შესავალი — ანალიტიკური კომენტარი
შარდსასქესო გზების ინფექციები, მათ შორის ცისტიტი, თანამედროვე მედიცინის ერთ-ერთი ყველაზე ხშირი მიზეზია, რის გამოც პაციენტები ექიმს მიმართავენ. მიუხედავად ამისა, საზოგადოებაში კვლავ ფართოდ არის გავრცელებული გამარტივებული წარმოდგენა, თითქოს ცისტიტი ყოველთვის მხოლოდ ბაქტერიული წარმოშობის პრობლემაა და მისი მკურნალობა სტანდარტული ანტიბიოტიკით საკმარისია.
საზოგადოებრივი ჯანდაცვისთვის მნიშვნელოვანია ყურადღება გამახვილდეს იმაზე, რომ ცისტიტის კლინიკური სურათი ხშირად უფრო რთულია. განსაკუთრებით საყურადღებოა მისი კავშირი სოკოვან ინფექციებთან, კერძოდ Candida-ს გვარის მიკროორგანიზმებთან. ამ ურთიერთკავშირმა შესაძლოა შექმნას „ჩაკეტილი წრე“, როდესაც არასწორმა დიაგნოზმა და მკურნალობამ სიმპტომები გაახანგრძლივოს ან გაამწვავოს.
პრობლემის აღწერა
ცისტიტი შარდის ბუშტის ანთებაა, რომელიც ყველაზე ხშირად ბაქტერიებით, განსაკუთრებით Escherichia coli-ით არის გამოწვეული. თუმცა, კლინიკურ პრაქტიკაში გვხვდება შემთხვევები, როდესაც ანთების მიზეზი სოკოვანი აგენტია ან სოკო მნიშვნელოვან როლს ასრულებს დაავადების მიმდინარეობაში.
ქართველი მკითხველისთვის ეს საკითხი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რადგან თვითმკურნალობა ანტიბიოტიკებით კვლავ ფართოდ არის გავრცელებული. ასეთ პირობებში იზრდება რისკი, რომ ბაქტერიული ინფექციის ეჭვისას მიღებულმა ანტიბიოტიკმა სოკოვანი დისბალანსი გაამწვავოს და სიმპტომები კვლავ შენარჩუნდეს.
სამეცნიერო და კლინიკური ანალიზი
Candida-ს გვარის სოკოები ადამიანის ორგანიზმის ნორმალური მიკრობიოტის ნაწილია და ჩვეულებრივ არ იწვევს დაავადებას. პრობლემა ჩნდება მაშინ, როდესაც მიკრობიოტის ბალანსი ირღვევა.
ცისტიტის კონტექსტში განიხილება სამი ძირითადი მექანიზმი. პირველი არის სოკოვანი ცისტიტი, რომელიც შედარებით იშვიათია, მაგრამ რეალურად არსებობს. იგი განსაკუთრებით ხშირია იმუნური სისტემის დაქვეითების, შაქრიანი დიაბეტის ან შარდის კათეტერის ხანგრძლივი გამოყენების შემთხვევაში. ასეთ დროს Candida-ს შეუძლია შარდის ბუშტში კოლონიზაცია და ანთების გამოწვევა [1].
მეორე მექანიზმი უკავშირდება ანტიბიოტიკების გამოყენებას. ფართო სპექტრის ანტიბიოტიკები ანადგურებს არა მხოლოდ პათოგენ ბაქტერიებს, არამედ დამცავ ლაქტობაცილებსაც. შედეგად იცვლება საშოსა და შარდსადენის მიკროფლორა, რაც ქმნის ხელსაყრელ პირობებს სოკოს უკონტროლო გამრავლებისთვის [2].
მესამე მნიშვნელოვანი ფაქტორია სიმპტომების გადაფარვა. სოკოვანი ინფექციის დროს ხშირად აღინიშნება წვა, დისკომფორტი და ხშირი შარდვა, რაც ძალიან ჰგავს ცისტიტის კლინიკურ ნიშნებს. ამ მსგავსებამ შეიძლება გამოიწვიოს არასწორი დიაგნოზი და კიდევ უფრო არამიზნობრივი ანტიბიოტიკოთერაპია.
სტატისტიკა და მტკიცებულებები
კვლევების მიხედვით, არაკომპლიცირებული ცისტიტის შემთხვევათა აბსოლუტური უმრავლესობა ბაქტერიული წარმოშობისაა, თუმცა განმეორებადი ეპიზოდების მქონე პაციენტებში სოკოვანი დისბალანსი მნიშვნელოვან როლს თამაშობს [3].
Candida-სთან დაკავშირებული შარდსასქესო ინფექციები იშვიათად გვხვდება ჯანმრთელ პოპულაციაში, მაგრამ მათი სიხშირე მკვეთრად იზრდება იმუნოკომპრომეტირებულ პაციენტებში და ხანგრძლივი ანტიბიოტიკოთერაპიის ფონზე [4].
მტკიცებულებები აჩვენებს, რომ არასწორად შერჩეულმა მკურნალობამ შეიძლება გაახანგრძლივოს სიმპტომები და გაზარდოს რეციდივების რისკი, რაც უკვე საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პრობლემად იქცევა.
