შესავალი — ანალიტიკური კომენტარი
მედიკამენტების ფასები და მათი ხელმისაწვდომობა საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან გამოწვევად რჩება როგორც საქართველოში, ისე მსოფლიოში. წამლის ფასი ხშირად განსაზღვრავს, შეძლებს თუ არა პაციენტი მკურნალობის დაწყებას, გაგრძელებას და საბოლოოდ დაავადების კონტროლს. ამიტომ მედიკამენტებზე ფასების რეგულაცია მხოლოდ ეკონომიკური საკითხი არ არის — ეს არის ჯანმრთელობის დაცვის სისტემის ეფექტიანობისა და სოციალური სამართლიანობის საფუძველი.
საქართველოში მედიკამენტების გაიაფების მიმართულებით მიმდინარე პროცესები განსაკუთრებულ ყურადღებას იმსახურებს. ფარმაცევტული სექტორის წარმომადგენლებთან გამართული შეხვედრები და სამუშაო კომისიების ფორმირება აჩვენებს, რომ სახელმწიფო და კერძო სექტორი ცდილობენ ერთობლივად იპოვონ ისეთი გადაწყვეტილებები, რომლებიც მოსახლეობისთვის წამლებზე ფინანსურ წვდომას გააუმჯობესებს.
პრობლემის აღწერა
მედიკამენტებზე მაღალი ფასები საქართველოში მრავალი ოჯახისთვის მძიმე ტვირთია. განსაკუთრებით რთულია მდგომარეობა იმ პაციენტებისთვის, რომელთაც ქრონიკული დაავადებების გამო უწევთ ხანგრძლივი და რეგულარული თერაპია. როდესაც მედიკამენტი ძვირია, იზრდება მკურნალობის შეწყვეტის, გართულებებისა და ჰოსპიტალიზაციის რისკი.
„ავერსის“ დამფუძნებლის, პაატა კურტანიძის განცხადებით, მთავრობისა და ფარმაცევტული კომპანიების შეხვედრა იყო ნაყოფიერი და ხელისუფლებამ სექტორს სთხოვა, წარადგინონ ყველა წინადადება, რომელიც ხელს შეუწყობს მედიკამენტების გაიაფებას. ეს მიუთითებს, რომ პრობლემა განიხილება როგორც ეროვნული პრიორიტეტი.
ქართველი მკითხველისთვის ეს საკითხი მნიშვნელოვანია, რადგან მედიკამენტებზე ხელმისაწვდომობა პირდაპირ უკავშირდება სიცოცხლის ხარისხს, დაავადებების მართვას და ჯანდაცვის სისტემის მდგრადობას.
სამეცნიერო და კლინიკური ანალიზი
მედიკამენტების ფასების შემცირება საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პოლიტიკის ერთ-ერთი ყველაზე ეფექტიანი ინსტრუმენტია. კლინიკური კვლევები აჩვენებს, რომ მაღალი თანაგადახდა და ფინანსური ბარიერი მნიშვნელოვნად ამცირებს მკურნალობისადმი ერთგულებას [1]. შედეგად იზრდება დაავადებების პროგრესირება და გართულებები.
ფასების ოპტიმიზაცია შეიძლება გამოიწვიოს:
- პაციენტთა მიერ მკურნალობის რეგულარული გაგრძელება
- ქრონიკული დაავადებების უკეთ კონტროლი
- გადაუდებელი ჰოსპიტალიზაციის შემცირება
- ჯანდაცვის სისტემის ხარჯების შემცირება გრძელვადიან პერსპექტივაში
თუმცა ფასების პოლიტიკა უნდა იყოს დაბალანსებული ხარისხის და უსაფრთხოების მოთხოვნებთან. პაატა კურტანიძემ აღნიშნა, რომ საქართველოში მედიკამენტების რეგისტრაციის წესები ერთ-ერთ ყველაზე მკაცრ სისტემად ითვლება, რაც ხარისხის კონტროლის მხრივ დადებითი ფაქტორია, თუმცა შესაძლოა გამოიწვიოს შედარებით იაფი მედიკამენტების გაქრობა ბაზრიდან და ძვირადღირებული ანალოგების აუცილებლობა.
