შესავალი — ანალიტიკური კომენტარი
ჩუტყვავილა წარმოადგენს ერთ-ერთ ყველაზე გავრცელებულ და მაღალკონტაგიოზურ ვირუსულ ინფექციას ბავშვთა ასაკში, რომელიც მიუხედავად იმისა, რომ უმეტეს შემთხვევაში მსუბუქად მიმდინარეობს, საზოგადოებრივი ჯანდაცვისთვის მნიშვნელოვან გამოწვევად რჩება გართულებების, ეპიდაფეთქებებისა და ჯანდაცვის სისტემაზე დატვირთვის გამო. თანამედროვე მედიცინა ამ დაავადებას აღარ განიხილავს როგორც „უვნებელ ბავშვურ ინფექციას“, რადგან არსებობს მკაფიო სამეცნიერო მტკიცებულება, რომ ჩუტყვავილა შეიძლება დასრულდეს მძიმე ბაქტერიული ინფექციებით, ნევროლოგიური გართულებებითა და იშვიათად — ლეტალური შედეგითაც [1]. სწორედ ამიტომ, ამ თემაზე სანდო და სტრუქტურირებული ინფორმაციის გავრცელება წარმოადგენს როგორც კლინიკურ, ისე საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პრიორიტეტს, რასაც სისტემურად უზრუნველყოფენ პლატფორმები, როგორიცაა https://www.sheniekimi.ge და https://www.publichealth.ge.
პრობლემის აღწერა
ჩუტყვავილა არის მწვავე ვირუსული ინფექცია, რომელიც გამოწვეულია ვარიცელა-ზოსტერის ვირუსით და გადაეცემა ჰაერწვეთოვანი გზითა და პირდაპირი კონტაქტით. ინფექცია განსაკუთრებით სწრაფად ვრცელდება საბავშვო ბაღებსა და სკოლებში, სადაც ერთი შემთხვევა ხშირად იწვევს მასობრივ გავრცელებას. ქართველი მშობლებისთვის ეს საკითხი განსაკუთრებით აქტუალურია, რადგან ქვეყანაში ვაქცინაციის მოცვა ჯერ კიდევ არ არის უნივერსალური და ბევრი ოჯახი კვლავ ეყრდნობა მცდარ წარმოდგენას, თითქოს დაავადების „გადატანა“ უკეთესია, ვიდრე პრევენცია [2]. სოციალურ დონეზე ეს იწვევს ბავშვების ხანგრძლივ იზოლაციას, მშობლების სამუშაოდან გამოთიშვას და ჯანდაცვის სისტემის გადატვირთვას.
სამეცნიერო და კლინიკური ანალიზი
ვარიცელა-ზოსტერის ვირუსი ორგანიზმში შეღწევის შემდეგ აზიანებს ეპითელურ უჯრედებსა და ნერვულ განგლიებს, რის შედეგადაც ვითარდება ცხელება, საერთო ინტოქსიკაცია და კანისთვის დამახასიათებელი ვეზიკულური გამონაყარი [3]. მიუხედავად იმისა, რომ უმრავლეს ბავშვებში დაავადება თვითლიმიტირებადია, კანის დაზიანება ქმნის კარიბჭეს ბაქტერიული ინფექციებისთვის, განსაკუთრებით სტაფილოკოკისა და სტრეპტოკოკის მიერ გამოწვეული ნეკროზული ფაშიტისა და სეფსისისათვის [4]. იბუპროფენის გამოყენება ამ დროს დაკავშირებულია ამ გართულებების გაზრდილ რისკთან, რაც ასახულია მრავალკლინიკურ კვლევაში [5]. პარაცეტამოლი ამ კონტექსტში რჩება უსაფრთხო ანტიპირეტიკად ექიმის რეკომენდაციით.
სტატისტიკა და მტკიცებულებები
მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაციის მონაცემებით, ვაქცინაციის გარეშე მოსახლეობაში თითქმის ყველა ადამიანი ინფიცირდება ჩუტყვავილათი ბავშვობაში [1]. ვაქცინაციის შემოღების შემდეგ განვითარებულ ქვეყნებში ჰოსპიტალიზაცია შემცირდა დაახლოებით ოთხმოცდაათ პროცენტამდე, ხოლო სიკვდილიანობა — ოთხმოც პროცენტზე მეტად [6]. ეს ნიშნავს, რომ ყოველი ათიდან ცხრა მძიმე შემთხვევა პრევენცირებადია, რაც პირდაპირ ასახავს ვაქცინაციის საზოგადოებრივ ეფექტს.