საერთაშორისო გამოცდილება
საერთაშორისო რეკომენდაციები, მათ შორის ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციისა და წამყვანი კლინიკური სახელმძღვანელოების პოზიცია, ხაზს უსვამს სწორი დიაგნოსტიკის აუცილებლობას შარდსასქესო ინფექციების დროს.
საერთაშორისო პრაქტიკაში მკაფიოდ არის აღნიშნული, რომ განმეორებადი ცისტიტის შემთხვევაში საჭიროა არა მხოლოდ შარდის ანალიზი, არამედ მიკრობიოლოგიური კვლევები, რათა დადგინდეს ბაქტერიული თუ სოკოვანი ეტიოლოგია [5].
BMJ და The Lancet მიმოხილვებში ყურადღებას ამახვილებენ იმაზე, რომ ანტიბიოტიკების არარაციონალური გამოყენება წარმოადგენს ერთ-ერთ მთავარ ფაქტორს სოკოვანი ინფექციების გავრცელებაში.
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოში ანტიბიოტიკების თვითნებური გამოყენება კვლავ პრობლემად რჩება, მიუხედავად რეგულაციების გამკაცრებისა. ეს ზრდის როგორც ანტიბიოტიკრეზისტენტობის, ისე სოკოვანი ინფექციების რისკს.
ამ კონტექსტში მნიშვნელოვანია სამეცნიერო ინფორმაციის გავრცელება და მოსახლეობის განათლება, რაც შესაძლებელია ისეთ აკადემიურ და საგანმანათლებლო სივრცეებში, როგორიცაა https://www.gmj.ge.
ხარისხისა და უსაფრთხოების სტანდარტების განმტკიცებისთვის მნიშვნელოვანი რესურსია https://www.certificate.ge, ხოლო საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ცნობიერების ამაღლებაში მნიშვნელოვან როლს ასრულებს https://www.publichealth.ge და სამედიცინო პლატფორმა https://www.sheniekimi.ge.
მითები და რეალობა
მითი: ცისტიტი ყოველთვის მხოლოდ ბაქტერიული ინფექციაა.
რეალობა: უმეტესად ბაქტერიულია, თუმცა გარკვეულ შემთხვევებში სოკოვანი აგენტებიც მონაწილეობენ ან მნიშვნელოვნად აუარესებენ მიმდინარეობას [1].
მითი: ცისტიტის სიმპტომების დროს ანტიბიოტიკი ყოველთვის სწორი არჩევანია.
რეალობა: არასწორად შერჩეულმა ანტიბიოტიკმა შეიძლება სოკოვანი დისბალანსი გაამწვავოს და სიმპტომები გაახანგრძლივოს [2].
ხშირად დასმული კითხვები (Q&A)
კითხვა: შეიძლება თუ არა Candida-მ გამოიწვიოს ცისტიტი?
პასუხი: იშვიათად, მაგრამ შესაძლებელია, განსაკუთრებით იმუნური სისტემის დაქვეითების დროს [1].
კითხვა: რატომ მეორდება ცისტიტის მსგავსი სიმპტომები ანტიბიოტიკების შემდეგ?
პასუხი: ეს შეიძლება დაკავშირებული იყოს სოკოვანი ინფექციის განვითარებასთან მიკროფლორის დარღვევის ფონზე [2].
კითხვა: როგორ ავიცილოთ თავიდან „ჩაკეტილი წრე“?
პასუხი: აუცილებელია სწორი დიაგნოზი, ექიმის კონსულტაცია და თვითმკურნალობის თავიდან აცილება.
დასკვნა — საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პერსპექტივით
ცისტიტისა და სოკოვანი ინფექციების ურთიერთკავშირი წარმოადგენს მნიშვნელოვან, მაგრამ ხშირად უგულებელყოფილ საკითხს. არასწორი დიაგნოზი და არარაციონალური ანტიბიოტიკოთერაპია შეიძლება გახდეს განმეორებადი სიმპტომებისა და გართულებების მიზეზი.
საზოგადოებრივი ჯანდაცვისთვის კრიტიკულად მნიშვნელოვანია მოსახლეობის ინფორმირება, დიაგნოსტიკის გაუმჯობესება და მკურნალობის მტკიცებულებებზე დაფუძნებული მიდგომა. ცისტიტის მართვა არ უნდა შემოიფარგლოს მხოლოდ სიმპტომების ჩახშობით — აუცილებელია მისი მიზეზის ზუსტი დადგენა და ინდივიდუალურად მორგებული თერაპია.
წყაროები
- Kauffman CA. Candiduria. Clinical Infectious Diseases. 2005;41(S6):S371–S376. https://academic.oup.com/cid/
- Pirotta M, Garland S. Antibiotic use and vulvovaginal candidiasis. BMJ. 2006;332:149–152. https://www.bmj.com/
- Hooton TM. Recurrent urinary tract infection in women. NEJM. 2012;366:1028–1037. https://www.nejm.org/
- Fisher JF, et al. Candida urinary tract infections. Clinical Infectious Diseases. 2011;52(S6):S437–S451. https://academic.oup.com/cid/
- European Association of Urology. Guidelines on urological infections. https://uroweb.org/
