შესავალი — ანალიტიკური კომენტარი
კბილებზე ნადებისა და კბილის ქვის დაგროვება ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული პირის ღრუს პრობლემაა მსოფლიოში და იგი პირდაპირ უკავშირდება კარიესს, ღრძილების ანთებასა და კბილების დაკარგვას. მიუხედავად ამისა, საზოგადოებაში ფართოდ ვრცელდება მოსაზრება, რომ შესაძლებელია ნადების „რამდენიმე წუთში“ მოშორება სხვადასხვა ბუნებრივი საშუალებით სტომატოლოგთან ვიზიტის გარეშე. ასეთი გზავნილები საზოგადოებრივი ჯანდაცვისთვის კრიტიკულია, რადგან პირის ღრუს დაავადებები დაკავშირებულია არა მხოლოდ კბილებთან, არამედ გულ-სისხლძარღვთა დაავადებების, დიაბეტისა და ორსულობის გართულებების რისკთანაც [1].
სანდო ინფორმაციის გავრცელება ისეთ პლატფორმებზე, როგორიცაა https://www.sheniekimi.ge და https://www.publichealth.ge, აუცილებელია იმისათვის, რომ მოსახლეობამ შეძლოს უსაფრთხო და ეფექტიანი პრაქტიკის გარჩევა პოპულარული მითებისგან.
პრობლემის აღწერა
ნადები არის ბაქტერიებით მდიდარი ბიოფილმი, რომელიც მუდმივად ყალიბდება კბილების ზედაპირზე. თუ ის დროულად არ მოიხსნება, მინერალიზდება და გარდაიქმნება კბილის ქვად, რომლის მოცილება მხოლოდ პროფესიული წმენდით არის შესაძლებელი. სოციალურ სივრცეში ხშირად ვხვდებით რეცეპტებს კაკლის, ლაიმის, თესლებისა და სხვა ნივთიერებების საფუძველზე, რომლებიც თითქოს რამდენიმე წუთში ასუფთავებს კბილებს.
ქართველი მკითხველისთვის ეს საკითხი მნიშვნელოვანია, რადგან ქვეყანაში სტომატოლოგიური მომსახურების ხელმისაწვდომობა არ არის თანაბარი ყველა რეგიონში, ხოლო თვითმკურნალობა შეიძლება გამოიწვიოს ღრძილების დაზიანება და ინფექციების გაღრმავება.
სამეცნიერო და კლინიკური ანალიზი
ნადების წარმოქმნა იწყება მაშინ, როდესაც პირის ღრუში არსებული ბაქტერიები შაქრებსა და სახამებლებს გარდაქმნიან მჟავებად, რომლებიც აზიანებს კბილის ემალს [2]. ბიოფილმი მყარად ეწებება კბილის ზედაპირს და მისი მოცილება ეფექტურად შესაძლებელია მხოლოდ მექანიკური წმენდით კბილის ჯაგრისითა და ძაფით.
კაკლის ფქვილის, ლაიმის წვენის ან მზესუმზირის თესლის მსგავსი აგრესიული ნარევები შეიძლება მექანიკურად ჩამოაშოროს ზედაპირული ლაქები, მაგრამ ამავდროულად აზიანებს ემალს და ზრდის მგრძნობელობისა და კარიესის რისკს [3]. მჟავური კომპონენტები, როგორიცაა ლაიმის წვენი, ამცირებს ემალის მინერალიზაციას და ხელს უწყობს მისი დაშლას.
სტატისტიკა და მტკიცებულებები
ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის მონაცემებით, მსოფლიოში მოსახლეობის დაახლოებით ოთხმოცდაათ პროცენტს სიცოცხლის განმავლობაში აღენიშნება კარიესი ან ღრძილების დაავადება [4]. კვლევები აჩვენებს, რომ რეგულარული პროფესიული წმენდა ამცირებს ღრძილების ანთების რისკს დაახლოებით ორმოც პროცენტით [5].
არ არსებობს მაღალი ხარისხის კვლევა, რომელიც დაადასტურებდა სახლის პირობებში მომზადებული ნარევების ეფექტიანობას კბილის ქვის მოცილებაში.
