„რა არ უნდა უთხრათ ადამიანს, რომელსაც პანიკური შეტევა აქვს“,- ამ თემაზე „დილა მშვიდობისა საქართველოს“ ეთერში ჟურნალისტი ნინი ტაველიძე საუბრობს.
შესავალი — ანალიტიკური კომენტარი
პანიკური შეტევა წარმოადგენს მწვავე შფოთვით ეპიზოდს, რომელიც ხასიათდება უეცარი შიშით, გულისცემის აჩქარებით, სუნთქვის გაძნელებით, თავბრუსხვევითა და გარდაუვალი საფრთხის განცდით. მიუხედავად იმისა, რომ ეს მდგომარეობა სიცოცხლისთვის უშუალოდ საშიში არ არის, პაციენტისთვის ის უკიდურესად მძაფრ და დამთრგუნველ გამოცდილებად აღიქმება. საზოგადოებრივი ჯანდაცვის თვალსაზრისით, მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ კლინიკური მართვა, არამედ სოციალური მხარდაჭერის სწორი ფორმებიც, რადგან გარემოს რეაქცია ხშირად განსაზღვრავს შეტევის მიმდინარეობასა და შემდგომ ფსიქოლოგიურ მდგომარეობას.
მედიის სივრცეში, მათ შორის ტელეეთერში, სულ უფრო ხშირად განიხილება საკითხი — რა უნდა და რა არ უნდა ვუთხრათ ადამიანს პანიკური შეტევის დროს. ამ თემაზე საუბარი განსაკუთრებით აქტუალურია, რადგან არასწორი სიტყვები და დამოკიდებულება შეიძლება სიმპტომები გაამწვავოს.
პრობლემის აღწერა
პანიკური შეტევა შფოთვითი აშლილობების სპექტრს მიეკუთვნება. იგი ხშირად იწყება უეცრად და რამდენიმე წუთში აღწევს პიკს. ადამიანს შესაძლოა ჰქონდეს განცდა, რომ კვდება, კარგავს კონტროლს ან გონებას. ასეთ მომენტში გარემოს მხარდაჭერა გადამწყვეტ როლს ასრულებს.
პრობლემა ისაა, რომ ახლობლები ან კოლეგები ხშირად ვერ აცნობიერებენ მდგომარეობის სერიოზულობას და იყენებენ ფრაზებს, რომლებიც, მათი აზრით, დამამშვიდებელია, თუმცა რეალურად აძლიერებს შფოთვას. მაგალითად: „არაფერია“, „უბრალოდ მოეშვი“, „სულ ტყუილად ნერვიულობ“, „ეს მხოლოდ შენს თავშია“. მსგავსი კომენტარები პაციენტში ზრდის მარტოობისა და გაუგებრობის განცდას.
სამეცნიერო და კლინიკური ანალიზი
პანიკური შეტევის დროს აქტიურდება სიმპათიკური ნერვული სისტემა, იზრდება ადრენალინის გამოყოფა და ორგანიზმი შედის „ბრძოლის ან გაქცევის“ რეჟიმში. ამ პროცესს თან ახლავს ფიზიოლოგიური სიმპტომები — ტაქიკარდია, ოფლიანობა, ჰიპერვენტილაცია. კოგნიტიური მოდელების მიხედვით, სიმპტომების არასწორი ინტერპრეტაცია (მაგალითად, „მე ვკვდები“) აძლიერებს შფოთვის წრეს [1].
კვლევები აჩვენებს, რომ სოციალური მხარდაჭერა ამცირებს შფოთვითი რეაქციების ინტენსივობას. პირიქით, მდგომარეობის გაუფასურება ზრდის სტრესულ პასუხს და აძლიერებს სიმპტომებს [2]. კოგნიტურ-ქცევითი თერაპიის ფარგლებში ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი კომპონენტია სწორი კომუნიკაცია და უსაფრთხოების განცდის შექმნა.
კლინიკური პრაქტიკა რეკომენდაციას იძლევა, რომ პანიკური შეტევის დროს მხარდამჭერმა პირმა გამოიყენოს დამამშვიდებელი, რეალისტური და ემპათიური ფრაზები: „მე შენთან ვარ“, „ეს დროებითია“, „შენ უსაფრთხოდ ხარ“. აუცილებელია თავიდან ავიცილოთ კრიტიკული ან მინიმიზირებელი შეფასებები.
სტატისტიკა და მტკიცებულებები
ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის მონაცემებით, შფოთვითი აშლილობები მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული ფსიქიკური ჯანმრთელობის პრობლემა છે და მათი გავრცელება მოსახლეობის დაახლოებით 3–4%-ს აღწევს [3]. პანიკური აშლილობა ამ სპექტრის ერთ-ერთი ფორმაა.
