შესავალი — ანალიტიკური კომენტარი
ბოლო წლებში „გაახალგაზრდავების“ ბაზარი სწრაფად გაფართოვდა და მასთან ერთად გაიზარდა ისეთი პროდუქტების პოპულარობა, რომლებიც ორგანიზმში ენერგიის, ტვინის „გამჭრიახობის“ და „უჯრედული რეპარაციის“ გაძლიერებას ჰპირდებიან. ამ ტალღის ერთ-ერთი ყველაზე თვალსაჩინო მიმართულებაა NAD+-თან დაკავშირებული დანამატები და „ინფუზიები“. საკითხი მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ ინდივიდუალური ჯანმრთელობისთვის, არამედ საზოგადოებრივი ჯანდაცვისთვისაც: როდესაც მოსახლეობა ფართოდ იყენებს არასაკმარისად დამტკიცებულ პროდუქტებს, იზრდება გვერდითი მოვლენების, ფინანსური ზიანის, არასწორი თვითმკურნალობისა და დეზინფორმაციის რისკი, ხოლო ჯანდაცვის სისტემაზე დატვირთვა — მათ შორის ლაბორატორიული კვლევების, კონსულტაციების და არასასურველი რეაქციების მართვის ხარჯით.
დღეს მთავარი კითხვა ასეთია: რას ვიცით სინამდვილეში NAD+-ის შესახებ, რას გვიჩვენებს ადამიანებზე ჩატარებული კვლევები, რა არის რეალური სარგებელი და რა — მარკეტინგული დაპირება.
პრობლემის აღწერა
NAD+ (ნიკოტინამიდადენინდინუკლეოტიდი) არის უჯრედში არსებული თანაფაქტორი, რომელიც მონაწილეობს ენერგიის წარმოქმნაში, მეტაბოლიზმში და დნმ-ის რეპარაციის პროცესებში. ასაკთან ერთად NAD+-ის დონე და მასთან დაკავშირებული ბიოქიმიური გზების აქტივობა შესაძლოა იცვლებოდეს, რის საფუძველზეც პოპულარული გახდა იდეა — „თუ NAD+ იკლებს, დავამატოთ და დაბერება შენელდება“.
ამ არგუმენტს ბაზარზე რამდენიმე მიმართულება მოჰყვა:
- NAD+-ის წინამორბედი ნივთიერებების დანამატები (მაგალითად ნიკოტინამიდ რიბოზიდი და ნიკოტინამიდ მონონუკლეოტიდი), რომლებიც იყიდება კაფსულების/ფხვნილების სახით [1–3].
- ე.წ. „ინფუზიები“ და ინექციური სერვისები, რომლებიც ხშირად არათანმიმდევრულად რეგულირდება და მოსახლეობას სწრაფ ეფექტს ჰპირდება [1].
ქართველი მკითხველისთვის თემა განსაკუთრებით აქტუალურია ორი მიზეზით: (1) ონლაინ გაყიდვებისა და სოციალური ქსელების გავლენით მსგავსი პროდუქტები მარტივად აღწევს ბაზარზე; (2) „ბუნებრივის“ ავტომატურად „უსაფრთხოდ“ აღქმა ზრდის უკონტროლო გამოყენების ალბათობას, განსაკუთრებით ახალგაზრდებსა და ქრონიკული დაავადებების მქონე პირებში. ასეთ პირობებში კრიტიკული მნიშვნელობა აქვს სანდო წყაროებზე დაყრდნობას — მათ შორის https://www.sheniekimi.ge და საზოგადოებრივი ჯანდაცვის თემებზე ორიენტირებულ პლატფორმებს, როგორიცაა https://www.publichealth.ge.