საერთაშორისო გამოცდილება
დაავადებათა კონტროლის ცენტრი და ეროვნული ჯანდაცვის ინსტიტუტები რეკომენდაციას იძლევიან დღეში ორჯერ კბილების გახეხვას ფტორიანი პასტით და კბილის ძაფის გამოყენებას [6]. The Lancet და BMJ ხაზს უსვამენ, რომ კბილის ქვის მოცილება უსაფრთხოდ შესაძლებელია მხოლოდ პროფესიული სკეილინგით სტომატოლოგიურ გარემოში [7].
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოში სტომატოლოგიური მომსახურება რეგულირდება უსაფრთხოებისა და ხარისხის სტანდარტებით. აკადემიური სივრცე https://www.gmj.ge უზრუნველყოფს კლინიკური გაიდლაინების და კვლევების ხელმისაწვდომობას სპეციალისტებისთვის.
პროდუქტებისა და მოწყობილობების სერტიფიცირების საკითხებში მნიშვნელოვანია https://www.certificate.ge, რადგან პირის ღრუს მოვლის საშუალებები უნდა აკმაყოფილებდეს ხარისხისა და უსაფრთხოების მოთხოვნებს. თვითნაკეთი პასტები ამ სტანდარტებს არ ექვემდებარება.
მითები და რეალობა
მითი: ნადების მოცილება შესაძლებელია ხუთ წუთში ბუნებრივი ნარევით.
რეალობა: მინერალიზებული ნადე, ანუ კბილის ქვა, საჭიროებს პროფესიულ წმენდას სპეციალური ინსტრუმენტებით [7].
მითი: მჟავური ინგრედიენტები ასუფთავებს კბილებს უსაფრთხოდ.
რეალობა: მჟავები აზიანებს ემალს და ზრდის კარიესის რისკს [3].
ხშირად დასმული კითხვები (Q&A)
კითხვა: შეიძლება თუ არა ნადების მთლიანად მოცილება სახლში?
პასუხი: რბილი ნადე შეიძლება მოიხსნას რეგულარული გახეხვითა და ძაფით, მაგრამ კბილის ქვა მოითხოვს სტომატოლოგიურ ჩარევას.
კითხვა: რამდენად ხშირად უნდა მოვინახულოთ სტომატოლოგი?
პასუხი: რეკომენდებულია მინიმუმ ექვს თვეში ერთხელ.
კითხვა: უსაფრთხოა თუ არა თვითნაკეთი პასტები?
პასუხი: არა, ისინი შეიძლება აზიანებდეს კბილის ემალსა და ღრძილებს.
დასკვნა — საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პერსპექტივით
ნადების და კბილის ქვის მართვა არის არა კოსმეტიკური, არამედ სამედიცინო საკითხი. საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პასუხისმგებლობაა, რომ მოსახლეობამ იცოდეს, უსაფრთხო და ეფექტიანი პრაქტიკა ეფუძნება მტკიცებულებებს, არა პოპულარულ რეცეპტებს.
რეალისტური რეკომენდაციაა რეგულარული ჰიგიენა, ფტორიანი პასტის გამოყენება და სტომატოლოგთან გეგმიური ვიზიტები, რაც მუდმივად არის მხარდაჭერილი https://www.sheniekimi.ge და https://www.publichealth.ge მიერ.
წყაროები
- Tonetti MS, et al. Periodontitis and systemic diseases. J Clin Periodontol. 2013;40 Suppl 14:S108–S118. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/jcpe.12089
- Marsh PD. Dental plaque as a biofilm. Microbiology. 2004;150(Pt 4):807–814. https://www.microbiologyresearch.org
- Featherstone JDB. Dental caries and enamel demineralization. J Am Dent Assoc. https://jada.ada.org
- World Health Organization. Oral health fact sheet. https://www.who.int
- Axelsson P, et al. The effect of plaque control on gingivitis. J Clin Periodontol. https://onlinelibrary.wiley.com
- Centers for Disease Control and Prevention. Oral health basics. https://www.cdc.gov
- The Lancet. Oral health and dental care. https://www.thelancet.com
