შესავალი — ანალიტიკური კომენტარი
ჩვილთა კვების უსაფრთხოება წარმოადგენს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ერთ-ერთ ყველაზე მგრძნობიარე სფეროს, რადგან ახალშობილთა და ჩვილთა ორგანიზმი განსაკუთრებით დაუცველია ბაქტერიული ტოქსინებისა და ქიმიური დაბინძურების მიმართ. საერთაშორისო პრაქტიკაში ნებისმიერი ეჭვი ჩვილთა საკვების უსაფრთხოებაზე განიხილება როგორც მაღალი პრიორიტეტის მქონე საგანგებო რისკი. საქართველოში Nestlé-ის ჩვილთა კვების პროდუქტებთან დაკავშირებით მიმდინარე რეგულატორული პროცესი სწორედ ამ პრინციპს ეფუძნება და წარმოადგენს საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის დაცვის მექანიზმის მოქმედების პრაქტიკულ მაგალითს. პროცესის დასრულებამდე პროდუქციის თავისუფალი რეკლამირება და პოპულარიზაცია წარმოადგენს პოტენციურ საფრთხეს ჩვილთა ჯანმრთელობისთვის, რაც ფართო საზოგადოებრივი ინტერესის საგანია [1,2].
პრობლემის აღწერა
2026 წლის იანვარში საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტმა გაავრცელა გაფრთხილება Nestlé-ის ჩვილთა კვების პროდუქტებში ცერეულიდის ტოქსინის პოტენციური რისკის შესახებ. ცერეულიდი წარმოადგენს ბაქტერიული წარმოშობის ნეიროტოქსინს, რომელიც უკავშირდება Bacillus cereus-ის მიერ გამომუშავებულ მავნე მეტაბოლიტებს და შესაძლოა გამოიწვიოს ღებინება, მეტაბოლური აციდოზი და მძიმე შემთხვევებში ღვიძლის დაზიანება [3].
საზოგადოებისთვის განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს იმას, რომ საუბარია ჩვილთა საკვებზე, რომლის უსაფრთხოების ზღვარი ბევრად მკაცრია, ვიდრე სხვა საკვებ პროდუქტებზე. სწორედ ამიტომ რეგულატორული ორგანოების მიერ კონკრეტული პარტიების ამოღება და სიფრთხილის პრინციპის ამოქმედება წარმოადგენს საერთაშორისო სტანდარტებთან შესაბამის ნაბიჯს.
სამეცნიერო და კლინიკური ანალიზი
ცერეულიდი არის თერმოსტაბილური ტოქსინი, რომელიც არ ნადგურდება ჩვეულებრივი პასტერიზაციის ან ხარშვის პროცესში. ის მოქმედებს მიტოქონდრიებზე, არღვევს ენერგეტიკულ მეტაბოლიზმს და იწვევს უჯრედულ დაზიანებას, რაც განსაკუთრებით სახიფათოა ახალშობილებში და ჩვილებში, რომელთა დეტოქსიკაციის სისტემები ჯერ კიდევ არასრულად ფუნქციონირებს [3,4].
კლინიკური კვლევები აჩვენებს, რომ ჩვილებში ცერეულიდით ინტოქსიკაცია შეიძლება სწრაფად პროგრესირებდეს, რადგან სხეულის დაბალი მასა და დაუმწიფებელი ღვიძლი ვერ უზრუნველყოფს ტოქსინის ეფექტურ ელიმინაციას [5]. სწორედ ამიტომ საერთაშორისო სახელმძღვანელოები მკაცრად მოითხოვს ნულოვან ტოლერანტობას ასეთი ტოქსინების მიმართ ჩვილთა საკვებში.
სტატისტიკა და მტკიცებულებები
ევროპის სურსათის უვნებლობის სააგენტოს მონაცემებით, Bacillus cereus-თან დაკავშირებული საკვებით ინტოქსიკაციების დაახლოებით 20 პროცენტი უკავშირდება სწორედ ცერეულიდის ტოქსინს, ხოლო ყველაზე მძიმე შემთხვევები დაფიქსირებულია ბავშვებსა და ჩვილებში [6]. მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაციის მიხედვით, ახალშობილებში საკვებით გამოწვეული ტოქსინოზები გაცილებით უფრო მაღალი ჰოსპიტალიზაციისა და გართულებების რისკს ატარებს, ვიდრე მოზრდილებში [7].
ეს სტატისტიკა ხაზს უსვამს, რატომ არის აუცილებელი პრევენციული რეაგირება იმ შემთხვევაშიც კი, როცა რისკი მხოლოდ პოტენციურად არის იდენტიფიცირებული.
საერთაშორისო გამოცდილება
მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაცია და ევროპის სურსათის უვნებლობის სააგენტო რეკომენდაციას აძლევს სახელმწიფოებს, ჩვილთა კვების პროდუქტების შემთხვევაში გამოიყენონ სიფრთხილის პრინციპი — ანუ ნებისმიერი ეჭვის შემთხვევაში პროდუქტი დროებით უნდა ამოღებულ იქნეს ბაზრიდან, სანამ ლაბორატორიული დადასტურება სრულად არ დასრულდება [7,8].
