აკნეს ,,ატომური ბომბი”
შესავალი — ანალიტიკური კომენტარი
აკნე წარმოადგენს ერთ-ერთ ყველაზე გავრცელებულ დერმატოლოგიურ მდგომარეობას, რომელიც გავლენას ახდენს როგორც მოზარდებზე, ასევე ზრდასრულ ადამიანებზე. მიუხედავად იმისა, რომ აკნე ხშირად ასოცირდება ჰორმონალურ ცვლილებებთან და გენეტიკურ ფაქტორებთან, თანამედროვე სამეცნიერო კვლევები მიუთითებს, რომ გარკვეული მედიკამენტები, ვიტამინები და ბიოლოგიურად აქტიური დანამატები ასევე შეიძლება მნიშვნელოვან როლს ასრულებდნენ აკნეს განვითარების ან რეციდივის პროვოცირებაში. ამ კონტექსტში განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობა ვიტამინ B12-ს, რომლის მიღება გარკვეულ შემთხვევებში დაკავშირებულია კანის ანთებითი პროცესების გააქტიურებასთან [1].
ეს საკითხი საზოგადოებრივი ჯანდაცვის თვალსაზრისით მნიშვნელოვანია, რადგან ვიტამინური დანამატები ფართოდ გამოიყენება როგორც სამედიცინო, ისე თვითმკურნალობის მიზნით. პლატფორმები, როგორიცაა https://www.sheniekimi.ge და საზოგადოებრივი ჯანდაცვის რესურსები, მათ შორის https://www.publichealth.ge, ხაზს უსვამენ მტკიცებულებაზე დაფუძნებული ინფორმაციის მნიშვნელობას, რათა მოსახლეობამ მიიღოს ინფორმირებული გადაწყვეტილებები ვიტამინებისა და მედიკამენტების გამოყენების შესახებ.
პრობლემის აღწერა
აკნე არის ქრონიკული ანთებითი დაავადება, რომელიც აზიანებს თმის ფოლიკულებსა და ცხიმოვან ჯირკვლებს. იგი შეიძლება გამოვლინდეს როგორც მსუბუქი კომედონების ფორმით, ასევე მძიმე ანთებითი კვანძებისა და კისტების სახით.
დერმატოლოგიური პრაქტიკა აჩვენებს, რომ აკნეს რეციდივი შეიძლება განვითარდეს იმ პაციენტებშიც, რომელთაც წლების განმავლობაში არ ჰქონდათ აქტიური სიმპტომები. გარკვეულ შემთხვევებში, ასეთი რეციდივები ასოცირდება მედიკამენტების ან ვიტამინური დანამატების მიღებასთან.
ვიტამინი B12 წარმოადგენს აუცილებელ მიკროელემენტს, რომელიც მნიშვნელოვან როლს ასრულებს ნერვული სისტემის ფუნქციონირებაში, სისხლის წარმოქმნაში და უჯრედულ მეტაბოლიზმში. თუმცა, გარკვეულ სიტუაციებში მისი დამატებითი მიღება შეიძლება გავლენას ახდენდეს კანის მიკრობიომზე და ანთებით პროცესებზე [2].
სამეცნიერო და კლინიკური ანალიზი
აკნეს განვითარება დაკავშირებულია რამდენიმე ძირითადი პათოფიზიოლოგიური მექანიზმით:
ცხიმოვანი ჯირკვლების ჰიპერაქტივობა
ფოლიკულური ჰიპერკერატოზი
ბაქტერიული კოლონიზაცია
ანთებითი რეაქცია
ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ბაქტერია, რომელიც მონაწილეობს აკნეს განვითარებაში, არის Cutibacterium acnes. კვლევებმა აჩვენა, რომ ვიტამინი B12 შეიძლება გავლენას ახდენდეს ამ ბაქტერიის გენურ ექსპრესიაზე, რაც ზრდის ანთებითი პროცესების რისკს [3].
2015 წელს Science Translational Medicine-ში გამოქვეყნებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ ვიტამინი B12 ცვლის კანის ბაქტერიების მეტაბოლიზმს, რაც ზრდის ანთებითი მოლეკულების წარმოებას და ხელს უწყობს აკნეს განვითარებას [3].
ასევე აღინიშნა, რომ გარკვეული მედიკამენტები, მათ შორის გლუკოკორტიკოსტეროიდები, როგორიცაა ბეტამეტაზონი, შეიძლება გავლენას ახდენდეს იმუნურ სისტემაზე და ზრდიდეს აკნეს განვითარების რისკს [4].
სტატისტიკა და მტკიცებულებები
აკნე მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული დერმატოლოგიური დაავადებაა და გავლენას ახდენს მოსახლეობის დაახლოებით 85%-ზე ცხოვრების გარკვეულ ეტაპზე [5].