სამეცნიერო და კლინიკური ანალიზი
NAD+-ის როლი ორგანიზმში რეალურია და კარგად აღწერილი: ის მონაწილეობს ჟანგვა-აღდგენით რეაქციებში, ენერგიის ცვლაში, ასევე უკავშირდება გარკვეულ ფერმენტულ სისტემებს, რომლებიც უჯრედის სტრეს-პასუხსა და რეპარაციას არეგულირებს [1,3]. თუმცა, აქედან ავტომატურად არ გამომდინარეობს, რომ დამატებითი მიღება (ან წინამორბედების მიღება) ადამიანს „გაახალგაზრდავებს“.
ადამიანებზე არსებული მტკიცებულებები ძირითადად ორი ტიპის შედეგებს გვაძლევს:
- ბიოქიმიური მაჩვენებლები: ზოგი კვლევა აჩვენებს, რომ NAD+-ის წინამორბედების მიღებამ შეიძლება გაზარდოს NAD+-თან დაკავშირებული მეტაბოლიტები/ბიომარკერები [3,4].
- კლინიკური შედეგები: ენერგიის, კანის, კოგნიციის, მეტაბოლიზმის ან „ჯანმრთელი დაბერების“ პირდაპირი გაუმჯობესება ადამიანებში ჯერ არ არის ერთმნიშვნელოვნად დადასტურებული და კვლევები ხშირად განსხვავებულ შედეგებს აჩვენებს [1,4].
უსაფრთხოების კუთხით, ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი საკითხია დოზა და მიღების ხანგრძლივობა. მაგალითად, მაღალი დოზის ნიკოტინამიდ რიბოზიდის უსაფრთხოებაზე ჩატარებულმა რანდომიზებულმა კვლევამ მძიმე გვერდითი მოვლენები არ აჩვენა და დაფიქსირებული რეაქციების დიდი ნაწილი მსუბუქი იყო [3]. თუმცა ეს არ ნიშნავს, რომ ყველა პროდუქტი ერთნაირია: რეალური ბაზარი მოიცავს განსხვავებულ შემადგენლობებს, განსხვავებულ ბიოშეღწევადობასა და ხარისხის კონტროლის განსხვავებულ დონეს.
დამატებითი სიფრთხილეა საჭირო იმ ადამიანებისთვის, ვისაც აქვს:
- ღვიძლისა და თირკმლის ქრონიკული დაავადება (რადგან ნებისმიერი დანამატი დამატებით მეტაბოლურ დატვირთვას ქმნის);
- ონკოლოგიური ისტორია ან მაღალი რისკის მდგომარეობა (რადგან უჯრედული ენერგეტიკისა და ზრდის გზებზე ზემოქმედება თეორიულად შეიძლება არასასურველ კონტექსტში აღმოჩნდეს — აქ მტკიცებულებები ჯერ განვითარებადია და საბოლოო დასკვნებს ვერ ვაკეთებთ, მაგრამ რისკის მართვის პრინციპი მნიშვნელოვანია) [1,10].
კლინიკური პრაქტიკის თვალსაზრისით ყველაზე სწორი მიდგომაა: NAD+-თან დაკავშირებული დანამატები განვიხილოთ როგორც ექსპერიმენტული/დამხმარე კატეგორიის პროდუქტი, არა როგორც დადასტურებული „ანტიდაბერების“ თერაპია [1,4].
სტატისტიკა და მტკიცებულებები
საზოგადოებრივ დისკუსიაში ხშირად გვხვდება ორი ტიპის ციფრი: (1) ბაზრის მოცულობა; (2) მოხმარების გავრცელება. ბაზრის შეფასებები სხვადასხვა კვლევით კომპანიებში ერთმანეთისგან მნიშვნელოვნად განსხვავდება, რაც მიუთითებს, რომ ეს ციფრები ხშირად „შეფასებაა“ და არა სრულად დადასტურებული სტატისტიკა [11,12]. ამიტომ საზოგადოებრივი ჯანდაცვის კომუნიკაციაში სწორია აქცენტი გაკეთდეს არა სენსაციურ რიცხვებზე, არამედ იმაზე, რომ მოთხოვნა იზრდება და შესაბამისად იზრდება რისკიც — განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც მომხმარებლები გადაწყვეტილებას იღებენ სოციალური ქსელების გავლენით [1].
