ახალი კვლევა ადამიანებში ცაციობის განვითარებას კონკრეტული გენების იშვიათ ვარიანტებს უკავშირებს.
იმის დადგენა, თუ როგორ განასხვავებს ეს ვარიაციები ცაციებს დანარჩენებისგან, შეიძლება სხვადასხვა საკითხის გარკვევაში დაგვეხმაროს. მაგალითად, როგორ ხდის გენები ადამიანებს ნეიროგანვითარებითი აშლილობების ან ნეიროდეგენერაციული დაავადებების განვითარებისკენ მიდრეკილს.
ნიდერლანდების მაქს პლანკის ფსიქოლინგვისტიკის ინსტიტუტის მკვლევრებმა 350 000 ადამიანის გენეტიკური მონაცემები შეისწავლეს. მიაგნეს გარკვეულ პოტენციურ მსგავსებებსა და განსხვავებებს თავის ტვინთან დაკავშირებულ აშლილობებსა და კოდირების იმ იშვიათ ფაქტორებს შორის, რომლებიც ცაციობას იწვევს.
შეზღუდული ორიენტაციები, რომლებიც ადამიანის ხელების სარკეში ანარეკლებს წააგავს, ბიოლოგიაში საოცრად გავრცელებულია. ხშირად, მოლეკულებსაც კი ხშირად აქვთ თანმიმდევრული ორიენტაცია, რასაც ქირალურობას უწოდებენ. მაგალითად, ცილების საშენ მასალას ცაცია სტრუქტურა აქვს, ყველა ცოცხალი არსების დნმ-ს სპირალებს კი მარჯვენა მიმართულება.
თუმცა, ყოველთვის აშკარა არ არის, რატომ ანიჭებს ბუნება უპირატესობას კონკრეტულ მიმართულებებს. როგორც ჩანს, მათთვის, ვისთვისაც ორივე ხელი თანაბრად მოსახერხებელია, თანაბარია შანსი, რომ ან ცაცია იყოს, ან მემარჯვენე. თუმცა, ცაცია მხოლოდ ადამიანთა დაახლოებით 10 პროცენტია.
„ეს ზოგადი ტენდენცია ძირითადად ყველგან ერთნაირია და სტაბილურია ადამიანის ისტორიის განმავლობაში“, — წერენ გენეტიკოსი კლაიდ ფრანკსი და მისი კოლეგები პუბლიკაციაში.
ცაციები უფრო მეტად არიან წარმოდგენილი გარკვეული ნეიროგანვითარებითი აშლილობების მქონეებში. მრავალი კვლევის თანახმად, რომელიმე ხელის უპირატესი გამოყენება და ენა ერთმანეთთან ახლო კავშირშია. სულ უფრო მეტი მტკიცებულება ამას ჩვენს გენებს უკავშირებს.
ტყუპებზე დაფუძნებული კვლევის მიხედვით, ცაციობა მემკვიდრეობითია ყოველი ოთხიდან ერთ შემთხვევაში. თავის ტვინის ასიმეტრია, რაც ხელის დომინაციას განაპირობებს, სიცოცხლის ადრეულ ეტაპზე იწყება და ბავშვის მიერ რომელიმე ხელის უპირატესობა შეიძლება ჯერ კიდევ მუცლადყოფნისას ჩამოყალიბდეს.
მკვლევრები თანდათან იწყებენ ცაციობასთან დაკავშირებული გენების გამოვლენას.
2019 წელს, 400 000 ინდივიდის მონაცემებზე ჩატარებულმა კვლევამ ცაციობასთან დაკავშირებული პირველი ოთხი გენეტიკური რეგიონი გამოავლინა. 2020 წელს, 1,7 მილიონი ადამიანის გენომის შესწავლით გამოავლინეს გენის 41 ვარიანტი, რომლებიც ცაციობაზე ახდენენ გავლენას.
„ჩართულ გენებს შორის არის რამდენიმე ისეთი, რომელშიც დაშიფრულია ტუბულინი (მიკრომილაკური კომპონენტები) ან მიკრომილაკებთან დაკავშირებული ცილები. ჩვენ შევისწავლეთ, ახდენს თუ არა ცაციობაზე გავლენას კოდირების იშვიათი ვარიანტები“, — წერენ მკვლევრები.
მკვლევრებმა 350 000-ზე მეტი ინდივიდის მონაცემები შეისწავლეს ბრიტანეთის ბიობანკიდან, რათა განესაზღვრათ გენების იშვიათ ვარიანტთა გავლენა ცაციობაზე. მონაცემები მოიცავდა 38 043 ცაცია და 313 271 მემარჯვენე ადამიანს.
მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (PhD), მედიცინის დოქტორი (MD), ჯანდაცვის მაგისტრი (MPH). საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის (PHIG) თავმჯდომარე. არის ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის (WHO) ექსპერტი და Accreditation Canada-ს წარმომადგენელი საქართველოში. ეწევა აკადემიურ საქმიანობას დავით ტვილდიანის სამედიცინო უნივერსიტეტში. არის Georgian Medical Journal (GMJ)-ის დამფუძნებელი და მთავარი რედაქტორი. გამოქვეყნებული აქვს მრავალი სამეცნიერო ნაშრომი საერთაშორისო რეცენზირებად ჟურნალებში, არის სახელმძღვანელოებისა და პროფესიული გზამკვლევების ავტორი. გიორგი ფხაკაძე აქტიურად მონაწილეობს ასობით ეროვნულ და საერთაშორისო სამეცნიერო-პროფესიულ კონფერენციასა და სამუშაო ჯგუფში, 25 წელზე მეტი გამოცდილებით საზოგადოებრივი ჯანდაცვის, ხარისხის სტანდარტებისა და ჯანდაცვის პოლიტიკის სფეროში.
#აქხარისხია #drpkhakadze #sheniambebi
