🔥 უკიდურესად ცხელი ამინდი გავლენას ახდენს ადამიანების ჯანმრთელობასა და საარსებო წყაროზე.
შეეცადეთ, თავი აარიდოთ სიცხეს:
🌳 გაჩერდით ჩრდილში.
🏃♀️ თავი აარიდეთ ფიზიკურ აქტივობას დღის ყველაზე ცხელ პერიოდში.
🚕 არ დატოვოთ ბავშვები და ცხოველები გაჩერებულ მანქანებში.
❄ გაატარეთ დღეში 2-3 საათი გრილ ადგილას.
წყარო: ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაცია საქართველოში
#KeepCool #drpkhakadze #sheniekimi
თუ სითხის მიღება დროში სწორადაა გადანაწილებული, ე.ი. სითხე მიიღება ნაწილ-ნაწილ, ყოველ 15-40 წთ-ში 150-200 მლ-ის რაოდენობით, მცირდება სისხლის პლაზმის დაკარგვა და, შესაბამისად, შენარჩუნდება ცირკულირებადი სისხლის ნორმალური მოცულობა, რაც, თავის მხრივ, დადებითად აისახება გულ-სისხლძარღვთა სისტემის მუშაობაზე. ფიზიკური აქტივობის დროს სითხის მიღება ხელს უწყობს შრომისუნარიანობის ამაღლებას.
ცნობილია, რომ სითხის დიდი რაოდენობა უფრო მალე ტოვებს კუჭს, მაგრამ ინტენსიური დატვირთვისას კუჭის სითხით გადავსება გამოიწვევს არასასიამოვნო შეგრძნებებს, ამიტომ სითხის მიღება მცირე ულუფებითაა რეკომენდებული. ცნობილია ასევე, რომ გლუვი კუნთების აქტიურობის ხარჯზე ცივი წყალი უფრო სწრაფად ტოვებს კუჭს, მაშასადამე, სასმელი გაცივებული უნდა იყოს,თუმცა ინტენსიური ტრენინგისას წყალი უმჯობესია იყოს ოთახის ტემპერატურის რადგან არ მოხთეს სისხლძარევების სპაზმირება. გლუკოზის ხსნარების მიღება არა მარტო ორგანიზმში წყლის მარაგის შევსებას უწყობს ხელს, არამედ სისხლში გლუკოზის ნორმალური დონის შენარჩუნების საშუალებას იძლევა. ეს კი, თავის მხრივ, ძალიან მნიშვნელოვანია მაღალი შრომისუნარიანობის შენარჩუნებისათვის, ვინაიდან ხანგრძლივი მუშაობის პირობებში სისხლში გლუკოზის დონე მცირდება.
ამასთან, ცნობილია, რომ გლუკოზის მაღალი კონცენტრაციის მქონე ხსნარები კუჭიდან შედარებით ნელა ევაკუირდება, ე.ი, მიღებული სითხე უფრო დიდი ხნით რჩება კუჭში. მაშასადამე, მიზანშეწონილია გლუკოზის დაბალი შემცველობის მქონე ხსნარების მიღება. კუჭიდან სწრაფი ევაკუაციისათვის სასმლის ოსმოსური წნევა დაბალი უნდა იყოს, რის მიღწევაც შესაძლებელია მასში მარილების დაბალი კონცენტრაციით. ფიზიკური აქტივობისას მიღებული სითხის მაქსიმალური რაოდენობის განსაზღვრისას უნდა გავითვალისწინოთ, რომ წყლის შეწოვის მაქსიმალური სიჩქარე წუთში 0,8 ლიტრია.
მარილების დამატებითი რაოდენობით მიღება რეკომენდებულია მხოლოდ ფიზიკური დატვირთვის განმეორებადი (რამდენიმე დღის მიყოლებით) შესრულებისას, რომელსაც თან სდევდა ოფლის მნიშვნელოვანი რაოდენობით გამოყოფა. მაგრამ ამ შემთხვევაშიც კი მარილხსნარების მიღება რეკომენდებული არაა უშუალოდ ფიზიკური დატვირთვის შესრულებისას.
#datashvil #drpkhakadze #sheniganatleba #sheniambebi #sheniekimi
ჯანდაცვის სამინისტრომ, მუზეუმს, ქართული ქირურგიის ფუძემდებლის და მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორის, აკადემიკოს გრიგოლ მუხაძის სამედიცინო არქივი გადასცა, რომელიც უწყებამ კულტურის სამინისტროს დახმარებით მოიძია.
მიხეილ სარჯველაძემ ქართული ქირურგიის განვითარებაში, აკადემიკოსის დამსახურებაზე გაამახვილა ყურადღება და აღნიშნა, რომ გრიგოლ მუხაძემ საქართველოში ქირურგიის ეპოქა შექმნა. მინისტრმა ხაზი გაუსვა, რომ აკადემიკოსის სამედიცინო და სამეცნიერო მოღვაწეობა, ქართული მედიცინისთვის მრავალ მნიშვნელოვან გადაწყვეტილებას უკავშირდება, შესაბამისად, მისი ხელნაწერები, სამედიცინო სახის საბუთები და ბროშურები უფრო ფართო აუდიტორიისთვის უნდა იყოს ხელმისაწვდომი.