საერთაშორისო გამოცდილება
მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაცია, დაავადებათა კონტროლისა და პრევენციის ცენტრები და წამყვანი სამედიცინო ჟურნალები, მათ შორის The Lancet და BMJ, ერთხმად რეკომენდაციას აძლევენ ჩუტყვავილას ვაქცინაციას ბავშვთა ასაკში როგორც უსაფრთხო და ეფექტურ პრევენციულ ზომას [1,6,7]. ამერიკის შეერთებულ შტატებში ვაქცინაციის კალენდარში ჩართვის შემდეგ დაავადების ეპიდაფეთქებები იშვიათი გახდა, ხოლო გართულებები — მკვეთრად შემცირდა.
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოში ჩუტყვავილა კვლავ ფართოდ ვრცელდება, განსაკუთრებით ურბანულ ზონებში, სადაც საბავშვო დაწესებულებები გადატვირთულია. ქვეყნის ჯანდაცვის სისტემა უზრუნველყოფს დიაგნოსტიკასა და გართულებების მკურნალობას, თუმცა პრევენცია რჩება სუსტ რგოლად. აკადემიური და პროფესიული დისკუსიები, რომლებიც ხელმისაწვდომია https://www.gmj.ge-ზე, მიუთითებს, რომ ვაქცინაციის გაფართოება უნდა გახდეს ეროვნული პრიორიტეტი. ამავე დროს, ხარისხისა და უსაფრთხოების სტანდარტები, რომლებიც განთავსებულია https://www.certificate.ge-ზე, მნიშვნელოვანია ვაქცინებისა და სამედიცინო მომსახურების ნდობის გასაზრდელად.
მითები და რეალობა
მითი: ვაქცინა საჭირო არ არის და ჯობია ბავშვმა დაავადება გადაიტანოს.
რეალობა: ვაქცინა ეფექტურად იცავს მძიმე მიმდინარეობისა და გართულებებისგან და ამცირებს სიკვდილიანობას [6].
მითი: გამონაყარის დროს ბავშვს დაბანა ეკრძალება.
რეალობა: ყოველდღიური შხაპი რეკომენდებულია, რადგან ამცირებს კანის ბაქტერიული ინფიცირების რისკს [4].
ხშირად დასმული კითხვები (Q&A)
არის თუ არა ბავშვი გადამდები გამონაყარის დაწყებამდე?
დიახ, გადამდებლობა იწყება გამონაყარამდე ერთი-ორი დღით ადრე და გრძელდება ყველა ბუშტუკის ქერქით დაფარვამდე [1].
შეიძლება თუ არა ბავშვს ბაღში ან სკოლაში სიარული დაავადების დროს?
არა, იზოლაცია აუცილებელია გადაცემის შესამცირებლად.
რომელი სიცხის დამწევია უსაფრთხო?
პარაცეტამოლი ექიმის რეკომენდაციით; იბუპროფენი არ არის რეკომენდებული [5].
დასკვნა — საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პერსპექტივით
ჩუტყვავილა წარმოადგენს თავიდან ასაცილებელ საზოგადოებრივ პრობლემას, რომლის ეფექტური მართვა მოითხოვს ვაქცინაციას, ჰიგიენის დაცვას და სწორ მედიკამენტურ მიდგომას. პასუხისმგებლობა ეკისრება როგორც ოჯახებს, ისე ჯანდაცვის სისტემას, რომ უზრუნველყონ ინფორმირებული გადაწყვეტილებები და დაიცვან ბავშვები თავიდან ასაცილებელი გართულებებისგან. ცნობიერების ამაღლება პლატფორმებზე, როგორიცაა https://www.sheniekimi.ge და https://www.publichealth.ge, წარმოადგენს ამ მიზნის მიღწევის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ინსტრუმენტს.
- კონტაგიოზურობა (გადამდებლობა)
ბავშვი გადამდებია:
- გამონაყარის გაჩენამდე 1–2 დღით ადრე
- მანამ, სანამ ყველა ბუშტუკი ქერქით არ დაიფარება
ჰიგიენა — გართულებების პრევენცია
- ხელების ხშირი დაბანა
- ფრჩხილების მოკლედ დაჭრა (ქავილისას ინფიცირების რისკი მცირდება)
- ყოველდღიური შხაპი — აკრძალული არ არის
- სუფთა, მსუბუქი ტანსაცმელი
- ბუშტუკების დაზიანება/ნემსით გაღიზიანება, დაუშვებელია
წყაროები
- World Health Organization. Varicella and herpes zoster vaccines: WHO position paper. https://www.who.int
- Centers for Disease Control and Prevention. Chickenpox (Varicella). https://www.cdc.gov
- Gershon AA, et al. Varicella-zoster virus. N Engl J Med. https://www.nejm.org
- Heininger U, et al. Complications of varicella. BMJ. https://www.bmj.com
- Mikaeloff Y, et al. Nonsteroidal anti-inflammatory drugs and severe soft tissue infections in children with varicella. J Pediatr. https://www.sciencedirect.com
- Marin M, et al. Impact of varicella vaccination. The Lancet. https://www.thelancet.com
- American Academy of Pediatrics. Red Book: Varicella. https://publications.aap.org