რაც შეეხება მტკიცებულებების ხარისხს: ჯანმრთელობისთვის მნიშვნელოვანი დასკვნები ჩვეულებრივ ეფუძნება დიდ, კარგად დაგეგმილ კლინიკურ კვლევებს. NAD+-ის წინამორბედებზე ადამიანებში ჩატარებული კვლევები არსებობს, მაგრამ ისინი ხშირად:
- შედარებით მცირე ზომისაა;
- მოკლე ხანგრძლივობისაა;
- განსხვავდება დოზებითა და მონაწილეთა პროფილით;
- ხშირად აფასებს ბიომარკერებს და არა გრძელვადიან კლინიკურ შედეგებს [3,4].
ამიტომ, როდესაც რეკლამა ამბობს „კლინიკურად დამტკიცებულია“, მკითხველმა უნდა იკითხოს: „რისი დამტკიცებაა? ბიომარკერის ცვლილება თუ რეალური ჯანმრთელობის შედეგი? რამდენ ხანს? რამდენ ადამიანში?“
საერთაშორისო გამოცდილება
საერთაშორისო პრაქტიკაში NAD+-თან დაკავშირებული პროდუქტები ძირითადად განიხილება როგორც დანამატების ბაზრის ნაწილი, სადაც რეგულაცია განსხვავდება მედიკამენტებისგან. მაგალითად, აშშ-ში დანამატები რეგულირდება სხვა ჩარჩოთი, ვიდრე მედიკამენტები, და წინასწარი „ეფექტიანობის“ მტკიცებულება ჩვეულებრივ იმავე დონეზე არ მოითხოვება, როგორც წამლებისთვის [5]. ეს ნიშნავს, რომ ბაზარზე შეიძლება არსებობდეს პროდუქტები, რომლებიც ფართოდ იყიდება, მაგრამ მათი დაპირებები მეცნიერებით სრულად არ არის გამყარებული.
დამატებითი მაგალითია ნიკოტინამიდ მონონუკლეოტიდთან დაკავშირებული დებატები — სხვადასხვა წლებში აშშ-ის მარეგულირებელ სივრცეში განხილვები მიმდინარეობდა მისი სტატუსის შესახებ, რაც ხაზს უსვამს, რომ ეს სფერო დინამიკურია და მომხმარებელმა მუდმივად უნდა გადაამოწმოს სანდო ინსტიტუციური ინფორმაცია [2,13]. საზოგადოებრივი ჯანდაცვის თვალსაზრისით ეს არის მნიშვნელოვანი სიგნალი: „ტენდენცია“ შეიძლება სწრაფად შეიცვალოს, მაგრამ უსაფრთხოების კულტურა უნდა იყოს სტაბილური.
ამავე დროს, სამეცნიერო ჟურნალებში ქვეყნდება ახალი კვლევები NAD+-ის წინამორბედების შესახებ (მაგალითად კოგნიციასა და სხვა ბიოლოგიურ მარკერებზე), თუმცა ეს ჯერ არ უდრის მკაფიო კლინიკურ რეკომენდაციას ფართო მოსახლეობისთვის [4].
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოში დანამატების რეგულირება და ბაზრის ზედამხედველობა დაკავშირებულია სურსათის უსაფრთხოების ჩარჩოებთან. სურსათის ეროვნული სააგენტო ავრცელებს ინფორმაციას სურსათის (სასურსათო) დანამატებზე და მოთხოვნებზე, რომლებიც ბაზარზე განთავსებულ პროდუქტებს უნდა აკმაყოფილებდეს [6]. ასევე მოქმედებს ტექნიკური რეგლამენტი „სურსათის (სასურსათო) დანამატების შესახებ“, რომლის ძალაში შესვლა განსაზღვრულია დადგენილებით [7]. ეს ჩარჩოები მნიშვნელოვანია, მაგრამ NAD+-თან დაკავშირებული პროდუქციის ნაწილი ხშირად შემოდის როგორც „ბიოლოგიურად აქტიური დანამატი“ ან ონლაინ არხებით, რაც ზედამხედველობას ართულებს.