კვლევების მიხედვით:
ზრდასრულთა დაახლოებით 15–20%-ს აქვს აკნეს აქტიური ფორმა
მედიკამენტებით გამოწვეული აკნე წარმოადგენს ყველა შემთხვევის მნიშვნელოვან ნაწილს
ვიტამინ B12-ის მაღალი დოზებით მიღება ასოცირდება აკნეს განვითარების გაზრდილ რისკთან გარკვეულ ჯგუფებში [3]
ეს მონაცემები მიუთითებს, რომ ვიტამინური დანამატების გამოყენება უნდა განხორციელდეს სამედიცინო მეთვალყურეობის ქვეშ.
საერთაშორისო გამოცდილება
საერთაშორისო სამედიცინო ორგანიზაციები, მათ შორის NIH და American Academy of Dermatology, აღნიშნავენ, რომ გარკვეული მედიკამენტები და დანამატები შეიძლება იწვევდეს ან აუარესებდეს აკნეს [4].
კლინიკური კვლევები ადასტურებს, რომ ვიტამინ B12 შეიძლება გავლენას ახდენდეს კანის მიკრობიომზე და ანთებით პროცესებზე [3].
The Lancet და სხვა სამედიცინო ჟურნალები ხაზს უსვამენ პერსონალიზებული მიდგომის მნიშვნელობას აკნეს მკურნალობაში, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც საქმე ეხება მედიკამენტებით გამოწვეულ შემთხვევებს [6].
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოში ვიტამინური დანამატების გამოყენება ფართოდ გავრცელებულია, როგორც სამედიცინო, ასევე თვითმკურნალობის მიზნით. ეს ზრდის იმ საჭიროებას, რომ მოსახლეობამ მიიღოს სანდო ინფორმაცია მათი გამოყენების შესაძლო ეფექტების შესახებ.
საქართველოს სამედიცინო აკადემიური სივრცე, მათ შორის www.gmj.ge, აქტიურად მონაწილეობს დერმატოლოგიური დაავადებების კვლევაში და მკურნალობის თანამედროვე მეთოდების დანერგვაში.
სამედიცინო მომსახურების ხარისხისა და უსაფრთხოების სტანდარტები რეგულირდება შესაბამისი სერტიფიკაციის სისტემებით, რომლებიც ხელმისაწვდომია www.certificate.ge პლატფორმაზე.
მითები და რეალობა
მითი: ვიტამინები ყოველთვის უსაფრთხოა და არ იწვევს გვერდით ეფექტებს.
რეალობა: გარკვეული ვიტამინები, მათ შორის B12, შეიძლება გავლენას ახდენდეს კანის მდგომარეობაზე [3].
მითი: აკნე მხოლოდ ჰორმონებთან არის დაკავშირებული.
რეალობა: აკნე არის მრავალფაქტორული დაავადება, რომელიც შეიძლება გამოწვეული იყოს მედიკამენტებითაც [4].
მითი: ვიტამინები ვერ იწვევს აკნეს.
რეალობა: კლინიკური კვლევები ადასტურებს, რომ გარკვეულ შემთხვევებში შესაძლებელია ასეთი კავშირი [3].
ხშირად დასმული კითხვები (Q&A)
შეიძლება თუ არა ვიტამინ B12-მ გამოიწვიოს აკნე?
დიახ, გარკვეულ შემთხვევებში მაღალი დოზებით მიღება ასოცირდება აკნეს განვითარებასთან.
უნდა შევწყვიტოთ B12-ის მიღება აკნეს შემთხვევაში?
ეს გადაწყვეტილება უნდა მიიღოს ექიმმა ინდივიდუალური შეფასების საფუძველზე.
არის თუ არა ყველა ადამიანი რისკის ქვეშ?
არა, რეაქცია ინდივიდუალურია და დამოკიდებულია გენეტიკურ და ბიოლოგიურ ფაქტორებზე.
დასკვნა — საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პერსპექტივით
ვიტამინები წარმოადგენს მნიშვნელოვან კომპონენტს ჯანმრთელობის შენარჩუნებაში, თუმცა მათი გამოყენება უნდა ეფუძნებოდეს სამედიცინო რეკომენდაციებს. ვიტამინ B12-ის გამოყენება გარკვეულ შემთხვევებში შეიძლება ასოცირებული იყოს აკნეს განვითარებასთან, რაც მიუთითებს პერსონალიზებული სამედიცინო მიდგომის მნიშვნელობაზე.
საზოგადოებრივი ჯანდაცვის თვალსაზრისით, აუცილებელია მოსახლეობის ინფორმირება ვიტამინური დანამატების შესაძლო ეფექტების შესახებ და მათი გამოყენება მხოლოდ სამედიცინო საჭიროების შემთხვევაში.
წყაროები
- NIH. Vitamin B12 and health. https://www.nih.gov
- WHO. Micronutrients and health. https://www.who.int
- Kang D, et al. Vitamin B12 modulates skin microbiota. Science Translational Medicine. https://www.science.org
- American Academy of Dermatology. Acne causes. https://www.aad.org
- Global Burden of Disease Study. Acne prevalence. https://www.thelancet.com
- The Lancet. Acne pathophysiology and treatment. https://www.thelancet.com
