ახალი კვლევა – ფერმენტის ბლოკირებაკიბოს უჯრედების თვითდაღუპვას ააქტიურებს

პროფესორის კომენტარი — გიორგი ფხაკაძე (MD, MPH, PhD)

„კიბოს თანამედროვე თერაპიები არ უნდა შემოიფარგლოს მხოლოდ სიმსივნის დაზიანებით. გაცილებით ეფექტიანია, როდესაც ავთვისებიანი უჯრედი უბრუნდება იმ ბუნებრივ პროგრამას, რომელიც თვითდაღუპვას უზრუნველყოფს. სწორედ ამიტომ არის განსაკუთრებულად მნიშვნელოვანი ის მექანიზმი, რომელსაც ახალი კვლევა აღწერს — ფერმენტის ბლოკირება, რომელიც კიბოს უჯრედებს გადარჩენის საშუალებას აძლევს. მისი გამორთვა თეორიულად უბიძგებს უჯრედს იმ გზისკენ, რომელიც ჯანმრთელ ქსოვილში ბუნებრივად უნდა ამოქმედდეს.“

ფონური ინფორმაცია

საერთაშორისო სამეცნიერო ჯგუფი იკვლევს ფერმენტს, რომელიც ჯანმრთელ უჯრედებს იცავს ზედმეტი დაშლისგან. აღმოჩნდა, რომ იგივე მექანიზმი ავთვისებიან უჯრედებში იცავს მათ თვითდაღუპვისგან, რაც საშუალებას აძლევს სიმსივნეს შეუჩერებლად გაიზარდოს.

კვლევის წინასწარი შედეგების მიხედვით, ფერმენტის ბლოკირება ააქტიურებს ბიოქიმიურ პროცესს, რომელიც ცნობილია როგორც აპოპტოზი — უჯრედის რეგულირებული თვითდაღუპვა.

როგორ ჩატარდა კვლევა

გენეტიკური ჩახშობა

მეცნიერებმა ფერმენტის მოქმედება გამორთეს CRISPR-ზე დაფუძნებული მეთოდით. შედეგად, ავთვისებიან უჯრედებში დაფიქსირდა:
• აპოპტოზის მარკერების გააქტიურება
• მიტოქონდრიული სტრუქტურის ცვლილებები
• დნმ-ის ფრაგმენტაცია
• უჯრედული სტრესის ზრდა

ფერმენტის ინჰიბიტორების გამოყენება

სპეციალური ინჰიბიტორების გამოყენებამ იგივე შედეგი გამოიღო, რაც მიუთითებს, რომ ფერმენტი კრიტიკული რგოლია ავთვისებიანი უჯრედის გადარჩენის სისტემაში.

ცხოველთა მოდელებზე გამოცდა

მოდელებში ფერმენტის ბლოკირებამ შეამცირა:
• სიმსივნური მასის ზრდის ტემპი
• მეტასტაზირების რისკი
• სისტემური ტოქსიკურობა

რატომ არის ეს მნიშვნელოვანი საქართველოსთვის

კიბოს ტვირთი საქართველოში

ოფიციალური მონაცემებით:
• ყოველწლიურად რეგისტრირდება 10 000-ზე მეტი ახალი შემთხვევა
• დიაგნოზის დროის მხრივ 40% აღწევს გვიან სტადიას
• ავთვისებიანი ახალწარმონაქმნები სიკვდილიანობის ერთ-ერთი წამყვანი მიზეზია

საქართველოში ხშირია გვიან აღმოჩენილი შემთხვევები და მძიმე თერაპიული კურსები.
ამიტომ, ისეთი მეთოდი, რომელიც ბუნებრივად ააქტიურებს თვითდაღუპვის სისტემას და ნაკლებად აზიანებს ჯანსაღ უჯრედებს, მნიშვნელოვან პერსპექტივად გამოიყურება.

მეტი მიზნობრივი, ნაკლებად ტოქსიკური მიდგომა

ახალი სამიზნე შეიძლება გახდეს მკურნალობა, რომელიც:
• არ საჭიროებს მაღალი ტოქსიკურობის ქიმიოთერაპიას
• მიმართულია უშუალოდ ავთვისებიანი უჯრედის მოლეკულურ მექანიზმზე
• ეფექტიანია მაშინაც, როცა კიბო გვიან ეტაპზეა აღმოჩენილი

რას უნდა ველოდებოდეთ მომავალში

კვლევა ჯერ ადრეულ ფაზაშია და ადამიანებზე კლინიკური კვლევები არ დაწყებულა.
თუმცა მეცნიერული მიგნება მიუთითებს, რომ აღნიშნული ფერმენტი შეიძლება გახდეს მომავალი თაობის თერაპიების ერთ-ერთი მთავარი სამიზნე.

ავტორი

პროფესორი გიორგი ფხაკაძე (MD, MPH, PhD)
საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის თავმჯდომარე (PHIG)
sheniekimi.ge — ოფიციალური სამედიცინო საინფორმაციო პლატფორმა

Sources:
• National Geographic – Scientists explore how disabling a cellular enzyme may trigger cancer cell self-destruction
https://on.natgeo.com/4oL4SbG
• Nature Medicine – Targeting cell-protective enzymes in malignant cells
https://doi.org/10.1038/s41591-024-03211-9
• Cancer Research – Programmed cell death modulation in oncology
https://doi.org/10.1158/0008-5472.CAN-23-1123
• Cell Death & Disease – Enzyme inhibition–induced apoptosis in cancer models
https://doi.org/10.1038/s41419-022-05363-x
• Oncogene – Molecular targets regulating tumour self-destruction
https://doi.org/10.1038/s41388-024-02511-y

#drpkhakadze #აქხარისხია #შენიექიმი #accreditationge #გიორგიფხაკაძე #sheni #sheniekimi #შენიამბები Giorgi Pkhakadze SheniAmbebi.ge • შენი ამბები SheniEkimi.ge • შენი ექიმი