გრიგოლ მუხაძე იყო ქართველი ქირურგი, საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი, მეცნიერებისა და პრაქტიკული ქირურგიის ერთ-ერთი ფუძემდებელი, საქართველოში; ტრავმატოლოგიისა და ორთოპედიის ინსტიტუტის და თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის საექიმო ფაკულტეტის შექმნის ერთ-ერთი ინიციატორი და ორგანიზატორი. მან დააარსა და სათავეში ჩაუდგა სისხლის გადასხმის ცენტრალურ სადგურს, რომელიც მისივე ინიციატივით, გადაკეთდა სისხლის გადასხმის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტად; შექმნა ქირურგიის უძლიერესი სკოლა, სადაც უამრავი ქირურგი გამოზარდა.
მედიცინის ისტორიის მუზეუმში, მინისტრთან ერთად, მისი მოადგილეები თამარ გაბუნია და თეა გიორგაძე, ჯანმრთელობის დაცვისა და სოციალურ საკითხთა კომიტეტის თავმჯდომარის მოადგილე ლადო კახაძე, სამედიცინო უნივერსიტეტის რექტორი ირაკლი ნატროშვილი, უნივერსიტეტისა და სამედიცინო სფეროს წარმომადგენლები ესწრებოდნენ.
#datashvil #drpkhakadze #sheniganatleba #sheniambebi #sheniekimi
პაციენტთა საბჭოს წევრები არიან „ჯო ენის საუნივერსიტეტო ჰოსპიტლის“ პაციენტები ან მათი ოჯახის წევრები. საბჭო რეგულარულად შეიკრიბება და იმსჯელებენ გამოკითხვის შედეგებზე. პაციენტთა საბჭოს ჩართულობა ჰოსპიტლის საქმიანობაში ემსახურება მხოლოდ ერთ მიზანს, დაიხვეწოს და უფრო მოქნილი გახდეს სერვისები ჰოსპიტალში სამედიცინო მომსახურების მისაღებად.
„ჯო ენის საუნივერსიტეტო ჰოსპიტალი“ საერთაშორისო აკრედიტაციის პროცესს გადის მსოფლიოში ერთ-ერთი უმსხვილესი მააკრედიტირებელი ორგანიზაციის – „აკრედიტაცია კანადის“ სტანდარტების მიხედვით.
ყველაფერ აღნიშნულის ინიციატორი გახლავთ ჯანდაცვის მსოფლიო ექპსერტი, პროფესორი გიორგი ფხაკაძე, რომელიც საქართელოში „აკრედიტაცია კანადის“ წარმომადგენელია.
პაციენტთა ჩართულობას კლინიკების მართვის პროცესში აქტიურად გააშუქებს მედიაჰოლდინგი „შენი“, რომელიც პირველი საზოგადოებრივი ჯანდაცვის თემატიკის მედიაჰოლდინგია არამხოლოდ საქართველოში, არამედ მთელს რეგიოში.
„შენი ექიმი“ პაციენტთა საბჭოს წევრებს ესაუბრა და გთავაზობთ მათ კომენტარებს დღევანდელ შეხვედრასთან დაკავშირებით:
თეა ბარამაშვილი:
„ამ პროცესს ვაფასებ დადებითად, კარგი წამოწყება და ინიციატივაა, წარმატებებს ვუსურვებ და ვიაქტიურებ მაქსიმალურად.“
ვერა ნატრიაშვილი:
,,მივესალმები ამ წამოწყებას! ძალიან გამეხარდა, რომ დამიკავშირდნენ. ვიგრძენი, რომ მნიშვნელოვანია ჩემი აზრი ამ კლინიკისთვის და მაქსიმალურად ვეცდები, როდესაც ჩემი დახმარება და ჩემი მოსაზრება დასჭირდებათ, აუცილებლად მივიღო მონაწილეობა ამ პროცესში“.
ჰოსპიტლის სამედიცინო დირექტორი, პაატა ბუკია:
„ეს საკითხი მნიშვნელოვანია ექიმისთვისაც, რადგან უკუკავშირის პრინციპი უფრო ნათლად დაგვანახებს რეალობას. კომუნიკაცია მოგვცემს საშუალებას, გარკვეული პრობლემები და ხარვეზები ღიად დავინახოთ და ვიზრუნოთ მათ გაუმჯობესებაზე.“
ჰოსპიტლის გენერალური დირექტორის მოადგილე მაია ცანავა:
„ყველა პროცესში, რომელიც მიმდინარეობს და ინერგება „აკრედიტაცია კანადის მიერ, აქტიურად ვართ ჩართული. ეს ინიციატივა ძალიან მნიშვნელოვანია, რადგან გარე შეფასების საშუალებას იძლევა. ვფიქრობ, წარმატებული იქნება აღნიშნული პროექტი. საწყის ეტაპზე ვართ, გამოცდილებას მივიღებთ და ალბათ, უფრო გავამდიდრებთ ამ მიმართულებას – უფრო აქტიურს გავხდით.“
ანა ნიქაბაძე (პერსონალურ მონაცემთა დაცვის ოფიცერი):
„ძალიან მისასალმებელია მსგავს პროექტში ჩართულობა და ჩემი, როგორც პერსონალურ მონაცემთა დაცვის ოფიცრის“ პოზიციიდან მაქსიმალურად ვეცდები, ამ პროექტში ეს საკითხი დაცული იყოს.“
ადამიანური რესურსების მართვის და განვითარების ტექნიკური სამსახურის ხელმძღვანელი/ რისკების მართვის მენეჯერი, ნანი გოგალაძე:
„პირველ რიგში, მადლობა ასე აქტიურად ჩართვისთვის. კლინიკა მზად არის სიახლეების მიმღებლობისთვის და აქტიურად ჩავერთეთ ამ პროცესში როგორც ჩვენ, ასევე ჩვენი პაციენტები და მათი იურიდული მეურვეები თუ მშობლები.“
ანა ლადაშვილი:
,,ორმაგი პაციენტის მშობელი – ტყუპების დედა ვარ. კმაყოფილი ვარ კლინიკის, მიღებული სერვისის და თუ ეს აკრედიტაცია კლინიკას წინსვლაში და განვითარებაში ხელს შეუწყობს, მე შევეცდები ჩემი რესურსები მაქსიმალურად გამოვიყენო, რათა ამ კლინიკას ხელი შევუწყო წინსვლაში.’’
