ინფორმაციის მიღება შესაძლებელია https://www.certificate.ge.
საქართველოში აუცილებელია საზოგადოებრივი კამპანიების გაძლიერება, რათა მოსახლეობამ იცოდეს, რომ ალკოჰოლის ფონზე წამლების მიღება უსაფრთხო არ არის.
მითები და რეალობა
მითი: „თუ წნევა ამიწია, ალკოჰოლის შემდეგაც შეიძლება ჩვეულებრივი წამლის მიღება.“
რეალობა: ალკოჰოლი უკვე იწვევს წნევის მერყეობას და წამლის დამატება ზრდის ჰიპოტენზიისა და კოლაფსის რისკს [4].
მითი: „თავის ტკივილის დროს ერთი აბი ალკოჰოლთან ერთად არაფერს ავნებს.“
რეალობა: ტკივილგამაყუჩებლები და ალკოჰოლი ერთად ზრდიან კუჭ-ნაწლავის დაზიანებისა და ღვიძლის ტოქსიკურობის რისკს [5].
მითი: „ალკოჰოლი წამალს უკეთესად ამუშავებს.“
რეალობა: ალკოჰოლი ამცირებს მკურნალობის ეფექტიანობას და ზრდის გვერდით მოვლენებს [2].
ხშირად დასმული კითხვები (Q&A)
კითხვა: შეიძლება თუ არა წნევის წამლის მიღება ალკოჰოლის შემდეგ?
პასუხი: რეკომენდებულია ექიმის კონსულტაცია, რადგან შესაძლებელია წნევის მკვეთრი ვარდნა და გართულებები [4].
კითხვა: რომელია ყველაზე სახიფათო ტკივილგამაყუჩებელი ალკოჰოლთან ერთად?
პასუხი: პარაცეტამოლი, რადგან ზრდის ღვიძლის მწვავე დაზიანების რისკს [6].
კითხვა: რამდენ ხანშია უსაფრთხო წამლის მიღება ალკოჰოლის შემდეგ?
პასუხი: ეს დამოკიდებულია დოზაზე, ასაკზე და პრეპარატზე. ზოგადად საჭიროა მინიმუმ 24 საათი და ექიმის რეკომენდაცია [8].
კითხვა: რატომ არის ეს საკითხი საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პრობლემა?
პასუხი: რადგან ალკოჰოლთან მედიკამენტების არასწორი კომბინაცია ზრდის ჰოსპიტალიზაციას, ტრავმებსა და სიკვდილიანობას [1].
დასკვნა — საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პერსპექტივით
ალკოჰოლის გამოყენება წნევის დამწევ საშუალებებთან და ტკივილგამაყუჩებლებთან მიმართებაში წარმოადგენს მნიშვნელოვან რისკს. არტერიული წნევის მერყეობა, ჰიპოტენზია, ტრავმები, კუჭ-ნაწლავის დაზიანება და ღვიძლის ტოქსიკურობა — ეს მხოლოდ ნაწილია იმ გართულებებისა, რომლებიც შესაძლოა განვითარდეს [2].
საზოგადოებრივი ჯანდაცვის მთავარი ამოცანაა ცნობიერების ამაღლება და თვითნებური მედიკამენტური პრაქტიკის შემცირება. რეკომენდებულია:
– ალკოჰოლის ფონზე არ მიიღოთ წნევის წამლები ექიმის გარეშე
– ტკივილგამაყუჩებლების გამოყენებისას ყოველთვის გაითვალისწინოთ ალკოჰოლის რისკი
– საჭიროების შემთხვევაში მიმართოთ სამედიცინო დახმარებას
უსაფრთხო მედიკამენტური პრაქტიკის პოპულარიზაცია აუცილებელია როგორც ინდივიდუალური ჯანმრთელობისთვის, ასევე ქვეყნის ჯანდაცვის სისტემის მდგრადობისთვის.
წყაროები
- World Health Organization. Alcohol fact sheet. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/alcohol
- National Institute on Alcohol Abuse and Alcoholism. Harmful interactions: Mixing alcohol with medicines. Available from: https://www.niaaa.nih.gov/publications/brochures-and-fact-sheets/harmful-interactions
- Klatsky AL. Alcohol and blood pressure. Clin Chim Acta. 2020;507:196–202. Available from: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32035940/
- European Society of Cardiology. Hypertension guidelines and alcohol recommendations. Available from: https://www.escardio.org/Guidelines
- Lanas A, Chan FKL. NSAIDs and gastrointestinal bleeding. Lancet. 2017;390(10090):613–624. Available from: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28648365/
- U.S. Food and Drug Administration. Acetaminophen and liver injury warnings. Available from: https://www.fda.gov/drugs/information-drug-class/acetaminophen-information
- Mangoni AA, Jackson SHD. Age-related changes in pharmacokinetics and pharmacodynamics. Br J Clin Pharmacol. 2004;57(1):6–14. Available from: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/14678335/
- Centers for Disease Control and Prevention. Alcohol and medication safety. Available from: https://www.cdc.gov/alcohol/fact-sheets/alcohol-use.htm
