შესავალი — ანალიტიკური კომენტარი
ტატუირება თანამედროვე საზოგადოებაში სულ უფრო გავრცელებული კულტურული და ესთეტიკური პრაქტიკაა, თუმცა სამედიცინო და საზოგადოებრივი ჯანდაცვის თვალსაზრისით იგი მხოლოდ კანის დეკორაციად ვერ განიხილება. ტატუს მელანი კანში შეჰყავთ კანის ღრმა შრეში და იქ რჩება არა საათებით ან დღეებით, არამედ ათწლეულების განმავლობაში, რაც ნიშნავს, რომ ადამიანის ორგანიზმი მუდმივად ექვემდებარება ქიმიური ნივთიერებების ზემოქმედებას. იმუნური სისტემა ამ უცხო ნაწილაკებს აღიქვამს როგორც ბიოლოგიურ გამოწვევას და მათზე რეაგირებს მთელი სიცოცხლის განმავლობაში. სწორედ ამიტომ ტატუირების საკითხი უკავშირდება არა მხოლოდ დერმატოლოგიას, არამედ იმუნოლოგიას, ტოქსიკოლოგიასა და საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პოლიტიკას, რასაც აქტიურად აშუქებს პლატფორმა https://www.sheniekimi.ge.
პრობლემის აღწერა
ტატუირება გულისხმობს პიგმენტების შეყვანას დერმაში, რაც ორგანიზმისთვის არაბუნებრივი მდგომარეობაა. ეს პიგმენტები ხშირად წარმოადგენენ ინდუსტრიული წარმოშობის ქიმიურ ნაერთებს, რომელთა ნაწილი შეიცავს მძიმე მეტალებს, ორგანულ საღებავებსა და სხვა ბიოლოგიურად აქტიურ ნივთიერებებს. საქართველოში ტატუირების პოპულარობა სწრაფად იზრდება, თუმცა რეგულაცია და მომხმარებელთა ინფორმირებულობა კვლავ შეზღუდულია. ეს ქმნის საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის რისკს, რადგან მოქალაქეების დიდი ნაწილი არ ფლობს ცოდნას იმის შესახებ, თუ რა ტიპის ქიმიური ზემოქმედება ხორციელდება მათ ორგანიზმზე ტატუირების შემდეგ.
სამეცნიერო და კლინიკური ანალიზი
ბიოლოგიური თვალსაზრისით ტატუირებისას შეყვანილი პიგმენტები იმუნური სისტემის მიერ აღიქმება როგორც უცხო სხეულები. მაკროფაგები და სხვა იმუნური უჯრედები ცდილობენ მათ შთანთქმას და განეიტრალებას, თუმცა პიგმენტის ნაწილაკების ზომისა და ქიმიური სტრუქტურის გამო ისინი ხშირად ვერ იშლება და რჩება უჯრედებში [1]. ეს პროცესი განაპირობებს ტატუს ხანგრძლივობას, მაგრამ ამავე დროს იწვევს ქრონიკულ დაბალი დონის ანთებით რეაქციებს.
კვლევები აჩვენებს, რომ პიგმენტების ნაწილი დროთა განმავლობაში გადაადგილდება ლიმფურ სისტემაში და გროვდება ლიმფურ კვანძებში [2]. ეს ორგანოები იმუნური სისტემის საკვანძო კომპონენტებია და მათი ხანგრძლივი ქიმიური ზემოქმედება თეორიულად შეიძლება აისახოს იმუნური პასუხის რეგულაციაზე. კლინიკურად უკვე დადასტურებულია ალერგიული რეაქციები, გრანულომების წარმოქმნა და დაგვიანებული ანთებითი პროცესები, განსაკუთრებით წითელი და ყვითელი პიგმენტების შემთხვევაში [3].
სტატისტიკა და მტკიცებულებები
ევროპაში მოზრდილი მოსახლეობის დაახლოებით ოცდაათი პროცენტი ატარებს მინიმუმ ერთ ტატუს, ხოლო ახალგაზრდებში ეს მაჩვენებელი კიდევ უფრო მაღალია [4]. დერმატოლოგიური მონაცემები მიუთითებს, რომ ტატუირებულთა დაახლოებით ხუთიდან ათ პროცენტს უვითარდება რაიმე ფორმის ალერგიული ან ანთებითი გართულება ცხოვრების განმავლობაში. ეს არ ნიშნავს, რომ ყველა ტატუ ჯანმრთელობის სერიოზულ პრობლემას გამოიწვევს, თუმცა ცხადყოფს, რომ რისკი სტატისტიკურად მნიშვნელოვანი და კლინიკურად რეალურია.