მარიამ ჩხაბერიძე:
„ძალიან კარგი წამოწყებაა, კარგია რომ პაციენტის აზრით ინტერესდებით და ვაფიქსირებთ ამ აზრს ღიად, არ გვეშინია არაფრის. მე ვარ ერთ-ერთი პაციენტის წარმომადგენელი და კმაყოფილება მინდა დავაფიქსირო ამ კლინიკის მიმართ.’’
მაკა ზეიკიძე (ჯოენის საუნივერსიტეტო ჰოსპიტლის მთავარი ექთანი):
,,ძალიან მნიშვნელოვანია ჩემთვის მონაწილეობა, როგორც მთავარი ექთნისთვის, ძალიან ინფორმატიულია ჩემთვის ამ კითხვარის შევსება. რაც უფრო მეტი ადამიანი შევასებს, უფრო ინფორმირებული და მოხარული ვიქნები, თუ კარგი შედეგები დაიდება და თუ ბევრი ადამიანი მიიღებს მონაწილეობას. დიდ მადლობას ვუხდი „აკრედიტაცია კანადას“.
მარიამ ჩხაიძე (სოციოლოგი):
„ჩემთვის ეს სიტუაცია, გამოკითხვა, უცხო არ არის ჩემი პროფესიიდან გამომდინარე, თუმცა ეს ფორმა, რომელიც ახლა შემოგვთავაზეთ, ძალაიან მოქნილი, საინტერესოა და ვფიქრობ, დასახვეწიც არის და მჯერა, რომ დავხვეწავთ ერთად.“
ია ფირცხალავა (საქმის წარმოების სამსახური):
,, დიდი სიამოვნებით, აქტიურად ჩავერთვები ამ პროცესში, რადგან ეს ყველაფერი ინფორმატიული და მეტის მომცემია. ამიტომ წარმატებას ვუსურვებ თქვენს გუნდს და ჯოენის საუნივერსიტეტო ჰოსპიტალს.’’
ცნობისთვის: “პაციენტთა საბჭო“ შიქმნება ყველა იმ კლინიკაში, რომლებიც საერთაშორისო აკრედიტაციის პროცესს გადიან მსოფლიოში ერთ-ერთი უმსხვილესი მააკრედიტირებელი ორგანიზაციის „აკრედიტაცია კანადის“ ჩართულობით. აღნიშნული ინიციატივა ეფუძნება დასავლურ სტანდარტებს და მოტივირებულია ჯანდაცვის მომსახურების ხარისხის გაუმჯობესების მისაღწევად.
რაც შეეხება პაციენტთა კმაყოფილების კვლევას, აღნიშნული გამოკითხვა უკვე ტარდება ყველა იმ კლინიკაში, რომელიც ასევე აკრედიტაციის პროცესს გადის „აკრედიტაცია კანადის“ სტანდარტების მიხედვით. გამოკითხვა შესაძლებელია QR კოდის დასკანერების საშუალებით, რომელიც განთავსებულია ყველა აღნიშნულ კლინიკაში და ასევე ვებპორტალზე – sheniekimi.ge.
გამოკითხვა მომზადებულია და ტარდება ,,საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის” მიერ საერთაშოროსო ,,აკრედიტაცია კანადის” (Accreditation Canada)-ის სტანდარტების მიხედვით სამედიცინო დაწესებულების მომსახურების ხარისხის გაუმჯობესების მიზნით.
კვლევის მიზანია, პაციენტის სამედიცინო მომსახურების გაწევის/მიღების პროცესის შესწავლა; არსებული სამედიცინო მომსახურების, საერთაშორისო ხარისხის სტანდარტების შესაბამისად გაუმჯობესება; საჭირო სტანდარტების დანერგვის აუცილებლობის და საჭიროების გამოვლენა;0 შესაბამისი რეკომენდაციების შემუშავება.
მკვლევარი: საერთაშორისო აკრედიტაცია კანადის წარმომადგენლი საქართველოში ექიმი პროფესორი, გიორგი ფხაკაძე.
აღსანიშნავია, რომ გამოკითხვა ანონიმურია და რესპონდენტის იდენტიფიცირება შეუძლებელია. კითხვარის შევსების დროს პირადი მაიდენტიფიცირებელი მონაცემები არ ივსება. შევსებული ინფორმაცია კონფიდენციალური და ორიენტირებულია მხოლოდ შედეგზე, რაც გულისხმობს სამედიცინო მომსახურების მიწოდების ხარისხის შესწავლას და გაუმჯობესებას… ანონიმურობა დაცული იქნება კვლევის ყველა ეტაპზე.
