ვინ არიან კლიმატის ცვლილებების რისკის ქვეშ?
„იანვარში გვექნება ვირუსული ინფექციების პიკი…“ – ივანე ჩხაიძე
იაშვილის სახელობის ბავშვთა ცენტრალური საავადმყოფოს დირექტორი ივანე ჩხაიძე აცხადებს, რომ ვირუსული ინფექციების მატების პიკი შემდგომ კვირებში დაფიქსირდება და იანვრამდე გასტანს.
„თუ იმ სტატისტიკას გადავხედავთ, რასაც გვაძლევს დაავადებათა კონტროლის ეროვნული ცენტრი, დეკემბერ-იანვარი ვირუსების თვალსაზრისით, იქნება ყველაზე აქტიური პერიოდი. შესაბამისად, ჩვენ ველოდებით ვირუსული ინფექციების მატების შემდგომ ზრდას და სავარაუდოდ, პიკის მოლოდინი იანვრის თვეში გვაქვს. რთულია პროგნოზი, მაგრამ თუ სტატისტიკას გადავხედავთ, ეს ასე უნდა იყოს.
ახლა რესპირაციული ვირუსების სეზონური მატებაა. სეზონური მატება საქართველოში იწყება ნოემბრიდან და მარტის ბოლომდე, იშვიათ შემთხვევებში, აპრილამდე გრძელდება. თუმცა, მოლოდინი გვაქვს, რომ პიკი მომდევნო კვირებში დაფიქსირდება“, – განმარტავს ჩხაიძე.
Patient Council Secretariat Initiative – Transforming Patient Engagement in Georgia
The establishment of the Patient Council Secretariat is a groundbreaking initiative aimed at institutionalizing patient engagement in healthcare governance across Georgia.
Spearheaded by the Public Health Institute of Georgia (PHIG) in collaboration with Accreditation Canada, this initiative underscores the importance of creating a structured, sustainable, and culturally sensitive platform for patients to actively participate in healthcare decision-making and quality improvement processes.
What is the Patient Council Secretariat?
The Patient Council Secretariat is a centralized body designed to support the formation, operation, and effectiveness of Patient and Family Advisory Councils (PFACs) in hospitals across Georgia. These councils empower patients, families, and caregivers to collaborate with healthcare providers and management, ensuring that patient voices are integral to safety, quality, and service improvements.
Key Objectives of the Secretariat:
1. Standardization: Provide a unified framework for establishing and operating patient councils in hospitals.
2. Capacity Building: Offer training and resources to council members and healthcare providers.
3. Advocacy: Ensure patient feedback is integrated into hospital policies and practices.
4. Sustainability: Develop long-term strategies for maintaining active and effective patient councils.
The initiative currently supports 20 Patient and Family Advisory Councils (PFACs) across Georgia, with plans for further expansion.
The Role of the Patient Council Secretariat
The Secretariat serves as a bridge between hospitals, patients, and policymakers, ensuring that patient engagement becomes a cornerstone of healthcare in Georgia.
Core Functions of the Secretariat:
1. Technical Support:
• Develop templates, guidelines, and tools for patient councils.
• Provide operational support to ensure councils function effectively.
2. Training and Education:
• Conduct workshops for patient representatives and healthcare staff on collaboration, communication, and conflict resolution.
• Educate council members about patient safety, healthcare rights, and advocacy strategies.
3. Monitoring and Evaluation:
• Establish metrics to assess the impact of patient councils.
• Collect and analyze feedback to identify best practices and areas for improvement.
4. Resource Development:
• Collaborate with PHIG and www.patienti.ge to create culturally sensitive educational materials, including 160 patient education booklets that are tailored to Georgian needs.
5. Advocacy and Policy Integration:
• Work with hospitals and government agencies to ensure patient feedback shapes healthcare policies and accreditation standards.
Cultural Sensitivity and Local Relevance
A key strength of the Patient Council Secretariat is its emphasis on cultural sensitivity. Recognizing Georgia’s unique healthcare context, the Secretariat ensures that all its initiatives are:
• Developed in Georgian Language: All training materials, tools, and resources are designed to be accessible to the Georgian population.
• Locally Relevant: Patient councils address issues specific to their hospital’s community and environment.
• Inclusive: Efforts are made to involve diverse patient groups, including rural populations, ethnic minorities, and vulnerable communities.
Integration with Accreditation Canada Standards
The Secretariat initiative is aligned with the internationally recognized standards of Accreditation Canada, ensuring that Georgian hospitals are not only meeting global benchmarks but also tailoring them to local needs.
Professor Giorgi Pkhakadze, Chair of PHIG and the Representative of Accreditation Canada in Georgia, emphasizes:
“The Patient Council Secretariat bridges the gap between global standards and local realities. By integrating patient voices into healthcare governance, we are creating a system that respects both international benchmarks and Georgian cultural identity.”
Key Achievements of the Secretariat Initiative
1. 20 Active Patient Councils: Successfully supporting councils across Georgian hospitals, fostering collaboration and transparency.
2. www.patienti.ge Information Portal: Providing a digital platform for patient education, rights advocacy, and engagement.
3. Patient Education Materials: Developing 160 culturally sensitive booklets on topics ranging from chronic disease management to patient safety and healthcare rights.
4. Policy Advocacy: Ensuring that patient feedback influences hospital accreditation processes and healthcare reforms.
5. Capacity Building: Training over 100 patient representatives and healthcare staff in effective engagement and communication strategies.
Future Goals of the Secretariat
The Secretariat aims to further institutionalize patient engagement in Georgian healthcare by:
1. Expanding the Network: Establishing patient councils in all major hospitals across Georgia.
2. Enhancing Digital Resources: Adding interactive tools and multimedia resources to www.patienti.ge.
3. Regional and Global Collaboration: Sharing Georgia’s patient engagement model with neighboring countries and participating in international forums.
4. Integrating into National Policies: Advocating for the inclusion of patient council frameworks in Georgian healthcare legislation.
Conclusion
The Patient Council Secretariat is not just an initiative; it is a movement toward transforming healthcare in Georgia. By institutionalizing patient engagement, fostering collaboration, and prioritizing cultural sensitivity, the Secretariat is setting a new standard for patient-centered care.
Professor Pkhakadze aptly states:
“When patients become partners, healthcare systems evolve. The Patient Council Secretariat ensures that this partnership is structured, sustainable, and impactful, paving the way for a safer and more inclusive healthcare system in Georgia.”
This initiative, jointly driven by PHIG and Accreditation Canada, is a testament to the power of collaboration in achieving meaningful healthcare reform. Georgia is not only embracing global best practices but also creating a model that reflects its unique cultural and healthcare landscape.
პაციენტთა საბჭოების სამდივნოს ინიციატივა – პაციენტთა ჩართულობის ტრანსფორმაცია საქართველოში
პაციენტთა საბჭოების სამდივნოს შექმნა საქართველოში ჯანდაცვის მართვაში პაციენტთა ჩართულობის ინსტიტუციონალიზაციისკენ მიმართული ინიციატივაა.
საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტისა (PHIG) და “აკრედიტაცია კანადის” თანამშრომლობით განხორციელებული ეს ინიციატივა პაციენტთა აქტიური ჩართულობის სტრუქტურირებული, მდგრადი და კულტურულად სენსიტიური პლატფორმის შექმნის მნიშვნელობას უსვამს ხაზს. ინიციატივა მოიცავს 20 “პაციენტთა და ოჯახთა მრჩეველთა საბჭოს” (PFAC) მხარდაჭერას, რომლებიც მთელი საქართველოს მასშტაბით სხვადასხვა კლინიკაში ფუნქციონირებენ.