საერთაშორისო გამოცდილება
საერთაშორისო დონეზე ტატუს მელანების უსაფრთხოება აქტიურად განიხილება. ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაცია და ევროპული ქიმიური სააგენტო მიუთითებენ, რომ მრავალი პიგმენტი თავდაპირველად შექმნილი იყო სამრეწველო დანიშნულებისთვის და არა ადამიანის კანში ხანგრძლივი არსებობისთვის [5]. ევროპის კავშირში ამოქმედდა მკაცრი შეზღუდვები საშიში ქიმიური ნაერთების შემცველობაზე, თუმცა „The Lancet“-ისა და „BMJ“-ის მიმოხილვები ხაზს უსვამს, რომ გლობალური კონტროლი კვლავ არათანაბარია [6].
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოში ტატუირების სფერო ძირითადად რეგულირდება სანიტარიული და ჰიგიენური მოთხოვნებით, თუმცა მელანების ქიმიური შემადგენლობა ნაკლებად კონტროლდება. ეს ზრდის არასანდო პროდუქციის გამოყენების რისკს. აკადემიური სივრცე, როგორიცაა https://www.gmj.ge, მნიშვნელოვან როლს ასრულებს ამ თემაზე სამეცნიერო ინფორმაციის გავრცელებაში, ხოლო https://www.certificate.ge აუცილებელია ხარისხისა და სერტიფიკაციის სტანდარტების დასამკვიდრებლად. საზოგადოებრივი ჯანდაცვის თვალსაზრისით საჭიროა ტატუს მელანების იმპორტისა და გამოყენების უფრო მკაცრი მონიტორინგი.
მითები და რეალობა
გავრცელებულია მითი, რომ ტატუს მელანი ორგანიზმში ინერტულად რჩება და არაფერს იწვევს. რეალურად, კვლევები აჩვენებს, რომ პიგმენტები მოძრაობს ლიმფურ სისტემაში და ურთიერთქმედებს იმუნურ უჯრედებთან [2]. ასევე მცდარია წარმოდგენა, თითქოს ბუნებრივი წარმოშობის მელანი სრულად უსაფრთხოა, რადგან ქიმიური სტაბილურობა და ტოქსიკოლოგიური პროფილი ყოველთვის განსაზღვრავს რისკს და არა მხოლოდ წარმოშობა.
ხშირად დასმული კითხვები (Q&A)
ნიშნავს თუ არა ტატუ ჯანმრთელობის გარდაუვალ პრობლემას?
არა, თუმცა იგი ზრდის ქრონიკული ანთებითი და ალერგიული რეაქციების ალბათობას გარკვეულ ადამიანებში.
არის თუ არა ყველა ფერის მელანი ერთნაირად რისკიანი?
არა, კვლევებით განსაკუთრებით პრობლემურია წითელი და ყვითელი პიგმენტები [3].
შეიძლება თუ არა ტატუ გავლენას ახდენდეს იმუნურ სისტემაზე?
დიახ, პიგმენტების ხანგრძლივი არსებობა ლიმფურ კვანძებში უკავშირდება იმუნური რეგულაციის ცვლილებებს [5].
დასკვნა — საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პერსპექტივით
ტატუირება არ არის მხოლოდ ესთეტიკური არჩევანი, არამედ სიცოცხლის ბოლომდე მიმდინარე ქიმიური ზემოქმედება იმუნურ სისტემაზე. საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ამოცანაა, უზრუნველყოს მოქალაქეების ინფორმირება, ხარისხიანი და უსაფრთხო პროდუქციის ხელმისაწვდომობა და მკაცრი რეგულაცია. ინფორმირებული გადაწყვეტილება, რომელიც ეფუძნება მტკიცებულებებს და არა მითებს, წარმოადგენს საუკეთესო გზას ჯანმრთელობის დაცვისთვის, რასაც ხელს უწყობს https://www.publichealth.ge და https://www.sheniekimi.ge.
წყაროები
- Engel E, Santarelli F, Vasold R, et al. Modern tattoos cause high concentrations of hazardous pigments in skin. Contact Dermatitis. 2008;58(4):228–233. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1600-0536.2007.01299.x
- Schreiver I, Hesse B, Seim C, et al. Distribution of tattoo pigments in human skin and lymph nodes. Sci Rep. 2017;7:11395. https://www.nature.com/articles/s41598-017-11721-z
- Serup J, Kluger N, Bäumler W. Tattoo inks, health risks and regulation. Curr Probl Dermatol. 2015;48:1–15. https://www.karger.com/Article/FullText/369645
- Kluger N. Epidemiology of tattoos in industrialized countries. Curr Probl Dermatol. 2015;48:6–20. https://www.karger.com/Article/Abstract/369646
- European Chemicals Agency. Restriction on hazardous chemicals in tattoo inks. 2022. https://echa.europa.eu/hot-topics/tattoo-inks
- Laux P, Tralau T, Tentschert J, et al. A medical toxicological view of tattooing. Lancet. 2016;387(10016):395–402. https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(15)60215-X