ესაა ალგორითმი, რომელიც ე.წ. დეტენდენციური ფლუქტუაციის ანალიზს (DFA2 a1) ეყრდნობა, რისი მეშვეობითაც დროთა განმავლობაში გულისცემის რიტმის ცვლილებას ავლენს. სპეციალისტებმა 2 794 ზრდასრული ადამიანის მონაცემები გამოიყენეს, დაკვირვების პერიოდი კი საშუალოდ 8.3 წელი იყო.
შედეგად დადგინდა, რომ DFA2 a1 გულის უეცარი გაჩერების “ძლიერი და დამოუკიდებელი” მაპროგნოზირებელია. მსგავსი ასოციაცია ყველაზე მკაფიო მაშინაა, როცა სხეული მოსვენებულ მდგომარეობაშია, რადგან ფიზიკური აქტიურობისას სხვაგვარი მაჩვენებლები მიიღება. კერძოდ, მაღალი რისკის ინდივიდებში მოსვენებისას არსებული გულისცემის რიტმის ინტერვალები ფიზიკურად დატვირთული ჯანმრთელი ადამიანებისას ჰგავს.
მეცნიერებმა DFA2 a1 ანალიზის შედეგები გულის უეცარ გაჩერებასთან სტატისტიკური მეთოდებით დააკავშირეს. გაითვალისწინეს სხვა მნიშვნელოვანი ფაქტორებიც, როგორიცაა ასაკი, გულის უკვე არსებული პრობლემები და სხვა. უნდა ითქვას ისიც, რომ რიტმზე დაკვირვებას მხოლოდ 1 წუთი სჭირდება და ამის გაკეთება სენსორებითაცაა შესაძლებელი, რომლებიც ჭკვიან საათშიც დამონტაჟდება, ანუ ამისთვის კლინიკაში მისვლაც არ იქნება აუცილებელი.
ახალი ალგორითმი ამჟამად გამოყენებად მეთოდებზე ზუსტია. როგორც წესი, ისინი კარდიოპულმონარულ მონაცემებს ეყრდნობა, ანუ ზომავს, რამდენად შეუძლია ადამიანის ორგანიზმს კუნთებში ჟანგბადის გადატანა და რა რაოდენობით მოიხმარს მას ფიზიკური დატვირთვისას.
ავტორები გეგმავენ, რომ მომდევნო ეტაპზე კვლევაში უფრო მეტი ინდივიდი ჩართონ და თავიანთი მეთოდი გულის სხვა პრობლემებზეც გამოცადონ. საბოლოოდ, შესაძლებელია მივიღოთ ინსტრუმენტი, რომელიც მრავალი ადამიანის სიცოცხლეს გადაარჩენს.
შეხვედრაში ჯანმრთელობის დაცვისა და სოციალურ საკითხთა კომიტეტის წევრებთან ერთად, პარლამენტის მაჟორიტარი დეპუტატები, ოკუპირებული ტერიტორიებიდან დევნილთა, შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრი მიხეილ სარჯველაძე და მინისტრის პირველი მოადგილე თამარ გაბუნია მონაწილეობდნენ.
ჯანმრთელობის დაცვისა და სოციალურ საკითხთა კომიტეტის გასვლითი შეხვედრების ეს ციკლი, რომელსაც კომიტეტი უკვე რამდენიმე თვეა საქართველოს სხვადასხვა მხარეში ატარებს, ჰოსპიტალური სერვისების დაფინანსების რეფორმის შედეგების გაანალიზებას და და რეფორმის წინაშე მდგარ გამოწვევებზე მსჯელობას ეთმობა.
შეხვედრაზე კანონმდებლებმა და აღმასრულებელი ხელისუფლების წარმომადგენლებმა კლინიკების პასუხისმგებელ პირებს მოუსმინეს და რეფორმასთან დაკავშირებით მათ კითხვებს უპასუხეს, ასევე გაიმართა დისკუსია დიაგნოზთან შეჭიდული ჯგუფების (DRG) დაფინანსების მოდელის დადებით და უარყოფით მხარეებზე, შემოთავაზებული მოდელის გაუმჯობესებისათვის გადასადგმელ შემდგომ ნაბიჯებზე.
ღონისძიება პარლამენტის ჯანმრთელობის დაცვისა და სოციალურ საკითხთა კომიტეტის მიერ, ევროკავშირისა და გაეროს განვითარების პროგრამის (UNDP) პროექტის – „ძლიერი საპარლამენტო ინსტიტუციები საქართველოში“ მხარდაჭერით, გაიმართა.
ჯანდაცვის სამინისტროს ინფორმაციით, მინისტრმა მათ სხვადასხვა თერაპიისთვის საჭირო მედიკამენტების გაცემის წესის ახალი პროექტი წარუდგინა, რომლის მიხედვითაც, წამლები პირდაპირ სამედიცინო დაწესებულებებში იქნება ხელმისაწვდომი.