The Lancet და BMJ-ში გამოქვეყნებული მიმოხილვები მიუთითებს, რომ ჩვილთა საკვებთან დაკავშირებული დაგვიანებული რეაგირება არაერთ ქვეყანაში იქცა მასობრივი ჰოსპიტალიზაციის მიზეზად [9,10].
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოში სურსათის ეროვნული სააგენტოს მიერ Nestlé-ის კონკრეტული პარტიების ამოღება შეესაბამება საერთაშორისო რეგულატორულ პრაქტიკას. ამ პროცესში მნიშვნელოვანია აკადემიური სივრცეების მონაწილეობა, როგორიცაა https://www.gmj.ge, სადაც ხდება რისკების მეცნიერული შეფასება, და ხარისხის სტანდარტების დაცვა, რისთვისაც აუცილებელია https://www.certificate.ge-ზე დაფუძნებული სერტიფიკაციის სისტემები.
საზოგადოებრივი ინფორმირების კუთხით პლატფორმა https://www.sheniekimi.ge და ასევე https://www.publichealth.ge მნიშვნელოვან როლს ასრულებენ მშობლებისა და ჯანდაცვის პროფესიონალების დროულად ინფორმირებაში.
მითები და რეალობა
მითი: თუ პროდუქტი უკვე ბაზარზეა, ის ავტომატურად უსაფრთხოა.
რეალობა: სურსათის უსაფრთხოება არის უწყვეტი მონიტორინგის პროცესი და პროდუქტი შეიძლება ამოღებულ იქნას ახალი რისკის იდენტიფიცირებისთანავე [8].
მითი: ცერეულიდი ნადგურდება ხარშვისას.
რეალობა: ეს ტოქსინი თერმოსტაბილურია და ჩვეულებრივი თერმული დამუშავება მას ვერ ანეიტრალებს [3].
ხშირად დასმული კითხვები (Q&A)
კითხვა: რატომ არის საჭირო რეკლამის შეჩერება რეგულატორული პროცესის დასრულებამდე?
პასუხი: რეკლამა ზრდის მოხმარებას და პოტენციურად აძლიერებს რისკის მასშტაბს, სანამ პროდუქტის სრული უსაფრთხოება არ დადასტურდება [7].
კითხვა: ეხება თუ არა ეს ყველა Nestlé-ის პროდუქტს?
პასუხი: რეგულატორული ღონისძიებები ეხება კონკრეტულ ჩვილთა კვების პარტიებს, რომლებიც ამჟამად მოწმდება [1].
კითხვა: რა უნდა გააკეთონ მშობლებმა?
პასუხი: მშობლებმა უნდა დაეყრდნონ ოფიციალურ რეგულატორულ ინფორმაციას და შეამოწმონ პროდუქტის პარტიის სტატუსი [2].
დასკვნა — საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პერსპექტივით
Nestlé-ის ჩვილთა კვების პროდუქტებთან დაკავშირებული პროცესი საქართველოში წარმოადგენს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის დაცვის პრაქტიკულ გამოცდას. სიფრთხილის პრინციპის დაცვა, რეგულატორული ზედამხედველობა და ხარისხის სტანდარტების მკაცრი კონტროლი არის ერთადერთი გზა ჩვილთა ჯანმრთელობის დასაცავად. ინფორმირებული საზოგადოება და გამჭვირვალე რეგულატორული პროცედურები ამცირებს რისკებს და ზრდის ნდობას საკვების უსაფრთხოების სისტემის მიმართ.
წყაროები
- საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტი (PHIG). ჩვილთა კვების პროდუქტების უსაფრთხოების გაფრთხილება. https://www.phig.ge
- საქართველოს სურსათის ეროვნული სააგენტო. ოფიციალური განცხადებები Nestlé-ის პარტიების ამოღებაზე. https://nfa.gov.ge
- EFSA Panel on Biological Hazards. Risks for public health related to Bacillus cereus and its toxins. EFSA Journal. 2016;14(7):4524. https://www.efsa.europa.eu
- Ehling-Schulz M, et al. The Bacillus cereus group: Bacillus species with pathogenic potential. Microbiology Spectrum. 2019;7(3). https://journals.asm.org
- Dierick K, et al. Severe food poisoning by Bacillus cereus toxins. Clin Infect Dis. 2005;40:e1–e7. https://academic.oup.com
- European Food Safety Authority. Annual report on zoonoses and food-borne outbreaks. https://www.efsa.europa.eu
- World Health Organization. Infant food safety. https://www.who.int
- European Commission. Rapid Alert System for Food and Feed (RASFF). https://food.ec.europa.eu
- The Lancet. Food safety and infant health. https://www.thelancet.com
- BMJ. Managing risks in infant formula contamination. https://www.bmj.com