რა არის პაციენტთა საბჭოების სამდივნო?
პაციენტთა საბჭოების სამდივნო წარმოადგენს ცენტრალიზებულ ორგანოს, რომელიც მხარს უჭერს პაციენტთა და ოჯახთა მრჩეველთა საბჭოების (PFAC) შექმნას, ფუნქციონირებას და ეფექტიანობას. ეს საბჭოები საშუალებას აძლევენ პაციენტებს და ოჯახებს, აქტიურად ითანამშრომლონ ჯანდაცვის მომსახურების მიმწოდებლებთან და მენეჯმენტთან, პაციენტთა საჭიროებებისა და შეხედულებების გათვალისწინებით.
სამდივნოს ძირითადი მიზნები:
1. სტანდარტიზაცია: საბჭოების შექმნისა და ფუნქციონირებისთვის ერთიანი ჩარჩოს შემუშავება.
2. უნარების გაძლიერება: საბჭოს წევრებისა და ჯანდაცვის პროფესიონალებისთვის სასწავლო და საინფორმაციო რესურსების მიწოდება.
3. ადვოკატირება: პაციენტთა უკუკავშირის ინტეგრაცია კლინიკის პოლიტიკასა და პრაქტიკაში.
4. მდგრადობა: გრძელვადიანი სტრატეგიების შემუშავება საბჭოების აქტიურობისა და ეფექტიანობის შესანარჩუნებლად.
სამდივნოს როლი
სამდივნო წარმოადგენს ხიდს კლინიკებს, პაციენტებსა და პოლიტიკის შემქმნელებს შორის, რაც უზრუნველყოფს პაციენტთა ჩართულობის დამკვიდრებას ჯანდაცვის სისტემაში.
სამდივნოს ძირითადი ფუნქციები:
1. ტექნიკური მხარდაჭერა:
• შაბლონებისა და ინსტრუმენტების შემუშავება საბჭოებისთვის.
• საბჭოების ეფექტური ფუნქციონირების მხარდაჭერა.
2. სწავლება და განათლება:
• ტრენინგების ჩატარება პაციენტთა წარმომადგენლებისა და ჯანდაცვის თანამშრომლებისთვის.
• პაციენტთა უსაფრთხოების, ჯანდაცვის უფლებებისა და ადვოკატირების სტრატეგიების სწავლება.
3. მონიტორინგი და შეფასება:
• საბჭოების გავლენის გაზომვის ინდიკატორების დადგენა.
• უკუკავშირის შეგროვება და ანალიზი საუკეთესო პრაქტიკების გამოსავლენად.
4. რესურსების განვითარება:
• PHIG-თან და www.patienti.ge-სთან თანამშრომლობით, კულტურულად სენსიტიური საგანმანათლებლო მასალების, მათ შორის 160 პაციენტთა საინფორმაციო ბუკლეტების შექმნა.
5. ადვოკატირება და პოლიტიკის ინტეგრაცია:
• პაციენტთა უკუკავშირის უზრუნველყოფა ჯანდაცვის პოლიტიკისა და სტანდარტების ფორმირებაში.
კულტურულად სენსიტიური და ადგილობრივად შესაფერისი მიდგომა
სამდივნოს ერთ-ერთი მთავარი მახასიათებელი არის კულტურულად სენსიტიური მიდგომა. საქართველოს ჯანდაცვის უნიკალური კონტექსტის გათვალისწინებით, სამდივნო უზრუნველყოფს, რომ მისი ყველა ინიციატივა:
• შექმნილი იყოს ქართულ ენაზე: ყველა სასწავლო მასალა და რესურსი ხელმისაწვდომია ქართულ ენაზე.
• ადგილობრივად შესაფერისი: პაციენტთა საბჭოები მორგებულია მათი კლინიკის საზოგადოებრივ საჭიროებებს.
• ინკლუზიური: ინიციატივა მოიცავს სოფლის მოსახლეობას, ეთნიკურ უმცირესობებს და სხვა მოწყვლად ჯგუფებს.
შერწყმა “აკრედიტაცია კანადის” სტანდარტებთან
სამდივნოს ინიციატივა შეესაბამება “აკრედიტაცია კანადის” საერთაშორისო აღიარებულ სტანდარტებს, რაც უზრუნველყოფს, რომ საქართველოს კლინიკები არა მხოლოდ აკმაყოფილებენ გლობალურ კრიტერიუმებს, არამედ მათ ადაპტირებას ახდენენ ადგილობრივ საჭიროებებზე.
პროფესორი გიორგი ფხაკაძე, PHIG-ის თავმჯდომარე და “აკრედიტაცია კანადის” წარმომადგენელი საქართველოში, აღნიშნავს:
“პაციენტთა საბჭოს სამდივნო წარმოადგენს გლობალურ სტანდარტებსა და ადგილობრივ რეალობას შორის ხიდს. პაციენტთა ხმის ინტეგრაცია ჯანდაცვის მართვაში ქმნის სისტემას, რომელიც პატივს სცემს როგორც საერთაშორისო კრიტერიუმებს, ასევე საქართველოს კულტურულ იდენტობას.”
სამდივნოს ინიციატივის ძირითადი მიღწევები
1. 20 აქტიური პაციენტთა საბჭო: საბჭოების მხარდაჭერა საქართველოს კლინიკებში.
2. ინფორმაციული პორტალი www.patienti.ge: პაციენტთა განათლებისა და ადვოკატირების ციფრული პლატფორმა.
3. პაციენტთა საგანმანათლებლო მასალები: 160 საინფორმაციო ბუკლეტის შექმნა, რომელიც მოიცავს ისეთ თემებს, როგორიცაა ქრონიკული დაავადებების მართვა, უსაფრთხოება და ჯანმრთელობის უფლებები.
4. პოლიტიკის ადვოკატირება: პაციენტთა უკუკავშირის ინტეგრირება კლინიკის პოლიტიკაში და აკრედიტაციის პროცესში.
5. უნარების გაძლიერება: 100-ზე მეტი პაციენტის წარმომადგენლისა და ჯანდაცვის თანამშრომლის სწავლება.
სამომავლო მიზნები
სამდივნო მიზნად ისახავს პაციენტთა ჩართულობის ინსტიტუციონალიზაციას საქართველოს ჯანდაცვაში:
1. ქსელის გაფართოება: პაციენტთა საბჭოების შექმნა ყველა მსხვილ კლინიკაში.
2. ციფრული რესურსების გაუმჯობესება: www.patienti.ge-ს ფუნქციონალის გაფართოება.
3. რეგიონული და გლობალური თანამშრომლობა: საქართველოს პაციენტთა ჩართულობის მოდელის გავრცელება მეზობელ ქვეყნებში.
4. ეროვნულ პოლიტიკაში ინტეგრაცია: პაციენტთა საბჭოების ჩარჩოს ქართული ჯანდაცვის კანონმდებლობაში გაერთიანება.
დასკვნა
პაციენტთა საბჭოს სამდივნო მხოლოდ ინიციატივა კი არა, ჯანდაცვის ტრანსფორმაციის მოძრაობაა საქართველოში. პაციენტთა ჩართულობის ინსტიტუციონალიზაციით, თანამშრომლობის გაღრმავებით და კულტურულად სენსიტიური მიდგომის დანერგვით, სამდივნო ახალ სტანდარტს აწესებს პაციენტზე ორიენტირებული ჯანდაცვისთვის.
