შესავალი — ანალიტიკური კომენტარი
ცილოვანი დანამატების, განსაკუთრებით პროტეინის ფხვნილების, მოხმარება ბოლო ათწლეულში იქცა ყოველდღიურ პრაქტიკად არა მხოლოდ პროფესიონალ სპორტსმენებში, არამედ ფართო მოსახლეობაშიც. ეს ტენდენცია დაკავშირებულია ფიტნეს ინდუსტრიის აგრესიულ მარკეტინგთან და სოციალურ ქსელებში დამკვიდრებულ წარმოდგენასთან, თითქოს პროტეინის დამატება ჯანმრთელობის, ენერგიისა და ხანგრძლივი სიცოცხლის აუცილებელი პირობაა. საზოგადოებრივი ჯანდაცვის თვალსაზრისით საკითხი კრიტიკულად მნიშვნელოვანია, რადგან ინდუსტრიულად წარმოებული საკვები დანამატები ხშირად მოიხმარება რეგულაციისა და სამედიცინო შეფასების გარეშე, რაც ზრდის როგორც ინდივიდუალურ, ისე პოპულაციურ რისკებს. პლატფორმები, როგორიცაა https://www.sheniekimi.ge და https://www.publichealth.ge, სწორედ ამ ინფორმაციული სიცარიელის შევსებას ემსახურება.
პრობლემის აღწერა
პროტეინის ფხვნილები წარმოადგენს საკვებ დანამატებს და არა აუცილებელ საკვებ პროდუქტებს მოსახლეობის უმრავლესობისთვის [1]. მათი ფართო ხელმისაწვდომობა, რეკლამა და თვითდასაქმებული მწვრთნელების რეკომენდაციები ქმნის ილუზიას, რომ ყოველდღიური მოხმარება უსაფრთხოა. რეალურად კი პრობლემას წარმოადგენს სუსტი რეგულაცია, მძიმე მეტალებით დაბინძურების რისკი და მაღალი რაოდენობით დამატებული შაქარი. ქართველი მომხმარებლისთვის ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რადგან ბაზარზე წარმოდგენილი ბევრი პროდუქტი იმპორტირებულია და ადგილობრივი კონტროლის მექანიზმები შეზღუდულია.
სამეცნიერო და კლინიკური ანალიზი
ცილა აუცილებელია კუნთოვანი მასის, იმუნური ფუნქციისა და ჰორმონული ბალანსისთვის, თუმცა მისი წყაროები შეიძლება იყოს როგორც ბუნებრივი საკვები, ისე დანამატები. ბიოლოგიური თვალსაზრისით ორგანიზმი ვერ განასხვავებს ცილის წყაროს, მაგრამ განსხვავდება თანმხლები ნივთიერებები. პროტეინის ფხვნილებში ხშირად გვხვდება დამუშავებისას მოხვედრილი მძიმე მეტალები და ტექნოლოგიური დანამატები [1,4]. კვლევები აჩვენებს, რომ ხანგრძლივი მოხმარება დაკავშირებულია თირკმლისა და ღვიძლის ფუნქციის დარღვევის რისკთან გარკვეულ ჯგუფებში, განსაკუთრებით მათში, ვისაც უკვე აქვს მეტაბოლური ან თირკმლის დაავადება [4].
სტატისტიკა და მტკიცებულებები
დამოუკიდებელმა ლაბორატორიულმა კვლევებმა აჩვენა, რომ ტესტირებული პროტეინის ფხვნილების მნიშვნელოვან ნაწილში აღმოჩნდა ტყვია, კადმიუმი, დარიშხანი და ვერცხლისწყალი რეკომენდებულ ზღვარზე მაღალი კონცენტრაციით [1,5]. 2025 წლის მომხმარებელთა კვლევის მიხედვით, ნიმუშების ორ მესამედზე მეტში ტყვიის დონე აღემატებოდა უსაფრთხო დღიურ ზღვარს [5]. ეს ნიშნავს, რომ რეგულარული მოხმარებისას შეიძლება დაგროვდეს ტოქსიკური დოზა, რაც ზრდის ნერვული სისტემისა და გულსისხლძარღვთა დაავადებების რისკს.