მიხეილ სარჯველაძის განმარტებით, ბენეფიციარებს, აღარ მოუწევთ, სააფთიაქო ქსელებიდან, კლინიკაში, მედიკამენტების თავად მიტანა – პროცედურაზე მისულ ყველა პაციენტს, წამალი, დაწესებულებაში დახვდება. როგორც ჯანდაცვის მინისტრმა აღნიშნა, ცვლილების მიზანია, ქვეყანაში, ონკოლოგიური დაავადებების მკურნალობა უფრო მეტად ხელმისაწვდომი გახდეს. პაციენტების განცხადებით კი, აღნიშნული ინიციატივა, მნიშვნელოვნად გააუმჯობესებს მათ ყოველდღიურობასა და თავად მკურნალობის პროცესს.
შეხვედრაზე, ონკოლოგიის მკურნალობასთან დაკავშირებულ სხვა მიმართულებებზეც იმსჯელეს – მხარეებმა, სერვისების მაქსიმალური ხელმისაწვდომობის უზრუნველყოფისთვის მნიშვნელოვანი საკითხები განიხილეს და ერთმანეთს საკუთარი მოსაზრებები გაუზიარეს.
შეხვედრას, ასევე, ესწრებოდნენ: ჯანდაცვის მინისტრის პირველი მოადგილე თამარ გაბუნია, მინისტრის მოადგილე თეა გიორგაძე, სამინისტროს სხვა დეპარტამენტებისა და პაციენტთა ორგანიზაციის წარმომადგენლები.
ზოგადი ქირურგია საეკლესიო საავადმყოფო ქსენონის ერთ-ერთი წამყვანი მიმართულებაა:
„ჩვენი კლინიკის ქირურგიული გუნდი დაკომპლექტებულია მაღალკვალიფიციური პროფესიონალებით. ზოგადი ქირურგიული ოპერაციები 24 საათის განმავლობაში როგორც გეგმიური, ასევე გადაუდებელი საჭიროების შემთხვევაში ტარდება. ოპერაციები კეთდება როგორც ღია, ასევე მცირე ინვაზიური – ლაპაროსკოპიული მეთოდით.
🔷 განყოფილება აღჭურვილია უახლესი სამედიცინო აპარატურით.
📞 წინასწარი ჩაწერისა და დამატებითი ინფორმაციისთვის დაგვიკავშირდით: 𝟱𝟵𝟴𝟬𝟯𝟯𝟬𝟯𝟬
📌 მის: ქუთაისი, ახალგაზრდობის გამზირი # 𝟮
#drpkhakadze #sheniekimi
დეფინიცია – რევმატოიდული ართრიტი უცნობი ეტიოლოგიის, აუტოიმუნური / იმუნოანთებითი / დაავადებაა, რომელიც ხასიათდება, ქრონიკული პროგრესირებადი ეროზიული ართრიტით, შინაგანი ორგანოების დაზიანებით, ადრეული ინვალიდობით და პაციენტის სიცოცხლის ხანგრძლივობის შემცირებით.
რევმატოიდული ართრიტი რევმატული დაავადებების 10 % – ს შეადგენს და აღენიშნება მსოფლიო მოსახლეობის 1 % -ს . ის, შეიძლება, ნებისმიერ ასაკში განვითარდეს, თუმცა, პიკი აღინიშნება 40-55 წელზე და ხასიათდება დემორფიზმით, მდედრობითი სქესის წარმომადგენლები, 2-3 ჯერ, მეტად ავადდებიან, ვიდრე მამრობითი სქესის და ამასთანავე, აქტიურ ასაკში.
დაავადების დაწყებიდან, პირველი 3 – 5 წლის მანძილზე პაციენტების ნახევარს უვითარდება შრომის უნარის მყარი დაკარგვა, ხოლო 20 წლის, შემდეგ მესამედი ხდება სრული ინვალიდი;
ეფექტური მკურნალობის არ არსებობის პირობებში, სიცოცხლის ხანგრძლივობა მამაკაცებში 7 წლით კლებულობს, ხოლო ქალებში 3 წლით, რაც პირველ რიგში, კომორბიდული დაავადებების განვითარების მაღალი რისკის ხარჯზე ხდება.
ბევრ პაციენტში სიცოცხლის პროგნოზი არაკეთილსაიმედოა
გამომდინარე იქედან, რომ დაავადებას აქვს ქრონიკული ბუნება, იწვევს ინვალიდობას და სიცოცხლის ხანგრძლივობის შემცირებას, ითვლება, სოციალური მნიშვნელობის დაავადებად.
რევმატოიდულ ართრიტს აკუთვნებენ ქრონიკული არაინფექციური ანთებითი დაავადებების ჯგუფს, რომლის ეტიოლოგია უცნობია.
მკვლევარების უმრავლესობა იხრება დაავადების მრავალფაქტორული ეტიოლოგიის სასარგებლოდ, ვინაიდან, მისი განვითარების რისკი დაკავშირებულია გენეტიკური, ჰორმონალური, გარემო და მეტაბოლური ფაქტორების ფართო სპექტრთან და ასევე, ნაწლავის მიკროფლორის დარღვევასთან.
და განვითარება გაპირობებულია, არა, მხოლოდ ცალკეული ფაქტორის გავლენით, არამედ, გენეტიკური და გარემო ფაქტორების მჭიდრო ურთიერთქმედებით და რეალიზდება, მათი აკუმულაციის შედეგად.