პროფესორი ფხაკაძე ხაზს უსვამს:
“როდესაც პაციენტები პარტნიორებად იქცევიან, ჯანდაცვის სისტემა ვითარდება. პაციენტთა საბჭოს სამდივნო უზრუნველყოფს, რომ ეს პარტნიორობა იყოს სტრუქტურირებული, მდგრადი და გავლენიანი, რაც უფრო უსაფრთხო და ინკლუზიურ ჯანდაცვის სისტემას გაუხსნის გზას საქართველოში.”
ეს ინიციატივა, რომელსაც PHIG და “აკრედიტაცია კანადა” ერთობლივად ახორციელებენ, წარმოადგენს თანამშრომლობის ძალას, რომელიც საშუალებას იძლევა ჯანდაცვის მნიშვნელოვანი რეფორმები განხორციელდეს.
ავტორი: თათია გოჩაძე
ექსპერტები გვაფრთხილებენ -ექსპერტები ონკოლოგებსა და ოფთალმოლოგებს მეტი თანამშრომლობისკენ მოუწოდებენ
მიუხედავად იმისა, რომ მიზნობრივი თერაპიაა, ანტისხეულ-წამლის კონიუგატებს (ADCs) შეუძლიათ გამოიწვიონ მნიშვნელოვანი მიზანმიმართული ტოქსიკურობა იმ პაციენტებისთვის, რომლებიც მკურნალობენ განვითარებული მრავლობითი მიელომას ან საშვილოსნოს ყელის კიბოს, თუმცა, ონკოლოგებისა და ოფთალმოლოგების აზრით, რისკები შედარებით უცნობი რჩება.
ექსპერტებმა Medscape Medical News-თან ინტერვიუში ონკოლოგებსა და ოფთალმოლოგებს შორის მეტი თანამშრომლობისკენ მოუწოდეს.
ADC-ები აერთიანებს მონოკლონურ ანტისხეულს, რომელიც მიმართულია კიბოს უჯრედებზე ზედმეტად გამოხატულ ანტიგენზე ტოქსიკური ქიმიოთერაპიის დატვირთვით – მიზანია მაქსიმალურად გაზარდოს წამლის ეფექტურობა სიმსივნის საწინააღმდეგოდ, ხოლო ჯანსაღი ქსოვილების დაზიანება და სისტემური ტოქსიკურობის შემცირება.
თუმცა, ტრასტუზუმაბი დუოკარმაზინი (T-Duo), მესამე თაობის ადამიანის ეპიდერმული ზრდის ფაქტორის რეცეპტორ 2 (HER2) – მიზნობრივი ADC, რომელიც შექმნილია HER2-დადებითი სარძევე ჯირკვლის კიბოს სამკურნალოდ, ახლახან აღმოჩნდა, რომ ჰქონდა მნიშვნელოვანი გვერდითი ეფექტი TULIP-ის კვლევაში 437 პაციენტზე. .
Medscape Medical News-ის ცნობით, პრეპარატი ასოცირებული იყო პროგრესირების გარეშე გადარჩენის მნიშვნელოვან ზრდასთან, ვიდრე ექიმის მიერ არჩეული თერაპია. თუმცა, ADC ჯგუფში პაციენტთა 78%-ს განუვითარდა სულ მცირე ერთი მკურნალობის გამომწვევი თვალის ტოქსიკურობის გვერდითი მოვლენა საკონტროლო ჯგუფში მყოფთა 29.2%-ის წინააღმდეგ.
თვალის ტოქსიკურობა ამ წამლებთან “აუცილებლად ახალი არ არის”, თქვა ჯოან ჯ. კანგმა, მედიცინის დოქტორმა, რქოვანას და რეფრაქციული ქირურგიის დირექტორმა და ოფთალმოლოგიის ასოცირებულმა პროფესორმა ალბერტ აინშტაინის სამედიცინო კოლეჯში, მონტეფიორეს სამედიცინო ცენტრში, ბრონქსი, ნიუ-იორკი.
”მაგრამ რასაც ჩვენ ვხედავთ, როდესაც გარკვეულ ADC-ებთან არის ბევრი თვალის ტოქსიკურობა, განსაკუთრებით თვალის ზედაპირზე”, ტოქსიკურობის ხარისხი განსხვავდება მოცემული ADC-ის მიხედვით. ”ეს ნამდვილად არის რეალური შეშფოთება.”
კანგმა აღნიშნა, რომ T-Duo-სგან განცალკევებით, ზოგიერთ ADC-ს უკვე აქვს შავი ყუთის გაფრთხილებები თვალის ტოქსიკურობის შესახებ, მათ შორის:
ბელანტამაბი მაფოდოტინი (Blenrep) – დამტკიცებულია მორეციდივე ან რეფრაქტერული მრავლობითი მიელომისთვის და შეიცავს გაფრთხილებას სპეციალურად კერატოპათიის დროს.
ტიზოტუმაბი ვედოტინი (ტივდაკი) – მითითებულია საშვილოსნოს ყელის კიბოს მორეციდივე ან მეტასტაზური კიბოსთვის და შეიძლება გამოიწვიოს ცვლილებები რქოვანას ეპითელიუმსა და კონიუნქტივაში.
Mirvetuximab soravtansine (Elahere) – გამოიყენება ფოლიუმის რეცეპტორების (FR) ალფა-დადებითი საკვერცხის, ფალოპის მილის და პერიტონეუმის კიბოს სამკურნალოდ და შეიძლება გამოიწვიოს კერატოპათია, ბუნდოვანი მხედველობა და თვალების სიმშრალე.
მართლაც, ამერიკის ოფთალმოლოგიის აკადემიის 2024 წლის ყოველწლიურ შეხვედრაზე წარმოდგენილი იყო კვლევა, რომელიც მიუთითებდა, რომ მირვეტუქსიმაბი ასოცირებული იყო რქოვანას ზომიერ ან მძიმე ტოქსიკურობასთან პირველადი გინეკოლოგიური ავთვისებიანი სიმსივნეების მკურნალ პაციენტთა 47%-ში.
როგორც Medscape Medical News იტყობინება, კალიფორნიის სტენფორდის უნივერსიტეტის Byers Eye ინსტიტუტის მკვლევარების მიერ ჩატარებული კვლევა მოიცავდა 18 ქალის 36 თვალის რეტროსპექტულ ანალიზს, რომლებიც მიღებულნი იყვნენ მირვეტუქსიმაბი FR ალფა-დადებითი, პლატინისადმი მდგრადი პირველადი საკვერცხის კიბოსთვის.
ვილსონის დაავადება
ვილსონის დაავადება
ვილსონის დაავადება თანდაყოლილი პათოლოგიაა და იშვიათ დაავადებათა რიცხვს მიეკუთვნება.
ვილსონის დაავადების დროს ორგანიზმიდან სპილენძის გამოყოფა ფერხდება და თავის ტვინში, ღვიძლში, თირკმელებსა და თვალის ქსოვილებში გროვდება. ჭარბად დაგროვილი სპილენძი სიცოცხლისთვის საშიშ გართულებებს იწვევს დაშესაძლებელია ფატალური შედეგით – პაციენტის სიკვდილით დასრულდეს. ამავე დროს, დროული დიაგნოსტიკა და მკურნალობა ავადმყოფის ცხოვრების ხარისხს მნიშვნელოვნად აუმჯობესებს.
გავრცელება
ვილსონის დაავადება, ძირითადად 40 წლამდე ასაკის მქონე ადამიანებში, აღმოსავლეთ ევროპაში, სიცილიასა და ზოგადად სამხრეთ იტალიაშია გავრცელებული; თუმცა ის შესაძლებელია დედამიწის ნებისმიერ რეგიონში შეგვხვდეს.