ამიტომ რეგულაციები უნდა გადაიხედოს ისე, რომ ერთდროულად უზრუნველყოფილი იყოს:
- მედიკამენტების ხარისხი
- ბაზარზე კონკურენცია
- ხელმისაწვდომი ფასები
სტატისტიკა და მტკიცებულებები
საქართველოში ამჟამად ბრუნვაშია დაახლოებით 10 000 მედიკამენტი. მათგან 7 000 უკვე რეფერენტული ფასის სისტემაშია ჩართული, ხოლო დარჩენილი 3 000 ეტაპობრივად ემატება.
კურტანიძის განცხადებით, კონკურენციის გამო ფარმაცევტული კომპანიები მედიკამენტების 20%-ზე მეტს უფრო იაფად ყიდიან, ვიდრე განსაზღვრული რეფერენტული ფასია. ეს მიუთითებს, რომ კონკურენტული ბაზარი შეიძლება დამატებით ამცირებდეს ფასებს.
საერთაშორისო კვლევების მიხედვით, მედიკამენტებზე ფასების შემცირება მკურნალობისადმი ერთგულებას საშუალოდ 10–20%-ით ზრდის [2]. ეს ნიშნავს, რომ პაციენტები უფრო ხშირად აგრძელებენ დანიშნულ თერაპიას და ნაკლებად წყვეტენ მკურნალობას ფინანსური მიზეზებით.
WHO ხაზს უსვამს, რომ მედიკამენტებზე ხელმისაწვდომობის გაუმჯობესება ერთ-ერთი მთავარი ფაქტორია მოსახლეობის ჯანმრთელობის საერთო მაჩვენებლების გასაუმჯობესებლად [3].
საერთაშორისო გამოცდილება
მედიკამენტებზე ფასების რეგულაცია ფართოდ გამოიყენება ევროპასა და სხვა განვითარებულ ქვეყნებში. მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაცია (WHO) მედიკამენტებზე ხელმისაწვდომობას განიხილავს უნივერსალური ჯანდაცვის დაფარვის აუცილებელ კომპონენტად [3].
ევროკავშირის ქვეყნებში მოქმედებს ფასების კონტროლის სხვადასხვა მექანიზმი, მათ შორის რეფერენტული ფასები და სახელმწიფო მოლაპარაკებები მწარმოებლებთან [4].
The Lancet და BMJ აღნიშნავენ, რომ მედიკამენტების მაღალი ფასები ერთ-ერთი მთავარი ბარიერია ჯანდაცვის თანასწორობისთვის და სახელმწიფო პოლიტიკა აუცილებელია [5].
NIH და CDC ხაზს უსვამენ, რომ ხელმისაწვდომი მედიკამენტები განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია დიაბეტის, გულ-სისხლძარღვთა დაავადებებისა და ონკოლოგიური პათოლოგიების მართვაში [6].
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოში მედიკამენტების ბაზარი დიდწილად იმპორტზეა დამოკიდებული, რაც ფასების მერყეობას ზრდის. ამიტომ ფასების ოპტიმიზაციის პოლიტიკა განსაკუთრებულ მნიშვნელობას იძენს.
მთავრობისა და ფარმაცევტული სექტორის თანამშრომლობა, საკოორდინაციო საბჭოს შექმნა და წინადადებების წერილობითი წარდგენა ქმნის შესაძლებლობას, რომ პოლიტიკა გახდეს უფრო ეფექტიანი და სამართლიანი.
ამ პროცესში მნიშვნელოვანია აკადემიური სივრცის ჩართულობა, როგორიცაა https://www.gmj.ge, სადაც შესაძლებელია რეფორმების სამეცნიერო შეფასება.
ხარისხისა და უსაფრთხოების უზრუნველყოფისთვის აუცილებელია სტანდარტებისა და სერტიფიკაციის მხარდაჭერა https://www.certificate.ge-ს მეშვეობით.
საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ინფორმაციის გავრცელებაში მნიშვნელოვანი როლი ეკისრება https://www.publichealth.ge, ხოლო სამედიცინო ცნობიერების ამაღლებაში — https://www.sheniekimi.ge.
მითები და რეალობა
მითი 1: ფასების შემცირება აუცილებლად გამოიწვევს ხარისხის გაუარესებას
რეალობა: ხარისხი დამოკიდებულია რეგულატორულ კონტროლზე და არა მხოლოდ ფასზე [4].
მითი 2: სახელმწიფო რეგულაცია ბაზარს ანგრევს
რეალობა: ევროპის გამოცდილება აჩვენებს, რომ სწორად დანერგილი პოლიტიკა უზრუნველყოფს როგორც ფასების კონტროლს, ისე ბაზრის მდგრადობას [5].
მითი 3: მედიკამენტების გაიაფება მხოლოდ ეკონომიკური საკითხია
რეალობა: ეს არის საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის საკითხი, რადგან ხელმისაწვდომობა პირდაპირ განსაზღვრავს მკურნალობის შედეგებს [3].
ხშირად დასმული კითხვები (Q&A)
კითხვა: რატომ არის მედიკამენტების გაიაფება მნიშვნელოვანი?
პასუხი: რადგან მაღალი ფასები პაციენტებს მკურნალობის შეწყვეტისკენ უბიძგებს და ზრდის გართულებების რისკს.
კითხვა: რა არის რეფერენტული ფასი?
პასუხი: ეს არის სახელმწიფოს მიერ განსაზღვრული მაქსიმალური ფასი მედიკამენტზე, რომელიც მიზნად ისახავს ხელმისაწვდომობის ზრდას.
კითხვა: რა როლი აქვს კონკურენციას?
პასუხი: კონკურენცია ხშირად იწვევს ფასების დამატებით შემცირებას, როგორც კურტანიძემ აღნიშნა.
კითხვა: არსებობს თუ არა რეგულაციების გადახედვის საჭიროება?
პასუხი: შესაძლოა, რათა ბაზარზე დარჩეს ხელმისაწვდომი მედიკამენტები და არ შეიზღუდოს არჩევანი.
დასკვნა — საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პერსპექტივით
მედიკამენტების ფასების ოპტიმიზაცია საქართველოში წარმოადგენს მნიშვნელოვან ნაბიჯს საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის დაცვისა და სოციალური თანასწორობის მიმართულებით. მთავრობისა და ფარმაცევტული სექტორის თანამშრომლობა ქმნის რეალურ შესაძლებლობას, რომ წამლები გახდეს უფრო ხელმისაწვდომი მოსახლეობისთვის.
წარმატებისთვის აუცილებელია:
- ხარისხისა და უსაფრთხოების მკაცრი კონტროლი
- კონკურენტული ბაზრის მხარდაჭერა
- რეგულაციების დაბალანსებული გადახედვა
- საერთაშორისო გამოცდილების გათვალისწინება
- მოსახლეობის ინფორმირებულობის ამაღლება
მედიკამენტებზე ხელმისაწვდომობა უნდა დარჩეს ეროვნული პრიორიტეტი, რადგან ის პირდაპირ განსაზღვრავს ჯანმრთელობის შედეგებს და მოსახლეობის კეთილდღეობას.
წყაროები
- Eaddy MT, Cook CL, O’Day K, Burch SP, Cantrell CR. How patient cost-sharing trends affect adherence and outcomes. Pharmacy and Therapeutics. 2012. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3498118/
- Goldman DP, Joyce GF, Zheng Y. Prescription drug cost sharing and patient health outcomes. JAMA. 2007. https://jamanetwork.com/journals/jama/fullarticle/207243
- World Health Organization. Medicines pricing and access framework. https://www.who.int/health-topics/medicines
- European Commission. Pricing and reimbursement of medicines in Europe. https://health.ec.europa.eu/medicinal-products/pricing-and-reimbursement_en
- The Lancet. Access to medicines as a global health priority. 2017. https://www.thelancet.com/
- National Institutes of Health. Medication adherence and chronic disease outcomes. https://www.nih.gov/