საერთაშორისო გამოცდილება
ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაცია და ამერიკის წამლის მარეგულირებელი სააგენტო მიუთითებენ, რომ საკვები დანამატები არ გადის იმავე წინასწარ უსაფრთხოების შეფასებას, რასაც მედიკამენტები [3,7]. The Lancet და BMJ-ის მიმოხილვები ხაზს უსვამს რეგულაციის გაძლიერების აუცილებლობას, რადგან ბაზარზე არსებული მრავალფეროვანი პროდუქტები ხშირად არ შეესაბამება ეტიკეტზე მითითებულ შემადგენლობას [4]. სწორედ ამიტომ განვითარებულ ქვეყნებში იზრდება დამოუკიდებელი სერტიფიცირების მნიშვნელობა.
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოში პროტეინის ფხვნილები თავისუფლად იყიდება სპორტული კვების მაღაზიებსა და ონლაინ პლატფორმებზე. რეგულაცია ძირითადად ეყრდნობა იმპორტის დოკუმენტაციას და არა დამოუკიდებელ ლაბორატორიულ ტესტირებას. აკადემიური სივრცეები, როგორიცაა https://www.gmj.ge, და ხარისხის პლატფორმები, როგორიცაა https://www.certificate.ge, მნიშვნელოვან როლს ასრულებს ინფორმაციისა და სტანდარტების დანერგვაში, თუმცა სისტემური კონტროლი კვლავ საჭიროებს გაძლიერებას.
მითები და რეალობა
მიტი: ყველა პროტეინის ფხვნილი უსაფრთხოა, რადგან ისინი თავისუფლად იყიდება.
რეალობა: თავისუფალი გაყიდვა არ ნიშნავს წინასწარ ტესტირებას და უსაფრთხოების გარანტიას [3,5].
მიტი: მცენარეული პროტეინი ყოველთვის უფრო სუფთაა.
რეალობა: მცენარეულ ნედლეულში მძიმე მეტალების დაგროვება ხშირად უფრო მაღალია [5].
ხშირად დასმული კითხვები (Q&A)
კითხვა: სჭირდება თუ არა ჯანმრთელ ადამიანს პროტეინის ფხვნილი?
პასუხი: უმრავლეს შემთხვევაში არა, რადგან საჭირო რაოდენობა მიიღწევა ჩვეულებრივი კვებით [7,8].
კითხვა: შეიძლება თუ არა ბავშვებისთვის?
პასუხი: ჯანმრთელი ბავშვებისთვის რეკომენდებული არ არის [7].
კითხვა: არსებობს თუ არა უსაფრთხო პროდუქტი?
პასუხი: შესაძლებელია, მაგრამ საჭიროა დამოუკიდებელი სერტიფიცირება და ლაბორატორიული ტესტირება [1,5].
დასკვნა — საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პერსპექტივით
პროტეინის ფხვნილები არ არის ჯანმრთელობის უნივერსალური გამოსავალი. ისინი წარმოადგენს ინდუსტრიულად დამუშავებულ დანამატებს, რომელთა რეგულაცია და ხარისხი ხშირად არასაკმარისია. საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პასუხისმგებლობაა ინფორმაციის გავრცელება, რეგულაციის გაძლიერება და მოსახლეობის წახალისება სრულფასოვანი კვებისკენ. რეალისტური რეკომენდაციაა პროტეინის მიღება პირველ რიგში ბუნებრივი საკვებიდან და დანამატების გამოყენება მხოლოდ სამედიცინო საჭიროების შემთხვევაში, სპეციალისტის კონტროლით, რაც შეესაბამება https://www.sheniekimi.ge და https://www.publichealth.ge-ის საგანმანათლებლო მისიას.
წყაროები
- Clean Label Project. Protein Powder Study. 2018. ხელმისაწვდომი: https://cleanlabelproject.org
- National Center for Health Research. Dietary Supplements Safety. ხელმისაწვდომი: https://www.center4research.org
- U.S. Food and Drug Administration. Dietary Supplement Products & Ingredients. ხელმისაწვდომი: https://www.fda.gov
- Cohen PA. Hazards of dietary supplements. N Engl J Med. 2014;370:1277–1280. ხელმისაწვდომი: https://www.nejm.org
- Consumer Reports. Protein Powders Can Contain Heavy Metals. 2025. ხელმისაწვდომი: https://www.consumerreports.org
- American Heart Association. Added Sugars and Cardiovascular Health. 2024. ხელმისაწვდომი: https://www.heart.org
- World Health Organization. Protein and amino acid requirements in human nutrition. WHO TRS 935. ხელმისაწვდომი: https://www.who.int
- Verywell Health. Who Really Needs Protein Supplements? 2023. ხელმისაწვდომი: https://www.verywellhealth.com