მიმდინარეობა
დაავადება ხშირად წლობით, უსიმპტომოდ მიმდინარეობს და30 წლიდან ვლინდება; ამავე დროს, შესაძლებელია პირველმა სიმპტომებმა ბავშვებში, 4-5 წლის ასაკშიც იჩინოს თავი.
სიმპტომები
ვილსონის დაავადების დროს, ღვიძლის დაზიანება სხვადასხვა სიმძიმით (ჰეპატიტიდან – ციროზამდე) არის გამოხატული.
სიმპტომები
- ტკივილი მარჯვენა ფერდქვეშაარეში;
- მუცლის შებერილობა, ასციტი (სითხე მუცლის ღრუში)
- კანისა და სკლერების სიყვითლე;
- სისხლიანი ღებინება;
- ელენთის გადიდება;
- ქვედა კიდურების შეშუპება.
დარღვევები ნერვული სისტემის მხრივ
- კიდურების ანომალური პოზა;
- ბოდვები;
- სიარულისა და მეტყველების გაძნელება;
- ემოციური და ქცევითი დარღვევები;
- ნევროზები, ფობიები (შიშები);
- უკონტროლო, შენელებული მოძრაობები;
- ხელების ტრემორი (კანკალი);
- დემენცია (ჭკუასუსტობა).
ვილსონის დაავადების დროს ხშირად ვითარდება:
- თირკმლის უკმარისობა;
- ოსტეოპოროზი;
სპილენძის ჭარბი დაგროვების გამო, თვალის რქოვანას ირგვლივ მოყვითალო-მოოქროსფრო პიგმენტურირგოლი (კაიზერ- ფლეიშერის რგოლი) ფიქსირდება.
რისკ–ფაქტორი
ვილსონის დაავადების გენის მატარებელ ორივე მშობელს დაავადებული ბავშვის გაჩენის 25% აქვთ; ასეთივეა ჯანმრთელი ბავშვის დაბადების შანსი. 50% შემთხვევაში კი, ბავშვი გენის მატარებელი იქნება და ამ გენეტიკას საკუთარ შვილს გადასცემს.
პრევენცია
დიაგნოზის დროულად დასმის მიზნით პაციენტებს, რომელთა ოჯახის წევრებს ანამნეზში ვილსონის დაავადება აქვთ, აუცილებლად გენეტიკური ანალიზი უნდა ჩაუტარდეთ.
ასევე, მნიშვნელოვანიარაციონიდან სპილენძით მდიდარი საკვების ამოღება:
- ღვიძლი
- მოლუსკები;
- შოკოლადი;
- ჩირი;
- სოკო;
- კაკალი.
მკურნალობა
მკურნალობის მიზანს, გარკვეული მედიკამენტების საშუალებით ორგანიზმიდან ჭარბი სპილენძის გამოდევნა წარმოადგენს და მთელი ცხოვრების მანძილზე გრძელდება.
წყარო:
https://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000785.htm
Brewer GJ. Wilson’s disease. In: Longo DL, Fauci AS, Kasper DL, et al., eds. Harrison’s Principles of Internal Medicine. New York, NY: McGraw-Hill; 2012:chap 360.
ვაქცინის შესახებ – ვაქცინაციის ისტორია
ვაქცინის შესახებ
ვაქცინაციის ისტორია
იმუნიზაცია ყოველწლიურად მილიონობით ბავშვს იცავს სიკვდილის და ჯანმრთელობის მდგომარეობის მძიმე დარღვევებისაგან.
ინფექციებთან ბრძოლაში პირველი წარმატებები მიაღწეულ იქნა უფრო ადრე, ვიდრე დაავადებათა გამომწვევები იქნებოდა აღმოჩენილი. მხედველობაშია ცნობილი ინგლისელი ექიმის, ედუარდ ჯენერის, 1796 წელს შექმნილი ყვავილის საწინააღმდეგო ვაქცინა და ცნობილი ფრანგი მეცნიერის, ლუი პასტერის მიერ 1885 წელს შექმნილი ცოფის საწინააღმდეგო ვაქცინა.
ჯენერისა და პასტერის მიგნებები შემთხვევით ხასიათს ატარებდნენ. მეცნიერებს კიდევ დიდი დრო და შრომა დასჭირდათ ყველაფრის გასაგებად და გამომწვევებთან გეგმაზომიერი და თანმიმდევრული ომის გამოსაცხადებლად.
ამჟამად ინფექციურ დაავადებებთან საბრძოლველად ხელთ გვაქვს ერთერთი ძირითადი საშუალება – ვაქცინაცია, რომელიც სხვა მეთოდებს შორის უძველესი და სანდოა. იმუნიზაცია, როგორც მეცნიერება, უკვე ცნობილია 200 წელი დააქამდე ერთგულად ემსახურება კაცობრიობას. ვაქცინაციის წყალობით დამარცხებულია ყვავილი, თითქმისგანადგურებულია პოლიომიელიტი, მკვეთრადაა შემცირებული წითელათი, ცოფით და წითურათი ავადობა. ამ ვირუსულ დაავადებებთან ერთად აღნიშვნის ღირსია სხვა მიკროორგანიზმებით გამოწვეული დაავადებები – შავი ჭირი, ქოლერა, ტუბერკულოზი, დიფთერია, ტეტანუსი, ყივანახველა, ტულარემია, ჯილეხი – აი არასრული სია დაავადებებისას, რომელთან ბრძოლაშიც გაიმარჯვეს ვაქცინებმა.
ვაქცინების შესახებ
დაავადებების გამომწვევებთან ბრძოლა ეფექტური აღმოჩნდა მათივე საშუალებით. საჭირო იყო მხოლოდ გვესწავლა, როგორ მოგვესპო მათში დამაავადებელი თვისებები. გამომწვევთა ასეთ უვნებელ „ორეულებს“ ეწოდებთ ვაქცინები. ვაქცინა ორგანიზმში შეყვანისას არ იწვევს დაავადებას და, ასე ვთქვათ, ასწავლის მას გაუმკლავდეს თავის საშიშ „მოძმეებს“. ანუ ასე ვითარდება ხელოვნურად შექმნილი ინფექციის საწინააღმდეგო იმუნიტეტი. მისი ხანგრძლივობა განსხვავებულია და დამოკიდებულია ბევრ ფაქტორზე.
ზოგადი ინფორმაცია მართვადი ინფექციების შესახებ
იმუნიზაცია ერთ-ერთ ყველაზე ხელმისაწვდომ და ეფექტურ სამედიცინო მომსახურებას წარმოადგენს და მისი მიზანია მოსახლეობის დაცვა ინფექციური დაავადებებისაგან. მსოფლიოში იმუნიზაციის გაფართოებული პროგრამის (იგპ, EPI) ფარგლებში 20 წლის განმავლობაში ვაქცინაციით ყოველწლიურად თავიდან აცილებულია ბავშვთა სიკვდილის სულცოტა 3 მილიონი შემთხვევა. ამას გარდა, ნახევარ მილიონზე მეტი ბავშვია გადარჩენილი სიბრმავის, ინვალიდობის,გონებრივი ჩამორჩენილობისა და ჯანმრთელობის მდგომარეობის მძიმე დარღვევებსაგან.