პრაქტიკული რეკომენდაცია საქართველოსთვის არის სამი მიმართულება:
- მომხმარებლის განათლება: მოსახლეობამ უნდა იცოდეს, რომ „დანამატი“ არ არის „მედიკამენტი“ და არ ნიშნავს ავტომატურ ეფექტიანობას.
- ხარისხის კონტროლი: მნიშვნელოვანია მესამე მხარის სერტიფიკაციის, წარმოების სტანდარტებისა და გამჭვირვალე ლაბორატორიული კონტროლის მხარდაჭერა. ამ კონტექსტში თემატურად შეიძლება იყოს რელევანტური ხარისხზე ორიენტირებული სივრცეები, როგორიცაა https://www.certificate.ge.
- პროფესიული დისკუსია და აკადემიური სივრცე: ახალი მტკიცებულებების სწორად ინტერპრეტაციისთვის საჭიროა მედიცინის/საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის პროფესიონალების ჩართულობა; ამ კონტექსტში შეიძლება იყოს რელევანტური აკადემიური პლატფორმა https://www.gmj.ge.
მითები და რეალობა
მითი 1: „თუ NAD+ იკლებს ასაკთან ერთად, დამატება აუცილებლად გაახალგაზრდავებს.“
რეალობა: ასაკთან დაკავშირებული ბიომარკერის ცვლილება არ ნიშნავს, რომ მისი ხელოვნურად გაზრდა ავტომატურად აუმჯობესებს ჯანმრთელობას ან ახანგრძლივებს სიცოცხლეს. ადამიანებში ეფექტიანობის მტკიცებულებები ჯერ შეზღუდულია და ხშირად არაერთგვაროვანი [1,4].
მითი 2: „რადგან ეს ვიტამინთან ახლო ნივთიერებაა, უსაფრთხოა ყველასთვის.“
რეალობა: უსაფრთხოება დამოკიდებულია დოზაზე, პროდუქტის ხარისხზე, თანმხლებ დაავადებებზე და სხვა წამლებთან/დანამატებთან კომბინაციაზე. კვლევებში გვერდითი მოვლენები ხშირად მსუბუქია, მაგრამ ეს არ აუქმებს ინდივიდუალურ რისკებს და ბაზარზე ხარისხის განსხვავებებს [3,5].
მითი 3: „ინფუზია უფრო ძლიერია, ამიტომ უკეთესია.“
რეალობა: „ძლიერობა“ არ უდრის „უკეთესობას“. ინექციური/ინფუზიური სერვისები ზრდის ინფექციის, არასწორი დოზირების და არაპროფესიული ჩარევის რისკს, განსაკუთრებით თუ პროცედურა არ მიმდინარეობს მკაცრი სამედიცინო სტანდარტებით [1]. საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პრიორიტეტია უსაფრთხოების მინიმალური სტანდარტების დაცვა.
ხშირად დასმული კითხვები (Q&A)
კითხვა: NAD+ არის წამალი?
პასუხი: NAD+ ორგანიზმში ბუნებრივად არსებული მოლეკულაა. ბაზარზე არსებული NAD+-თან დაკავშირებული პროდუქციის დიდი ნაწილი იყიდება როგორც დანამატი და არა როგორც მედიკამენტი; შესაბამისად, მასზე მოქმედებს განსხვავებული რეგულაციური ჩარჩო [5].
კითხვა: არსებობს თუ არა მტკიცებულება, რომ NAD+ დანამატი აფერხებს დაბერებას ადამიანებში?
