ფაგოთერაპია — ბაქტერიებთან ბრძოლის განსხვავებული გზა

თანამედროვე სამედიცინო პრაქტიკაში ანტიმიკრობული საშუალებები ფასდაუდებელი ინსტრუმენტია, თუმცა ბოლო პერიოდში მათი ეფექტიანობა შესამჩნევად შემცირდა.

მიზეზი მარტივია — ბაქტერიებმა ანტიბიოტიკებთან წინააღმდეგობის უნარი განივითარეს. შედეგად, პრეპარატები, რომლებიც წლების წინ გამომწვევებს ადვილად ანადგურებდა, ზოგ შემთხვევაში აღარ მოქმედებს. ჯანმოს შეფასებით, მხოლოდ 2019 წელს ანტიმიკრობულ რეზისტენტობას მსოფლიოში 1.27 მილიონზე მეტი ადამიანის სიცოცხლე შეეწირა.

ფაგოთერაპია — ბაქტერიებთან ბრძოლის განსხვავებული გზა

ამ პრობლემას ალტერნატიული გამოსავალი უკვე აქვს — ფაგოთერაპია, რომელიც ბაქტერიოფაგების გამოყენებას ეფუძნება.
ბაქტერიოფაგები ვირუსებია, თუმცა ისინი ზიანს ადამიანს არ აყენებენ, რადგან მათი ერთადერთი სამიზნე ბაქტერიებია. თითოეული ფაგი მხოლოდ კონკრეტულ ბაქტერიულ სახეობას ან შტამს უტევს, რაც მათ ძალიან მიზანმიმართულ „იარაღად“ აქცევს.

ანტიბიოტიკები ფართო სპექტრით მოქმედებენ და ხშირად აზიანებენ სასარგებლო მიკრობებსაც, რომლებიც ნაწლავებში ცხოვრობენ. ფაგები კი ზუსტად იმ ბაქტერიას ანადგურებენ, რომელმაც დაავადება გამოიწვია — ამიტომაც ისინი განსაკუთრებით მიმზიდველი გამოსავალია რეზისტენტული ინფექციების შემთხვევაში.

რა ტიპის ფაგები გამოიყენება თერაპიაში?

ფაგები ორ ფორმას იღებენ:

• ლიზური ფაგები — ბაქტერიაში ხვდებიან, მრავლდებიან და საბოლოოდ უჯრედს ანგრევენ. სწორედ ისინი გამოიყენება მკურნალობაში.

• ლიზოგენური ფაგები — ბაქტერიის გენეტიკურ მასალაში ერთიანდებიან და შესაძლოა რეზისტენტობის გენების გავრცელებასაც კი შეუწყონ ხელი. ამ მიზეზით ისინი თერაპიულად არ გამოიყენება.

როგორ შეირჩევა პაციენტისთვის შესაფერისი ფაგი?

მკურნალობის შერჩევა რამდენიმე ეტაპისგან შედგება:

1. პაციენტის ისტორიისა და ინფექციის ნიმუშის გაგზავნა სპეციალიზებულ ცენტრში.

2. გამომწვევი ბაქტერიის ზუსტი იდენტიფიცირება და მისი რეზისტენტობის პროფილის დადგენა.

3. ფაგების ტესტირება — იზომება რომელი ფაგი გამოირჩევა ძლიერი ლიზური მოქმედებით.

4. შერჩეული ფაგების გამწმენდი ეტაპები და კონცენტრაციის გაზრდა.

5. პრეპარატის უსაფრთხოებისა და ეფექტიანობის დამატებითი შემოწმება.

6. ფაგის (ან ფაგების კოქტეილის) დანიშვნა და მკურნალობის მუდმივი მონიტორინგი. საჭიროების შემთხვევაში კოქტეილი იცვლება.

რა ინფექციებს მკურნალობს ფაგოთერაპია?

ფაგები წარმატებით გამოიყენება შემდეგ შემთხვევებში:

• საშარდე გზების ინფექციები

• ფილტვის ინფექციები

• დამწვრობისგან წარმოქმნილი ინფიცირებული ჭრილობები

• ბაქტერიემია

• ცისტური ფიბროზის მქონე პაციენტების სასუნთქი გზების ინფექციები

საქართველოს განსაკუთრებული წვლილი ფაგების განვითარებაში

ფაგების კვლევასა და თერაპიის განვითარებაში საქართველოს ისტორიული მნიშვნელობა აქვს. XX საუკუნის დასაწყისიდან საქართველოში ამ სფეროში აქტიური კვლევა მიმდინარეობდა. გიორგი ელიავასა და ფელიქს დერელის თანამშრომლობის შედეგად 1934 წელს თბილისში შეიქმნა ფაგების კვლევითი ინსტიტუტი — პირველი ასეთი ცენტრი მსოფლიოში, რომელიც დღემდე ფუნქციონირებს.

1990-იანი წლების დასაწყისში ალექსანდრე ღოლიჯაშვილთან ერთად ჩამოყალიბდა ბიოქიმფარმი, მსოფლიოში პირველი საწარმო, რომელიც ფაგების სამკურნალო პრეპარატებზე იყო ორიენტირებული. დღეს ის კვლავ ერთ-ერთ წამყვან მწარმოებლად ითვლება.

ბაქტერიოფაგები ჩვენს გარემოში ყოველთვის არსებობდა, მაგრამ ანტიბიოტიკებისადმი რეზისტენტობის ზრდის ფონზე მათი გამოყენება განსაკუთრებით აქტუალური გახდა. ფაგოთერაპია საშუალებას იძლევა, ბაქტერიული ინფექციები უფრო მიზანმიმართულად, ბიოლოგიურად ბუნებრივად და ხშირად უფრო ეფექტიანად დამარცხდეს, ვიდრე ტრადიციული ანტიბიოტიკებით.