სტატისტიკური მონაცემების საფუძველზე მსოფლიოში
80–იან წლებში ავადდებოდა:
•წითელათი 25 მლნ ადამიანი, ხოლო კვდებოდა 2,5 მლნ;
•ყივანახველათი – 700 000 ადამიანი;
•ახალშობილთა ტეტანუსით – 1,1 მლნ ადამიანი;
•პოლიომიელიტით ინვალიდდებოდა 500 000 ადამიანი;
დღეს ყოველწლიურად:
•ტეტანუსით ავად ხდება 300 000 – 500 000 ადამიანი, აქედან იღუპება 45%.
•წითელათი მეტი ბავშვი იღუპება ვიდრე საომარი მოქმედებებისას და შიმშილობის შედეგად,
•2001 წელს აღირიცხა 30 მლნ წითელას შემთხვევა და მ.შ. გარდაიცვალა 745 000;
•ყოველწლიურად 1 მილიონზე მეტი ჩვილი და ადრეული ასაკის ბავშვი იღუპება პნევმოკოკური და როტავირუსული ინფექციებით
აცრების შედეგად:
•ყვავილი, ლიკვიდირებულია 1978 წელს. ყოველწლიურად მსოფლიოში კვდებოდა 5 მილიონამდე ადამიანი.
•ამერიკის რეგიონში 2002 წელს მოხდა წითელას ლიკვიდაცია ზუსტად 12 წლის განმავლობაში. 1990 წელს ამ რეგიონში დაფიქსირდა წითელას მასშტაბური აფეთქება – დაავადების 250 000-ზე მეტი და გარდაცვალების 10 000-ზე მეტი შემთხვევა;
•წითელას საწინააღმდეგო აცრების შედეგად სიკდილს გადაურჩა 2 მლნ–ზე მეტი ბავშვი, ხოლო დაინვალიდებას 350 000 ბავშვი;
•1988 წლიდან პოლიემიელიტის ინციდენტობა შემცირდა 99%–ით ანუ 350 000 შემთხვევიდან 1352 შემთხვევამდე 2010 წლისათვის; მხოლოდ სამი ქვეყანა (ავღანეთი, ნიგერია და პაკისტანი) რჩება პოლიომიელიტისადმი ენდემურ კერებად, მაშინ როდესაც 1988 წელს მათი რიცხვი შეადგენდა 125-ს;
•2002 წელს ევროპის რეგიონი და მათ შორის საქართველო გამოცხადდა პოლიმიელიტისაგან თავისუფალ ზონად. ქვეყანაში ველური პოლიომიელიტის ვირუსით გამოწვეული ბოლო ადგილობრივი შემთხვევა აღრიცხული იქნა 1992 წელს, ხოლო შემოტანილი შემთხვევა – 2001 წლის ბოლოს.
• ნეონატალური ტეტანუსით გარდაცვალების 790 000 შემთხვევიდან (1988 წელი), შემცირდა 59 000-მდე
იგპ-ს ფარგლებში ვაქცინების უსაფრთხო შენახვისა და ტრანსპორტირებისათვის მომზადდა ჯანდაცვისმიოლიონობით სპეციალისტი, შეიქმნა „ცივი ჯაჭვის“ სისტემა, ვაქცინებით უზრუნველყოფის და მათი ხარისხისკონტროლის გლობალური სისტემა, ასევე დანერგილია ლაბორატორიული და ეპიდზედამხედველობის ქსელი.
რომელი დაავადებების საწინააღმდეგოდ ტარდება აცრები
დროულად ჩატარებული აცრები ვაქცინაციით მართვადი დაავადებების პროფილაქტიკის საუკეთესო საშუალებაა.
პროფილაქტიკური აცრები ხელს უწყობს ბავშვის იმუნიტეტის (თავდაცვის უნარის) ჩამოყალიბებას კონკრეტულიდაავადების მიმართ. მშობელმა უნდა იცოდეს რატომ, როდის, სად და რამდენჯერ უნდა აიცრას ბავშვი.
ბავშვთა გეგმიური იმუნიზაცია ხორციელდება საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის კანონისა და პროფილაქტიკური აცრების ეროვნული კალენდრის შესაბამისად (სშჯსდ მინისტრის ბრძანება #183/ნ 25.06. 2010წ). რუტინული ვაქცინაციის სქემა დამოკიდებულია ქვეყნის ეპიდემიოლოგიურ და პროგრამულ თავისებურებებზე.
სახელმწიფო უზრუნველყოფს 11 ინფექციის – ტუბერკულოზის, დიფთერიის, ყივანახველას, ტეტანუსის, პოლიომიელიტის, ყბაყურას, წითურას, წითელას, ბ ჰეპატიტის, როტავირუსული ინფექციის და ჰემოფილუს ინფლუენცა ტიპი ბ საწინააღმდეგო ვაქცინაციას.2014 წლიდან დაგეგმილია პროფილაქტიკური აცრების ეროვნულ კალენდარში პნევმოკოკური ინფექციის საწინააღმდეგო ვაქცინაციის დანერგვა. ჩამოთვლილი დაავადებების პროფილაქტიკა ხორციელდება 8 ვაქცინის საშუალებით, ესენია: BCG (ტუბერკულოზი), Hep B ( ბ ჰეპატიტი), DPT-HIb-HepB ( დიფთერია, ყივანახველა, ტეტანუსი, ჰემოფილუს ინფლუენცა ტიპი ბ, ბ ჰეპატიტი) DT (დიფთერია, ტეტანუსი), Td (ტეტანუსი, დიფთერია), OPV(პოლიომიელიტი), MMR ( წითურა, წითელა, ყბაყურა), და Rota (როტავირუსული ინფექცია);
პროფილაქტიკური აცრების ეროვნული კალედრის მიხედვით საქართველოში:
BCG აცრა კეთდება დაბადებიდან 0-5 დღის განმავლობაში;
Hep B (მონო) – დაბადებიდან 12 საათის განმავლობაში;
DPT-HIb-HepB – 2.3.4 თვის ასაკში;
OPV – 2, 3, 4, 18 თვის, 5 წლის ასაკში;
ROTA – 2, 3 თვის ასაკში;
MMR – 12 თვის და 5 წლის ასაკში;
DT – 5 წლის ასაკში;
Td – 14 წლის ასაკში და შემდეგ ყოველ 5 წელიწადში 55 წლის ასაკამდე.
იმუნიზაცია სრულყოფილად ითვლება იმ შემთხვევაში, თუ:
– 1 წლამდე ასაკში ბავშვს ჩატარებული აქვს 10 აცრა: ბცჟ, ჰეპ ბ(0),
3 (დყტ+ჰეპ ბ+ჰიბ), 3 ოპვ და 2 როტავირუსული ინფექციის საწინააღმდეგო აცრა;
– 1 წლიდან 2 წლამდე ასაკში 3 აცრა: წწყ, დყტ და ოპვ ;
– 5 წლის ასაკში 3 აცრა: დტ, ოპვ და წწყ;
– 14 წლის ასაკში 1 აცრა – ტდ.
იმუნიზაცია ჩვენი შვილების ჯანმრთელობის გარანტია და აუცილებელია, ზუსტად დავიცვათ აცრების კალენდარი –ბავშვს სრულყოფილად და რაც მთავარია, დროულად ჩავუტაროთ აცრების კურსი. ამ შემთხვევაში ბავშვი დაცულიიქნება იმ ინფექციური დაავადებებისაგან , რომლის წინააღმდეგაც მას აცრები ჩაუტარდა.
ექიმთან ერთი ვიზიტის დროს რამოდენიმე აცრა ერთდროულად კეთდება, ეს ხელს უწყობს აცრების კურსის დროულად დამთავრებას, რაც თავის მხრივ ზრდის ვაქცინაციის ეფექტურობას.