წამყვანი მნიშვნელობა ენიჭება გენეტიკურ წინასწარგანწყობას, HLA სისტემის გენეტიკური კვლევისას და ასოციაციის სრულგენომური ძიებისას გამოვლენილია 100 ზე მეტი ერთნუკლეოიდური პოლიმორფიზმი, რომლებიც დაკავშირებულია რევმატოიდული ართრიტის განვითარების რისკთან და დაავადების პროგრესირებასთან, განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება, სპეციფიური ანტიგენ HLA-DR1 – ის და DR4 – ის და მათი ალელების მტარებლობას და დაავადების ჰეტეროგენურობაც, მეტი ვარაუდით, გაპირობებულია ამ გენების ვარიაბელურობით;
ყველაზე, მეტად შესწავლილი და დადგენილია რევმატოიდული ართრიტის ასოციაცია, ანტიგენური ჰისტოშეთავსებადობის II კლასის HLA – DRB 1 -ის გენომთან, მისი ლოკუსის საერთო ეპიტოპის მტარებლობასთან, რომელიც, ძალიან გავრცელებულია ევროპულ პოპულაციაში;
განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს გენის ალელებს – DRB 1 * 0401 , რომლებიც DRB 1 -ის ჯაჭვის მესამე ჰიპერვარიაბელურ რეგიონში კოდირებენ საერთო ამინომჟავურ თანამიმდევრობას : ლეიცინი – გლუტამინი – ლიზინი – არგინინი – ალანინი.
კოდირების ეს მოვლენა იწოდება ,,საერთო ეპიტოპად’’ ანუ, SHARED – EPITOPE – SE.
გენეტიკური ასოციაციისთვის მოლეკულური საფუძველი არის ის ფაქტი, რომ, მოლეკულა HLA – DRB 1 -ის, საერთო ეპიტოპის, დადებითად დამუხტული ნაწილი აბლოკირებს არგინინ შემცველი პეპტიდების დაკავშირებას, მაგრამ ამარტივებს და აძლიერებს აფინიტურობას ციტრუნილირებული პეპტიდების ნეიტრალურ, უარყოფით მუხტთან და განაპირობებს მასთან დაკავშირებას.
ნორმალური ამინომჟავა არგინინის ჩანაცვლებას ატიპიური ციტრულინით ეწოდება ციტრულინირება და მიმდინარეობს ფერმენტ პეპტიდილ არგინინ დეზამინაზებით – 2 და 4 ;
დამტკიცებულია კავშირი ,,საერთო ეპიტოპის ‘’ მტარებლობასა და რევმატოიდული ართრიტის რისკ-ფაქტორებს, შორის, რომლებიც ინდუცირებენ ცილების ციტრულინირებას და RF-ის და ANTI-CCP- ის ჰიპერპროდუქციას.
სწორედ, ცილების ჭარბი ციტრულინირებაა, რაც დაიკვირვება თამბაქოს მოხმარებაზე, ჰიპოქსიაზე, პირის ღრუს ინფექციებზე საპასუხოდ;
ასევე, კავშირი რევმატოიდული ართრიტის მძიმე მიმდინარეობასა და სახსრების სწრაფ პროგრესულ დაზიანებასთან, მათ ეროზირებასთან.
არის მონაცემები, რომლებიც ამტკიცებენ ,, საერთო ეპიტოპის ‘’ კოპირების რიცხვის დამოკიდებულებას რევმატოიდული ართრიტის განვითარებაში, რაც მიუთითებს, გარკვეული ხარისხით განვითარების ,, დოზადამოკიდებულ’’ ეფექტზე ;
ვარაუდობენ, რომ ,, საერთო ეპიტოპი ‘’ ააქტიურებს, T – ლიმფოციტებს და მათ აგრესიას მიმართავს საკუთარი ორგანიზმის ქსოვილების საწინაამდეგოდ.
HLA – DRB 1* 0401-ის მტარებლობა უვლინდება პაციენტების 50 – 61 % -ს , ხოლო HLA – DRB 1 * 0404 – 27 – 37 % -ს.
დაავადება პირდაპირ არ გადაეცემა მშობლიდან შვილს, მაგრამ დამტკიცებულია, მისი განვითარების რისკის 1,5 ჯერ მატება პირველი რიგის ნათესავებში.
გენეტიკურ წინასწარგანწყობაში განსაზღვრული როლი ეკუთვნის T უჯრედების ( CD 28, CD 40, ქიმოკინების ) კო-სტიმულაციაში მონაწილე მოლეკულების გენეტიკურ პოლიმორფიზმს, ციტოკინების რეცეპტორების გენებს , მაგ. IL 6 და სხვა, ცილების პოსტ-ტრანსლაციური მოდიფიკაციის მარეგულირებელ ფერმენტებს და სხვადსხვა ცილების გენებს, რომლებიც მონაწილეობენ იმუნურ პასუხში
PTPN22 – Protein tirosine phosphatase, non – receptor type 22 ;
TNFAIP3 – Tumor necrosis factor, alpha – induced protein 3 ;
STAT3 – Signal transducer and activator of transcription 3 ;
აღსანიშნავია, ლიმფოციტების T – სუპრესორული ფუნქციის დეფიციტი, მისი ცენტრალური მარეგულირებელი ფუნქციის დაკარგვა იმუნურ პასუხზე რომელიც საფუძვლად უდევს პათოგენეზს.