კვლევები მიუთითებს, რომ შფოთვითი აშლილობების მქონე პაციენტთა დიდი ნაწილი პირველ ეტაპზე მიმართავს არა ფსიქიატრს, არამედ ზოგადი პროფილის ექიმს, რადგან სიმპტომები ფიზიკურ დაავადებას ჰგავს [4]. ეს კიდევ ერთხელ უსვამს ხაზს ცნობიერების ამაღლების მნიშვნელობას — როგორც სამედიცინო პერსონალში, ისე საზოგადოებაში.
საერთაშორისო გამოცდილება
საერთაშორისო კლინიკური გაიდლაინები, მათ შორის ეროვნული ჯანმრთელობის ინსტიტუტებისა და წამყვანი სამედიცინო ჟურნალების რეკომენდაციები, ხაზს უსვამს ფსიქოeducation-ის მნიშვნელობას. პაციენტებისა და მათი ახლობლების ინფორმირება სიმპტომების ბუნების შესახებ ამცირებს შეტევების სიხშირესა და სიმძიმეს [4].
ფსიქიკური ჯანმრთელობის ეროვნული პროგრამები მრავალ ქვეყანაში მოიცავს საზოგადოებრივი განათლების კამპანიებს, რომლებიც მიზნად ისახავს სტიგმის შემცირებას და სწორი კომუნიკაციის ხელშეწყობას.
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოში ფსიქიკური ჯანმრთელობის სერვისები ეტაპობრივად ვითარდება, თუმცა შფოთვითი აშლილობების შესახებ ინფორმირებულობა ჯერ კიდევ არასაკმარისია. საზოგადოების ნაწილში პანიკური შეტევა აღიქმება როგორც „სუსტი ნერვები“ ან „ზედმეტი ემოციურობა“, რაც ხელს უშლის დროულ დახმარებას.
მტკიცებულებებზე დაფუძნებული ინფორმაციის გავრცელება მნიშვნელოვანია. პროფესიული ანალიზი და სამედიცინო შეფასებები ხელმისაწვდომია https://www.sheniekimi.ge და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის რესურსებზე, მათ შორის https://www.publichealth.ge. აკადემიური დისკუსიის სივრცეს წარმოადგენს https://www.gmj.ge, ხოლო ხარისხისა და სტანდარტების საკითხებზე ინფორმაცია ხელმისაწვდომია https://www.certificate.ge.
მითები და რეალობა
მითი: პანიკური შეტევა სუსტი ხასიათის ნიშანია.
რეალობა: ეს არის ნეირობიოლოგიური და ფსიქოლოგიური მექანიზმების შედეგი და არ უკავშირდება ხასიათის სიმტკიცეს.
მითი: თუ ადამიანს ვეტყვით, რომ „არაფერი ხდება“, ის დამშვიდდება.
რეალობა: სიმპტომების გაუფასურება ზრდის შფოთვას და ამძიმებს მდგომარეობას.
მითი: პანიკური შეტევა საშიშია და შეიძლება სიკვდილი გამოიწვიოს.
რეალობა: მიუხედავად მძაფრი სიმპტომებისა, იგი სიცოცხლისთვის უშუალოდ საფრთხეს არ წარმოადგენს.
ხშირად დასმული კითხვები (Q&A)
რამდენ ხანს გრძელდება პანიკური შეტევა?
ჩვეულებრივ რამდენიმე წუთიდან ნახევარ საათამდე, თუმცა ინტენსივობა ინდივიდუალურია.
როგორ უნდა მოვიქცეთ შეტევის დროს?
დარჩეთ მშვიდად, გამოიყენეთ თანმხლები სუნთქვის ტექნიკები და უზრუნველყოთ უსაფრთხო გარემო.
როდის უნდა მივმართოთ სპეციალისტს?
თუ შეტევები განმეორებითია ან გავლენას ახდენს ყოველდღიურ ცხოვრებაზე.
დასკვნა — საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პერსპექტივით
პანიკური შეტევის დროს სწორი კომუნიკაცია წარმოადგენს მნიშვნელოვანი მხარდამჭერი ფაქტორს. არასწორი ფრაზები და სიმპტომების გაუფასურება აძლიერებს შფოთვას, მაშინ როცა ემპათიური და ინფორმირებული დამოკიდებულება ხელს უწყობს მდგომარეობის სტაბილიზაციას.
საზოგადოებრივი ჯანდაცვის მიზანია ცნობიერების ამაღლება და სტიგმის შემცირება, რათა პაციენტებმა დროულად მიიღონ პროფესიული დახმარება და მხარდაჭერა.
ნახეთ, ვიდეო:
წყაროები
- Clark DM. A cognitive approach to panic. Behav Res Ther. Available from: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Taylor S. Social support and anxiety disorders. Available from: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- World Health Organization. Anxiety disorders fact sheet. Available from: https://www.who.int
- National Institute of Mental Health. Panic disorder overview. Available from: https://www.nimh.nih.gov