დაუშვებელია აცრების გადავადება ისეთი ცრუ უკუჩვენებების გამო, როგორიცაა გაციება, ხველა, სურდო, ალერგია,ქრონიკული დაავადებები და ა.შ.
საქართველო განაგრძობს ახალი ვაქცინების დანერგვას ქვეყნის იმუნიზაციის კალენდარში. 2013 წელს დაიწყო იმუნიზაციის სახელმწიფო პროგრამის ფარგლებში როტავირუსული ინფექციის საწინააღმდეგო ვაქცინაცია.
2014 წლიდან GAVI-ს მხარდაჭერით იგეგმება პნევმოკოკური ინფექციის საწინააღმდეგო ვაქცინაციის დაწყება.
იმუნიზაციის უსაფრთხოება
თანამედროვე ვაქცინები უსაფრთხოა, თუმცა ყველას აქვს იმუნიზაციის შემდეგ არასასურველი მოვლენების განვითარებისიშვიათი რისკი.
იმუნიზაციის შემდეგ განვითარებული არასასურველი მოვლენები იმდენად უმნიშვნელოა დაავადებისა და მისგანგამომდინარე ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუარესებასთან შედარებით, რომ ვაქცინაციის აუცილებლობა დაეფექტურობა უდაოა. აღსანიშნავია, რომ ვაქცინაციის დროულად ჩატარების შემთხვევაში მცირდება აცრის შემდგომი არასასურველი მოვლენების განვითარების რისკი.
აცრის შემდეგ 1-3 დღის განმავლობაში სხეულის ტემპერატურამ შესაძლოა მოიმატოს 38.50C-მდე, შეინიშნებოდეს ზოგადი აგზნებადობა, აცრის ადგილის შეწითლება, შეშუპება და მტკივნეულობა. ეს ორგანიზმის ბუნებრივი რეაქციაა და მის ჯანსაღ იმუნურ სისტემაზე მეტყველებს.
აცრის შემდგომ არასასურველი მოვლენების განვითარების შემთხვევაში, მშობელმა აუცილებლად უნდა მიმართოს ექიმს.
საქართველოში იმუნიზაციის სახელმწიფო პროგრამის ფარგლებში გამოიყენება მხოლოდ ჯანმრთელობის მსოფლიოორგანიზაციის მიერ რეკომენდებული და სერთიფიცირებული ვაქცინები. აქედან გამომდინარე, ყველა ვაქცინა,მიუხედავად მწარმოებელი ქვეყნისა და/ან კომპანიისა, გამოირჩევა მაღალი ეფექტურობისა და უსაფრთხოებისმაჩვენებლით. თუმცა ვაქცინის ეფექტურობა მნიშვნელოვნადაა დამოკიდებული ვაქცინირებული პირის (რეციპიენტის) ჯანმრთელობის ზოგად მდგომარეობაზე სრულყოფილი იმუნიტეტის გამომუშავების თვალსაზრისით. პროგამულივაქცინები უფასოა მომხმარებლისთვის, რადგან ამ ვაქცინის ღირებულებას სრულად ფარავს სახელწიფოიმუნიზაციის პროგრამის ფარგლებში;
ვაქცინის ეფექტურობასა და უსაფრთხოებაზე დიდ გავლენას ახდენს ასევე ვაქცინაციის პროცესის განხორციელების წესების დაცვა, ვაქცინის შენახვისა და ტრანსპორტირების შესაბამისი პირობების უზრუნველყოფა ვაქცინისმოწოდების ყველა ეტაპზე მწარმოებლიდან მიმღებ ორგანიზმამდე. აღსანიშნავია ისიც, რომ აცრები ტარდება ერთჯერადი ავტობლოკირებადი შპრიცების საშუალებით იმუნიზაციის უსაფრთხოების უზრუნველყოფის მიზნით. ყოველივე ზემოთაღნიშნული, მომსახურების მიწოდების სხვა არანაკლებ მნიშვნელოვან ფაქტორთან ერთად, განაპირობებს ვაქცინაციის პროცესის ეფექტურობას და მის პრაქტიკულ უსაფრთხოებას.
ინფორმაცია საქართველოში წითელას გავრცელების შესახებ შესახებ
2015 წლისათვის ევროპის რეგიონში უნდა განხორციელდეს წითელასა და წითურას ელიმინაცია, რომლის ძირითადი სტრატეგიებია:
– წითელა/წითურას შემცველი ვაქცინით არანაკლებ 95% მოცვის მაჩვენებლის მიღწევა ორივე ასაკობრივ ჯგუფში ნაციონალურ და სუბნაციონალურ/რაიონულ დონეებზე გეგმიური იმუნიზაციის საშუალებით;
– აუცრელი ან არასრულად ვაქცინირებულთათვის იმუნიზაციის შესაძლებლობის მიცემა გეგმიური ან იმუნიზაციის დამატებითი ღონისძიებების მეშვეობით;
– ეპიდემიოლოგიური ზედამხედველობის გაძლიერება წითელა/წითურას ყველა შემთხვევის აღმოჩენის და დადასტურების მიზნით;
ევროპის რეგიონში წითელას ელიმინაციის ფარგლებში, 2008 წელს საქართველოში ჩატარდა იმუნიზაციის მასობრივი კამპანია. წითელა-წითურას საწინააღმდეგო ვაქცინის 1 დოზით აცრას ექვემდებარებოდა 6 -27 წლის ასაკის მილიონამდე ადამიანი. კამპანიის მოცვის მაჩვენებელმა ქვეყნის მასშტაბით შეადგინა 50,48%, ხოლო ქალაქ თბილისში აიცრა მხოლოდკონტინგენტის 16% . ერთერთი ძირითადი ფაქტორი, რამაც განაპირობა საზოგადოების უნდობლობა აცრის მიმართ,იყო სატელევიზიო მედიის დაუზუსტებელი ინფორმაცია და არაკორექტული გამოსვლა კამპანიის მიმდინარეობისპერიოდში.
აცრების კალენდრის მიხედვით, 2004 წლიდან წითელას საწინააღმდეგო ვაქცინაცია წარმოებს 1 და 5 წლის ასაკში წითელა-წითურა-ყბაყურის (წწყ) ვაქცინით. გარდა ამისა, 2004-2007 წლებში ჩატარდა მცირე კამპანიური ხასიათის აცრები წწყ ვაქცინით 13-14 წლის ასაკის მოზარდებში და ამის ძირითადი მიზეზი გახდა, ის რომ 1991-1994 წწ საერთოდ მოშლილი იყო გეგმიური ვაქცინაციის პროცესი.
2004-2005 წლებში დაფიქსირდა წითელას დიდი ეპიდაფეთქება საქართველოში – 8 391 შემთხვევა, რომელთაგან 9 შემთხვევა დასრულდა ლეტალურად.
ბოლო წლებში, დაგროვდა რუტინულად (გეგმიურად) არასრულყოფილად ვაქცინაცირებულთა საკმაოდ დიდიკოჰორტა (დაახლოებით 40 000), რომლის 32% დედაქალაქის მოსახლეობაზე მოდის. 2009 წელს ჩატარებულისეროლოგიური კვლევის მონაცემების მიხედვით, ქვეყნის მასშტაბით, არაიმუნურია 10-40 წლის ასაკის დაახლოებით300 000 ადამიანი. ასევე დაბალი იყო რუტინული ვაქცინაციით მოცვის მაჩვენებელი 2012 წლისათვის. ყოველივე ამან განაპირობა 2013-2014 წლებში წითელას მიმართ ეპიდსიტუაციის გამწვავება.