ჰორმონალური ფაქტორებიდან, განიხილავენ სასქესო ჰორმონების როლს, რამდენადაც ესტროგენები ფლობენ იმუნომასტიმულირებელ ეფექტს, მათ შორის B – უჯრედულ აქტივობასთან მიმართებაში, მაშინ, როდესაც ანდროგენები გამოირჩევიან იმუნოსუპრესიულობით;
გარკვეული როლს ანიჭებენ პროლაქტინს, მის მატებას, მაგალითად მშობიარობის, შემდგომ დაავადების რისკის მატება, სწორედ ჰიპერპროლაქტინემიასთან არის კავშირში.
გარე ფაქტირებიდან განიხილავენ ბაქტერიული ( სტომატოგენური) და ვირუსული ( ეპშტეინ-ბარის, პარვოვირუსი B 19, ციტომეგალოვირუსი, გასათვალისწინებელია COVID-დაავადებაც ) ინფექციების როლს. დადგენილია, რომ პაციენტების 20 – 30 % -ს დაავადება ეწყება ინფექციის გადატანის, შემდეგ; თამბაქოს მოხმარებას; ქიმიურ ნივთიერებებს; სტრესს, მათ შორის ფეხმძიმობას და მშობიარობას, პროფესიულ მავნე ზეგავლენას;
ძალიან კარგად შესწავლილი და დამტკიცებულია თამბაქოს მოხმარების ზეგავლენის მნიშვნელოვანი როლი;
პათოგენეზის საფუძველია, გენეტიკურად დეტერმინირებული აუტოიმუნური პროცესებით გამოწვეული სისტემური აუტოიმუნური ანთება, რაც ჰუმორალური და უჯრედული იმუნიტეტის სისტემაში მიმდინარე გლობალური დარღვევების შედეგია და გამოვლინდება დაავადების კლინიკური სიმპტომების განვითარებამდე ბევრად ადრე.
რევმატოიდული ართრიტი კლასიკური B – უჯრედული აუტოიმუნური დაავადებაა, რომლის, მეტად დამახასითებელ გამოვლინებად ითვლება, სხვადსხვა სპეციფიურობის ფართო სპექტრის აუტოანტისხეულების სინთეზი, რომელიც პაციენტების 90 % – ს უვლინდება.
აუტოიმუნური მექანიზმების ინიცირების ფაქტორად, ვარაუდობენ, ცილების ჭარბ ციტრულინირებას, ანუ ციტრულინირების პროცესის რაოდენობრივ მატებას, რაც ხდება იმუნური სისტემის გააქტიურების მიზეზი.
სახსრის დაზიანება იწყება სინოვიური გარსის ანთებით. ანთებითი სინოვიური გარსის უჯრედებში, ვითარდება ცილების მოდიფიცირება, ნორმალური ამინომჟავა არგინინის ჩანაცვლება ატიპიური ციტრულინით.
ცილების ციტრულინირება, შესაძლოა გახდეს იმუნოკომპეტენტური უჯრედების – დენდრიტული უჯრედი, მაკროფაგები, T და B ლიმფოციტების აქტივაციის გამშვები, რაც დაკავშირებულია ამ მოდიფიცირებული ცილების, მიმართ ტოლერანტობის დარღვევასთან, რომელიც გაპირობებულია გენეტიკური ფაქტორებით, HLA DR 4 -ის მტარებლობით.
ციტრულინირებით გამოწვეული იმუნოკომპეტენტური უჯრედების აქტივაცია იწვევს ანთებითი – სნფ – α ; ილ – 6 ; ილ – 1 ; ილ – 17 და ანთებისსაწინააღმდეგო – ილ – 10 ; ილ – 1 – ის ხსნადი ანტაკონისტი; სნფ – α – ს ხსნადი რეცეპტორი ; ილ – 4 ; ციტოკინებს, შორის დისბალანსს, რაც განაპირობებს იმუნური პასუხის პოლარიზაციას T helper 1 და Th17 ტიპით.
აქტივირებული უჯრედების, მიერ გამომუშავებული ანთებითი ციტოკინები – ილ – 1; სნფ – α; ილ – 6 ; ილ -8 თავის მხრივ ააქტიურებენ I ტიპის T ლიმფოციტ – ჰელპერებს – Th 1 და Th17 -ს ;
სტიმულირებული Th 1 და Th17 -ს უჯრედები გამოიმუშავებენ, შემდეგ ციტოკინს – ილ – 2 ; სნფ – α ; ინფ – γ; ილ – 17 ; ილ – 21 , რომლებიც იწვევენ B ლიმფოციტების აქტივაციას;
B – ლიმფოციტები ტრანსფორმირდება პლაზმურ უჯრედებად, რომლებიც პროდუცირებენ, უპირატესად IgG იზოტოპის აუტოანტისხეულებს;
ამას გარდა, B – უჯრედები მონაწილეობენ T – ლიმფოციტების კო-სტიმულაციაში, იწვევენ ოსტეოკლასტების აქტივაციას და ასინთეზირებენ ანთებითი ციტოკინების ფართო სპექტრს სნფ – α , ლიმფოტოქსინი , ილ – 6 და სხვა .
ერთდროულად, აქტიურდება ღრუბლისებური უჯრედები, რომლებიც სეკრეტირებენ ანთებით მედიატორებს (ჰეპარინი, სეროტონინი და სხვა )
აუტოიმუნური ანთების, შედეგად, ვითარდება სინოვიური გარსის ექსუდაციურ-პროლიფერაციული ანთება, რომელიც ხასიათდება ლიმფოციტარული ინფილტრატების ფორმირებით, მაკროფაგების დაგროვებით, ნეოანგიოგენეზის განვითარებით, სინოვიური გარსის უჯრედების და ფიბრობლასტების პროლიფერაციით და აგრესიული გრანულაციური ქსოვილის ე.წ.პანუსის წარმოქმნით, რომელიც წარმოადგენს ჰიპერპლაზირებულ სინოვიალურ გარსს.