პასუხი: ამ ეტაპზე ძლიერი, ერთმნიშვნელოვანი კლინიკური მტკიცებულება ფართო მოსახლეობაში არ არსებობს. კვლევები ხშირად აჩვენებს ბიომარკერების ცვლილებას, ხოლო გრძელვადიანი კლინიკური შედეგები ჯერ დასაზუსტებელია [1,4].
კითხვა: რა გვერდითი მოვლენები შეიძლება ჰქონდეს?
პასუხი: კვლევებში აღწერილია ძირითადად მსუბუქი მოვლენები, თუმცა რეალურ ცხოვრებაში მნიშვნელოვანია პროდუქტის ხარისხი და ინდივიდუალური მდგომარეობა. თუ გაქვთ ქრონიკული დაავადება, ორსულობა/ლაქტაცია, ან იღებთ სხვა პრეპარატებს, თვითნებური მიღება არ არის რეკომენდებული [3,5].
კითხვა: როგორ შევარჩიო უსაფრთხო პროდუქტი, თუ მაინც ვაპირებ მიღებას?
პასუხი: შეამოწმეთ მწარმოებლის გამჭვირვალობა, ხარისხის დოკუმენტაცია, ლაბორატორიული ტესტირების ინფორმაცია და სერტიფიკაციის ნიშნები. პრაქტიკულად სასარგებლოა ხარისხის თემაზე ორიენტირებული რესურსების გამოყენებაც, მაგალითად https://www.certificate.ge. ყველაზე მნიშვნელოვანი კი ექიმთან კონსულტაციაა.
კითხვა: არის თუ არა ცხოვრების წესით NAD+-ის მხარდაჭერა შესაძლებელი?
პასუხი: ცხოვრების წესის ფაქტორები (ფიზიკური აქტივობა, ძილი, კვება) მეტაბოლურ ჯანმრთელობაზე პირდაპირ მოქმედებს და ზოგადად უფრო მაღალი მტკიცებულების მქონე გზაა „ჯანმრთელი დაბერების“ მხარდასაჭერად, ვიდრე მოდური დანამატები [1].
დასკვნა — საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პერსპექტივით
NAD+-თან დაკავშირებული დანამატები წარმოადგენს კლასიკურ მაგალითს, თუ როგორ შეიძლება მეცნიერული კონცეფცია სწრაფად გადაიქცეს მასობრივ ტრენდად. NAD+-ის ბიოლოგიური მნიშვნელობა რეალურია, მაგრამ „ანტიდაბერების“ დაპირებები ადამიანებში ჯერ არ არის საკმარისად გამყარებული მაღალი ხარისხის კლინიკური მტკიცებულებებით [1,4]. საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პასუხისმგებლობაა, რომ მოსახლეობამ მიიღოს გადაწყვეტილება ინფორმირებულად — არა რეკლამის, არამედ სანდო ინსტიტუციური წყაროებისა და ექიმის კონსულტაციის საფუძველზე.
პრაქტიკული რეკომენდაციები:
- თუ გაქვთ ქრონიკული დაავადება ან იღებთ სხვა პრეპარატებს, ნუ დაიწყებთ NAD+-თან დაკავშირებულ დანამატს ექიმის გარეშე.
- მოერიდეთ არაგამჭვირვალე ონლაინ შეთავაზებებს და „სწრაფ ეფექტზე“ აგებულ სერვისებს, განსაკუთრებით ინექციებს/ინფუზიებს, თუ უსაფრთხოების სტანდარტები მკაფიოდ არ არის წარმოდგენილი [1,5].
- ყურადღება მიაქციეთ ხარისხის დადასტურებასა და სერტიფიკაციას (საჭიროებისამებრ გამოიყენეთ https://www.certificate.ge).