2013 წელს წითელას შემთხვევების უჩვეულო მატება დაიწყო თებერვალში (59 შემთხვევა) და მაქსიმალურ რაოდენობას მიაღწია მაისში (2410 შემთხვევა). გატარებული პრევენციული ღონისძიებებიდან (როგორც ეპიდზედამხედველობის, ასევე იმუნიზაციის მიმართულებით) და ინფექციის სეზონურობიდან გამომდინარე, ქვეყანაში ივნისიდან აღინიშნა დაავადების შემთხვევების კლების ტენდენცია, მაგრამ 2013 წლის დეკემბრიდან ისევ დაფიქსირდა დაავადების შემთხვევებისმატება და 2014 წლის იანვრიდან დღემდე 1178 (ინციდენტობა-26,3) შემთხვევა არის აღრიცხული. 2013 წელს დაფიქსირდა გარდაცვალების 2 შემთხვევა.
ისევე როგორც 2013 წელს, 2014 წელშიც დაავადების შემთხვევები აღირიცხა თითქმის ყველა ასაკობრივ ჯგუფში. შემთხვევების რაოდენობა ისევ და ისევ ყველაზე მაღალია 20-29 წლის ასაკობრივ ჯგუფში (346 შემთხვევა, 29,4%), ხოლოინციდენტობა ყვლაზე მაღალია 0-1 წლის ასაკობრივ ჯგუფში (138 შემთხვევა, ინციდენტობა – 244,7). მიმდინარე წელსჰოსპიტალიზირებულია 493 (41,8%) დაავადებული. ლაბორატორიულად დადასტურდა დაავადების 264 (22,4%)შემთხვევა.
რაც შეეხება შემთხვევების რაოდენობას და შესაბამისად ინციდენტობას რეგიონულ ჭრილში, დღეისათვის არსებული მონაცემებით, ყველაზე მაღალი ავადობით გამოიჩევა
– თბილისი (499 შემთხვევა; ინციდენტობა – 42,6);
– სამეგრელო (157 შემთხვევა; ინციდენტობა – 32,9)
– შიდა ქართლი (143 შემთხვევა; ინციდენტობა – 45,6).
დღეისათვის სულ (2013-2014წწ) ქვეყანაში აღრიცხული არის წითელას 8 733 შემთხვევა, ინციდენტობა 100 000 მოსახლეზე – 194,8.
ქ. თბილისში დაფიქსირდა წითელას 4 074 შემთხვევა, ინციდენტობა 100 000 მოსახლეზე- 347,8.
არსებული ეპიდსიტუაციიდან გამომდინარე, აუცილებელია იმ პრევენციული ღონისძიებების უფრო სწრაფად, ზუსტად და მიზანმიმართულად გატარება, რომელიც ქვეყნის მაშტაბით არის დაგეგმილი საქართველოს მთავრობის განკარგულებებით,,წითელას მასიური გავრცელების პრევენციის მიზნით გასატარებელი ღონისძიებების შესახებ“ .
ქვეყანაში დავადების შემდგომი გავრცელების შეჩერებისა და წითელას ელიმინაციის მიზნით სავალდებულოა იმუნიზაციისა და ეპიდზედამხედველობის სისტემის განსაზღვრულ რეჟიმში მუშაობა: ორი დოზით ვაქცინაციის 95%-იანი მოცვა და დაავადების თითოეულ შემთხვევაზე ზედამხედველობის დამყარება, ლაბორატორიული გამოკვლევის ჩათვლით.
2013 წლის ნოემბერ – დეკემბრის თვეებში – წითელას საწინააღმდეგო კამპანიის პერიოდში მთელი ქვეყნის მასშტაბით განხორციელდა დამხმარე ზედამხედველობის ღონისძიებები, რამაც მნიშვნელოვნად შეუწყო ხელი წითელას საწინააღმდეგო აცრებით მოცვის მაჩვენებლის ზრდას, თუმცა მოცვის მაჩვენებელი მნიშვნელოვნად დაბალია (74%) დასახულ მიზანთან შერდარებით (95%). როგორც უკვე აღვნიშნეთ, 2014 წლის დასაწყისიდან დღემდე კვლავ შეინიშნება წითელას შემთხვევბის მატება, რადგან დაბალია მოსახლეობის, და მათ შორის სამედიცინო პერსონალის, მიმართვიანობა სამედიცინო დაწესებულებებში ვაქცინაციისათვის. ასევე ნაკლებია ინტერესი სასწავლო დაწესებულებების ხელმძღვანელების მხრიდან წითელას დამატებითი ვაქცინაციის ხელშეწყობის თვალსაზრისით. მაშინ როდესაც ზუსტადამ სფეროს წარმომადგენლებს შეუძლიან მნიშვნელოვანი წვლილის შეტანა ბავშვთა რუტინული იმუნიზაციის წარმატებით განხორციელების პროცესში.
უნდა გვახსოვდეს რომ:
• წითელა ჰაეროვანი გზით გადამდები ვირუსული დაავადებაა, ამიტომ დაინფიცირების რისკი განსაკუთრებითმაღალია საზოგადოებრივი თავშეყრის ადგილებში (საბავშვო ბაღები, სკოლები, დაწესებულებები)!
• წითელას ვირუსი იწვევს ცხელებას, კანსა და ლოყის ლორწოვანზე დამახასიათებელ გამონაყარს. იგი ხშირადრთულდება ყურის, ფილტვების და თავის ტვინის ანთებით. მძიმე გართულებებიდან ყოველი მე-4-5 შემთხვევამთავრდება სიკვდილით!
• ამჯამად მიმდინარეობს მთელი ქვეყნის ტერიტორიაზე შესაბამისი ეპიდსაწინააღმდეგო ღონისძიებების განხორციელება წითელას გავრცელების შეჩერების მიზნით: 1-14 წლის ასაკის არასრულად იმუნიზებულ პირთა, სამედიცინო პერსონალის და კონტაქტების ერთჯერადი უფასო ვაქცინაცია!
• მშობლებო, აიცერით და აცერით თქვენი შვილები, რათა ერთად შევაჩეროთ წითელა!
ეშერიხა კოლი
ეშერიხა კოლი
რა არის ეშერიხია კოლი (Escherichia coli)?
Escherichia coli ( E. coli) არის ბაქტერიების ფართო ჯგუფი, რომელთა მხოლოდ მცირე ნაწილი შეიძლება იყოს პათოგენური და გამოიწვიოს სხვადასხვა დაავადება (დიარეა, საშარდე გზების დაავადება, პნევმონია და სხვ.). ზოგიერთი E. coli გამოიყენება როგორც მარკერი წყლის კონტამინაციის (დაბინძურების) ხარისხის დასადგენად, რომელიც თავის მხრივ არ არის დამაზიანებელი, მაგრამ გვაჩვენებს წყლის დაბინძურების მდგომარეობას.
ზოგიერთი E. coli (STEC) გამოიმუშავებს ტოქსინს (Shiga toxin) და იწვევს დაავადების
განვითარებას. იგი შეიძლება იყოს verocytotoxic E. coli (VTEC) ან enterohemorrhagic E. coli (EHEC) სახელითაც. ყოველი ეს ბაქტერიების ერთსა და იმავე ჯგუფს მიეკუთვნება. ყველაზე ხშირად იდენტიფიცირებული დაავადების გამომწვევი არის E. coli O157:H7 (ან
შემოკლებით E. coli O157 ან „0157“).