ჰემოპოეტური წარმოშობის მაკროფაგომსგავსი A ტიპის სინოვიოციტები სინთეზირებენ ფართო სპექტრის ანთებით მედიატორებს – ციტოკინები, ხემოკინები, სნფ – α და სხვა , რომლებიც ააქტიურებენ B ტიპის ფიბრობლასტომსგავს სინოვიოციტებს, რომლებიც თავის მხრივ აქტიურად იწყებენ ანთებითი მედიატორების და მატრიქსული მეტალოპროტეინაზების სინთეზს. ეს პროცესი, განაპირობებს სინოვიტის ქრონიზაციას და სახსრის კომპონენტების დესტრუქციას.
პანუსის უჯრედები წარმოქმნის პროტეოლიზურ ფერმენტებს, რომელიც არღვევს ხრტილს, ერთდროულად ანთებითი ციტოკინებით ( სნფ α , ილ – 6, ილ – 1 და სხვა ) ხდება ოსტეოკლასტების აქტივაცია, რომელიც, პირველ რიგში გამოიმუშავებს კატეპსინ K , ( ოსტეოკლასტების, მთავარ ოსტეოლიზურ ფერმენტს), რაც იწვევს ოსტეოპოროზს ( ლოკალური, სისტემური) და შემდგომში ძვლოვანი ქსოვილის დესტრუქციას ეროზიის წარმოქმნით;
ოსტეოკლასტების მომწიფებასა და აქტივაციაში ასევე, მონაწილეობენ T უჯრედების, მიერ სინთეზირებული RANKL – receptor activator of nuclear factor – k B.
ამას გარდა, სინოვიური სითხის უჯრედები პროდუცირებენ რიგ ნივთიერებებს, მათ შორის კოლაგენაზას და სტრომელაზინს, რომლებიც იწვევენ ხრტილის დესტრუქციას; ასევე, ილ – 1 -ს , სნფ – α, რომლებიც, სტიმულირებენ ოსტეოკლასტებით გაპირობებულ ხრტილის დესტრუქციას და ძვლის რეზორბციას; პროსტაგლანდინებს, რომლებიც პოტენცირებენ ანთებას.
მიუხედავად, იმისა, რომ სახსრის დესტრუქციის მექანიზმი, უაღრესად ჰეტეროგენურია და მასში მონაწილეობენ, სხვადასხვა იმუნური უჯრედის, მიერ გამომუშავებული ანთებითი მედიატორები, დომინანტური როლი მაინც ფიბრობლასტებს ეკუთვნის.
გვიან ეტაპზე, პროლიფერაციული პროცესი – პანუსი , შეიძლება არ იყოს, დაკავშირებული აუტოიმუნურ მექანიზმებთან და შენარჩუნდეს ავტონომიურად.
სახსრების გარე განვითარებულ პროცესებშიც, იგივე, უჯრედული იმუნოანთებითი მექანიზმებია წამყვანი, ასევე, იმუნოკომპეტენტური ანთების წარმოქმნით, რომელიც დაკავშირებულია აუტოანტისხეულების პროდუქციასთან – RF; Anti-CCP.
პათოგენეზური მექანიზმების ჰეტეროგენურობა იძლევა საშუალებას, რომ რევმატოიდული ართრიტი განვიხილოთ არა, როგორც ,,ერთი დაავადება’’ , არამედ, როგორც კლინიკო-იმუნოლოგიური სინდრომი.
რევმატოიდული ართრიტისთვის უფრო დამახასიათებელი აუტოანტისხეულებია RF ( IgG IgM და IgA ის იზოტოპების ) , რომელიც რეაგირებს IgG ის მოლეკულის Fc ფრაგმენტთან და ანტიგენურ ეპიტოპებთან რეაგირებადი აუტოანტისხეულები, რომელთა უნივერსალურ მახასიათებლად ითვლება პოსტ – ტრანსლაციური მოდიფიკაცია – ციტრულინირება, კარბამილირება, აცეტილირება, პერიფერიული ჟანგვა და სხვა )
მთავარ მნიშვნელობას ანიჭებენ ციტრულინირებას. ცილების ციტრულინირებაზე განვითარებული იმუნური პასუხი ვლინდება anti – CCP – ის სინთეზით, ზოგჯერ დაავადების დებიუტამდე, ბევრად ადრეც;
Anti – CCP – ის პროდუქცია ( განსაკუთრებით IgM და IgA RF თან კომბინაციაში ) ასოცირებულია დაავადების აქტივობასთან, სახსრების დესტრუქციის პროგრესირებასთან, ექსტრაარტიკულარულ გამოვლინებებთან, საერთო ლეტალობის რისკთან, რომელიც დაკავშირებულია კომორბიდული მდგომარეობის განვითარებასთან, პირველ რიგში კარდიოვასკულარულ გართულებებთან, ფარმაკოთერაპიის რეზისტენტობასთან, ან პირიქით მგრძნობელობასთან.
© SheniEkimi.ge
