ICD-11: MF50 | SNOMED CT: 49650001 | სპეციალობა: უროლოგი, ნეფროლოგი, ენდოკრინოლოგი
განმარტება
ხშირი შარდვა (Urinary Frequency / Polyuria) – 24 საათში 8-ჯერ ან მეტჯერ შარდვა ან 2.5 ლიტრი შარდის გამოყოფა. შეიძლება იყოს ინფექციური, ენდოკრინული, ნევროლოგიური ან უროლოგიური მიზეზი. ხშირი შარდვა ნოქტურიასთან ერთად (ღამის შარდვა) – ყოველთვის გამოკვლევას საჭიროებს.
გავრცელება
შარდის სისტემის ინფექცია (UTI) – ქალებში ყველაზე ხშირი ბაქტერიული ინფექცია. 50 წელს ზემოთ მამაკაცების 50 პროცენტს კეთილთვისებიანი პროსტატის ჰიპერტროფია (BPH) ეხება (Roehrborn, 2005). შაქრიანი დიაბეტი – ხშირი შარდვის ხშირი, ხშირად გამოვლენილი ენდოკრინული მიზეზი.
მიზეზები
შარდის სისტემის ინფექცია (UTI) – E. coli – 80 პროცენტი. ქვედა მუცლის ტკივილი, შარდვისას წვა. შარდის კულტურა + ანტიბიოგრამა – სავალდებულო. 3-5 დღის ანტიბიოტიკი ქვედა UTI-სთვის.
შაქრიანი დიაბეტი – ოსმოსური დიურეზი ჰიპერგლიკემიისგან. ხშირი შარდვა + წყურვილი + წონის კლება. სისხლის გლუკოზა + HbA1c – სავალდებულო.
BPH – კეთილთვისებიანი პროსტატის ჰიპერტროფია – 50+ მამაკაცი. ხშირი შარდვა + სუსტი ნაკადი + შარდის შეჩერება. PSA + ულტრასონო. ალფა-ბლოკერი (ტამსულოზინი) – პირველი ხაზი.
ჰიპერაქტიური შარდის ბუშტი (OAB) – ძლიერი, შეუჩერებელი შარდვის სურვილი. ქალებში 11-16 პროცენტი. ანტიქოლინერგიკი (ტოლტეროდინი, ოქსიბუტინინი) – ეფექტიანი.
ჰიპეროქსალურია და ნეფროლიტიაზი – თირკმლის ქვები შარდის სადინარს ირიტირებს. ხშირი შარდვა + ბოჭი + ჰემატურია. CT urography – სავალდებულო.
ნეფროგენური შაქრიანი უშაქრო დიაბეტი (Diabetes Insipidus) – ADH-ის ნაკლებობა ან მდგომარეობისადმი რეზისტენტობა. 24-საათში 3-20 ლიტრი შარდი. ვასოპრესინი – ტესტი + მკურნალობა.
გამაფრთხილებელი ნიშნები
- ხშირი შარდვა + სისხლი + სიცხე – პიელონეფრიტი – სასწრაფო
- ხშირი შარდვა + ძლიერი წყურვილი + წონის კლება – DKA – 112
- ვერ შარდავ + ქვედა მუცლის ტკივილი – შარდის შეჯერება – სასწრაფო
- ხშირი შარდვა + ნევროლოგიური სიმპტომები – MS ან ზურგ. ტვინი – ნევროლოგი
- ბავშვი ენურეზი 5 წელს ზემოთ + სხვა სიმპტომები – ბავშვთა ნეფროლოგი
ხშირად დასმული კითხვები
კ: UTI ანტიბიოტიკის გარეშე გადის?
პ: გამარტივებული ქვედა UTI 25-40 პროცენტ ქალში 7 დღეში თვითლიმიტირებადია. ანტიბიოტიკი სიმპტომებს 50 პროცენტით ჩქარ ათავსებს. ტემპერატურა, ზურგის ტკივილი, ხანგრძლივი სიმპტომები – ანტიბიოტიკი სავალდებულოა.
კ: კრანბერის წვენი UTI-ს ხელს შეუშლის?
პ: კლინიკური კვლევები – სუსტი მტკიცებულება. ჰიდრატაცია (2 ლიტრი წყალი), ჩვეული შარდვა, გენიტალური ჰიგიენა – მნიშვნელოვანია. კრანბერი – დამხმარე, არა – ძირითადი.
კ: BPH-ი – ოპერაციაა საჭირო?
პ: ალფა-ბლოკერი (ტამსულოზინი), 5-ARI (ფინასტერიდი) – პირველი ხაზი. TURP (ტრანს ურეთრალური პროსტატის რეზექცია) – ოპერაცია, თუ მედიკამენტი ვერ ეხმარება. 80 პროცენტ შემთხვევაში ეფექტიანია.
კ: კეგელის ვარჯიში ეხმარება?
პ: კეგელის ვარჯიში ჰიპერაქტიური შარდის ბუშტისა და სტრესური შარდის შეუკავებლობის ეფექტიანი მკურნალობაა. ფიზიოთერაპევტი ან ქალვის სართული-სპეციალისტი – ინდივიდუალური პროგრამა.
კ: ღამის შარდვა – ნოქტურია – ნორმაა 70 წელს ზემოთ?
პ: ღამით 2+ ჯერ შარდვა – ნოქტურია. 70 წელს ზემოთ – ხშირია, მაგრამ ნორმა არ არის. ახალგაზრდებში – BPH, OAB, ძილის აპნოე, გულის უკმარისობა, შაქრიანი დიაბეტი გამოსარიცხია.
კ: შარდი ბევრია, ძალიან წყურვილი – ეს დიაბეტია?
პ: ხშირი შარდვა + ძლიერი წყურვილი + პოლიდიფსია – კლასიკური ჰიპერგლიკემია. სისხლის გლუკოზა ჭამის გარეშე – 7.0 მმოლ/ლ ან ზემოთ – შაქრიანი დიაბეტი. HbA1c ასევე სავალდებულოა.
წყაროები
- Foxman B. Urinary tract infection syndromes. Infect Dis Clin North Am. 2014;28(1):1-13.
- NICE. Urinary tract infections (lower) in adults. Clinical Knowledge Summary. London: NICE, 2023.
- Roehrborn CG. Benign prostatic hyperplasia. Rev Urol. 2005;7(Suppl 9):S3-S14.
- Haylen BT, et al. International Continence Society report on female pelvic floor terminology. Int Urogynecol J. 2010.
- National Center for Disease Control and Public Health of Georgia (NCDC). Tbilisi, 2023.
ეს გვერდი საგანმანათლებლო მიზნებისთვისაა. ის არ ცვლის ექიმის კონსულტაციას – მიმართეთ კვალიფიციურ ექიმს.