ენდოკრინული დაავადებებით ავადობის თავისებურებები
ენდოკრინული დაავადებებით ავადობის თავისებურებები.
ენდოკრინული დაავადებები დაავადებათა ჯგუფია გამოწვეული ერთი ან რამდენიმე ენდოკრინული ჯირკვლის ფუნქციონირების დარღვევით.
მათ საფუძვლად უდევთ შინაგანი სეკრეციის ჯირკვლების ჰიპერფუნქცია, ჰიპოფუნქცია ან დისფუნქცია.
ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის მონაცემებით, უკანასკნელი 20-30 წლის განმავლობაში მსოფლიოში ენდოკრინული დაავადებების (განსაკუთრებით შაქრიანი დიაბეტისა და ფარისებრი ჯირკვლის დაავადებების) ზრდის ტენდენცია აღინიშნება. სხვადასხვა ენდოკრინული პათოლოგიით დაავადებულია მსოფლიო მოსახლეობის დაახლოებით 7-8%. ენდოკრინულ პათოლოგიებს შორის ზოგადად წამყვანია შაქრიანი დიაბეტი, ფარისებრი ჯირკვლის დაავადებები, სიმსუქნე, მეტაბოლური სინდრომი, ოსტეოპოროზი, ოსტეოპენია, D-ვიტამინის ჰიპოვიტამინოზი, ერექციული დისფუნქცია და ა.შ.
ფარისებრი ჯირკვლის დაავადებებს ენდოკრინულ პათოლოგიებს შორის მეორე ადგილი უჭირავს შაქრიანი დიაბეტის შემდეგ. ბოლო წლებში მსოფლიოში ზოგადად აღინიშნება თირეოპათიის ზრდა, ჯამური მაჩვენებელი ჩიყვის არაენდემურ ზონაში 20%-ს აღწევს, ხოლო ენდემური ჩიყვის გავრცელების ტერიოტორიაზე, სადაც ცხოვრობს მსოფლიო მოსახლეობის მესამედი, ეს მაჩვენებელი თითქმის 50%-მდეა.
ჯანმოს მონაცემებით მსოფლიოში 665 მლნ ადამიანზე მეტს აღენიშნება ენდემური ჩიყვისა და სხვა თირეოიდული პათოლოგიები. დადგენილია, რომ ფარისებრი ჯირკვლის დაავადებების რაოდენობის ზრდა ყოველწლიურად 5%-ს შეადგენს. ბოლო 5 წლის განმავლობაში ეკონომიურად განვითარებულ ქვეყნებში ფარისებრი ჯირკვლის ახლად გამოვლენილი დაავადებების რაოდენობების აბსოლუტური ზრდა შეადგენს 51.8%-ს ქალებში, ხოლო მამაკაცებში 16.7%-ს.
ფარისებრი ჯირკვლის დაავადებების სწრაფი ზრდის მრავალ ეტიოლოგიურ ფაქტორებს შორის აღსანიშნავია არახელსაყრელი ეკოლოგიური სიტუაცია – ავარიები ატომურ სადგურებზე (ჩერნობილი (უკრაინა), ფუკუსიმა (იაპონია)), რომლებმაც გამოიწვია მრავალმილიონიანი მოსახლეობის ჯანმრთელობის გაუარესება, ტერიტორიების დაბინძურება რადიაქტიული იზოტოპებით, ორგანიზმის იმუნოლოგიური დაცვის დაქვეითება, მოსახლეობის კვების სტრუქტურის გაუარესება, სტრესული სიტუაციების ზრდა, სხვადასხვა მიკროელემენტის (სელენი, თუთია და სხვ.) დისბალანსი.
ენდოკრინულ პათოლოგიებს შორის წამყვანი ადგილი შაქრიან დიაბეტსა და ფარისებრი ჯირკვლის დაავადებებს, ასევე სიმსუქნეს, მეტაბოლურ სინდრომს, ოსტეოპოროზს, ოსტეოპენიას, D-ვიტამინის ჰიპოვიტამინოზს, ერექციულ დისფუნქციას და სხვებს უკავია.
ენდოკრინული დაავადებები
თანამედროვე მედიცინის წარმატებების მიუხედავად ენდოკრინული დაავადებების პრობლემა მსოფლიოში დღესდღეობით მეტად აქტუალურია. ენდოკრინულ პათოლოგიებს შორის წამყვანი ადგილი შაქრიან დიაბეტსა და ფარისებრი ჯირკვლის დაავადებებს, ასევე სიმსუქნეს, მეტაბოლურ სინდრომს, ოსტეოპოროზს, ოსტეოპენიას, D-ვიტამინის ჰიპოვიტამინოზს, ერექციულ დისფუნქციას და სხვებს უკავია.
ენდოკრინული სისტემის პათოლოგიები ქალებს უფრო ხშირად უვითარდებათ, ვიდრე მამაკაცებს. ამასთან, ქალებში ენდოკრინული დაავადებები ძირითადად 35-39 წლის ასაკში ვითარდება და ყველაზე ნაკლებად 20 წლამდე ასაკში გვხვდება, ხოლო მამაკაცებში ენდოკრინული პათოლოგიები ხშირია 45-49 წლის ასაკში.
ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის მონაცემებით, ენდოკრინულ პათოლოგიებს შორის ფარისებრი ჯირკვლის დაავადებებს მეორე ადგილი უჭირავს შაქრიანი დიაბეტის შემდეგ.
ფარისებრი ჯირკვლის დაავადებების ზრდა გარკვეულწილად ასაკის მომატებასთანაა
დაკავშირებული, ფარისებრი ჯირკვლის ფუნქციის დაქვეითება მსოფლიო მოსახლეობის 2%-ში გვხვდება, ხოლო 60 წლის ზემოთ ასაკში მოსახლეობის – 8%-ში.
ევროპის რეგიონში თირეოიდული პათოლოგიები 18 წელზე უფროსი ასაკის მამაკაცების 0,6%-ში და ქალების 2,4%-ში ვლინდება (ჰოლანდია). ფარისებრი ჯირკვლის კვანძოვანი
წარმონაქმნების დიაგნოზი თანამედროვე მეთოდებით მოზრდილი მოსახლეობის 30%-ში
დგინდება, ჩიყვი კი იოდდეფიციტური რეგიონის მცხოვრებ მოსახლეობის 10-30-%-ში. მეორე მნიშვნელოვანი ფაქტორი, რომელიც განაპირობებს ფარისებრი ჯირკვლის დაავადებების ზრდას, ფარისებრი ჯირკვლის პათოლოგიის გამოვლენის მიზნით კვლევის მეთოდებისადმი ხელმისაწვდომობაა თირეოიდული პათოლოგიის არასიმპტომური მიმდინარეობის დროსაც.
ასევე, ზოგიერთ ქვეყანაში, ფარისებრი ჯირკვლის დაავადებების მიმართ ინტერესის ზრდა და ყურადღების გამახვილება რადიაციული ფონის მომატების გამო.
ფარისებრი ჯირკვლის დაავადებების განვითარების ერთ-ერთ ძირითად ფაქტორს
იოდდეფიციტი წარმოადგენს. ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის მონაცემებით ორ
მილიარდამდე ადამიანი (მსოფლიო მოსახლეობის 30%) ცხოვრობს იმ რეგიონებში, სადაც იოდის არასაკმარის მოხმარებას აქვს ადგილი და შესაბამისად გააჩნიათ იოდდეფიციტური დაავადების განვითარების რისკი.
ენდოკრინული დაავადებები-2016