- ახალი კვლევების შეფასება ჯობს პროფესიულ სივრცეში; საქართველოს კონტექსტში აკადემიური დისკუსიისთვის შეიძლება იყოს რელევანტური https://www.gmj.ge, ხოლო ზოგადი ჯანმრთელობის განათლებისთვის — https://www.sheniekimi.ge და https://www.publichealth.ge.
წყაროები
- Health.com. NAD Supplements Are the Latest Thing in Anti-Aging—Do They Work? 2024. https://www.health.com/nad-supplements-trend-anti-aging-8783551
- National Institutes of Health, Office of Dietary Supplements. Niacin: Fact Sheet for Health Professionals (შეიცავს ინფორმაციას ნიკოტინამიდ რიბოზიდსა და ნიკოტინამიდ მონონუკლეოტიდზე). https://ods.od.nih.gov/factsheets/Niacin-HealthProfessional/
- Berven H, et al. NR-SAFE: a randomized, double-blind safety trial of high dose nicotinamide riboside. Nat Commun. 2023. https://www.nature.com/articles/s41467-023-43514-6
- Wu CY, et al. Effects of nicotinamide riboside on NAD+ levels and related outcomes (კლინიკური კვლევა). EClinicalMedicine (The Lancet Discovery Science). 2025. https://www.thelancet.com/journals/eclinm/article/PIIS2589-5370%2825%2900567-X/fulltext
- U.S. Food and Drug Administration. Dietary Supplements. Updated 2024. https://www.fda.gov/food/dietary-supplements
- სურსათის ეროვნული სააგენტო. სასურსათო დანამატი (ინფორმაცია მოთხოვნებსა და შესაბამისობაზე). https://nfa.gov.ge/Ge/Page/sasursato%20danamatebi
- საქართველოს მთავრობა. ტექნიკური რეგლამენტის – სურსათის (სასურსათო) დანამატების შესახებ დამტკიცების თაობაზე (დადგენილება №360; მიღების თარიღი 12/07/2022). https://matsne.gov.ge/ka/document/view/5520390
- U.S. FDA. Dietary Supplements Guidance Documents & Regulatory Information (განმარტებითი დოკუმენტები). https://www.fda.gov/food/guidance-documents-regulatory-information-topic-food-and-dietary-supplements/dietary-supplements-guidance-documents-regulatory-information
- ClinicalTrials.gov. Nicotinamide Riboside… (კვლევის რეგისტრაცია; უსაფრთხოების/გვერდითი მოვლენების მონიტორინგი). https://clinicaltrials.gov/study/NCT04040959
- Yaku K, et al. Nicotinamide riboside and nicotinamide mononucleotide fate and NAD metabolomics (პრეკლინიკური მტკიცებულება). Sci Adv. 2025. https://www.science.org/doi/10.1126/sciadv.adr1538
- InsightAce Analytic. NAD-based Anti-Aging Market… 2025 (ბაზრის შეფასება; შეფასებითი მონაცემები). https://www.insightaceanalytic.com/report/nad-based-anti-aging-market-size-share–trends-analysis-report-by-precursor-by-product-type-supplements-oral-nad-dietary-supplements-topical-nad-supplements-creams-serums-lip-creams-eye-creams-therapeutic-products-nad-nasal-spray-and-nad-injectionsnad-iv-type-of-aging-distribution-channel-region-and-segment-forecasts-2025-2034/2284
- Grand View Research. Nicotinamide Adenine Dinucleotide Products Market Report (ბაზრის შეფასება; შეფასებითი მონაცემები). https://www.grandviewresearch.com/industry-analysis/nicotinamide-adenine-dinucleotide-products-market-report
- NutraIngredients. FDA reinstates NDI status of NMN… 2025 (რეგულაციური დინამიკა; მედია-წყარო, გამოყენებულია მხოლოდ რეგულაციის ცვლილების აღსანიშნავად). https://www.nutraingredients.com/Article/2025/12/09/fda-reinstates-ndi-status-of-nmn-with-new-letters-to-ingredient-players/
