„მამების ბავშვობის ტრავმა შეიძლება შვილის გენებში ჩაიწეროს“ — ახალი კვლევა
ახალი სამეცნიერო აღმოჩენა აჩვენებს, რომ ბავშვობაში გადატანილი სტრესი და ტრავმა შეიძლება მხოლოდ ფსიქიკაში კი არა, ბიოლოგიაშიც შემორჩეს — მათ შორის სპერმის უჯრედებში.
ამას ადასტურებს 2025 წელს ჟურნალ Molecular Psychiatry-ში გამოქვეყნებული ფინური კვლევა, რომელმაც კაცების სპერმის ნიმუშებში ეპიგენეტიკური კვალი აღმოაჩინა.
რა იპოვეს მეცნიერებმა?
ფინელმა მკვლევრებმა შეისწავლეს 58 მამაკაცის სპერმა.
მონაწილეები ორ ჯგუფად დაყვეს:
• ისინი, ვისაც ბავშვობაში ჰქონდათ მაღალი ტრავმისა და სტრესის გამოცდილება
• და ისინი, ვისაც დაბალი.
შედეგი:
- ტრავმული ბავშვობის მქონე მამაკაცების სპერმაში აღმოჩნდა განსაკუთრებული ეპიგენეტიკური ნიშნები.
- ეს ნიშნები პირდაპირ გენების მუშაობას ცვლიდა.
რომელ გენებზეა საუბარი?
მთავარი ცვლილებები დაფიქსირდა ორ გენში, რომლებიც ტვინის განვითარებასთან არის დაკავშირებული:
• CRTC1
• GBX2
ასევე გამოვლინდა ცვლილება ერთ მცირე RNA მოლეკულაში (hsa-mir-34c-5p), რომელიც ცხოველებზე ჩატარებულ კვლევებში ნაჩვენებია, რომ ტვინის ჩამოყალიბებას მნიშვნელოვნად ახდენს გავლენას.
რას ნიშნავს ეს ჩვენთვის?
მეცნიერები ამტკიცებენ, რომ ეს არ ცვლის თვითონ DNA-ს, მაგრამ გენების „ჩართვა-გამორთვის“ წესს ცვლის.
ჯერ ზუსტად არ იციან, გადაეცემა თუ არა ეს ცვლილებები მომავალ თაობებს, მაგრამ:
• ნათელია, რომ ცხოვრების გამოცდილებას შეუძლია ბიოლოგიაზე კვალი დატოვოს;
• არსებობს საფრთხე, რომ ეს კვალი შვილებზეც აისახოს.
კითხვები და პასუხები
ანუ თუ მამა სტრესულ გარემოში გაიზარდა, შვილსაც ექნება ფსიქოლოგიური პრობლემები?
არა პირდაპირ. ეს მხოლოდ ბიოლოგიური კვალის არსებობას აჩვენებს, მაგრამ მის გავლენას მომავალ თაობებზე ჯერ კიდევ იკვლევენ.
შეიძლება ეს ნიშნები თავიდან ავიცილოთ?
მეცნიერები ფიქრობენ, რომ ჯანსაღი ცხოვრების წესი (ფიზიკური აქტივობა, სტრესის მართვა, ფსიქოთერაპია) შესაძლოა ნაწილობრივ შეამციროს ეს ბიოლოგიური კვალი.
ეს ნიშნავს, რომ გენები „ცხოვრების ისტორიას ინახავს“?
სწორედ ასე. ამას ეპიგენეტიკური მეხსიერება ეწოდება.
წყაროები
1. Tuulari J.J. et al. Exposure to childhood maltreatment is associated with specific epigenetic patterns in sperm. Molecular Psychiatry. 2025.
2. Bohacek J, Mansuy IM. Epigenetic inheritance of acquired behaviours in mammals. Nat Rev Genet. 2015;16(11):641-652. doi:10.1038/nrg3980
3. Nestler EJ. Transgenerational epigenetic contributions to stress responses: Fact or fiction? Science. 2016;354(6309):1129-1132. doi:10.1126/science.aaf6959
მეტი უახლესი და სანდო სამეცნიერო ინფორმაცია იხილეთ ოფიციალურ პლატფორმაზე:
www.sheniekimi.ge – შენი ექიმი, შენი სივრცე, შენი ჯანმრთელობა.
გადმოწერე აპლიკაცია “შენი ექიმი” – პირველი ქართული სამედიცინო პლატფორმა!
მიიღე სანდო და აქტუალური ინფორმაცია ჯანმრთელობის შესახებ – საქართველოდან და მთელი მსოფლიოდან.
Telegram არხი: https://t.me/SheniEkimi
შენი ექიმი – ცოდნა ჯანმრთელობისთვის.
გადმოწერე აპლიკაცია „შენი ექიმი“ – პირველი ქართული სამედიცინო პლატფორმა!
მიიღე სანდო და აქტუალური ინფორმაცია ჯანმრთელობის შესახებ – საქართველოდან და მთელი მსოფლიოდან.
iPhone: https://apps.apple.com/fr/app/sheni/id6746877342?l=en-GB
Telegram არხი: https://t.me/SheniEkimi
შენი ექიმი – ცოდნა ჯანმრთელობისთვის.
