იწვევს თუ არა, კონტრაცეპტივების გამოყენება ღრძილების მოცულობაში გაზრდას?
„მედიკამენტები შეიცავს ესტროგენსა და პროგესტერონს, რომელიც ცვლის პაროდონტიტის ქსოვილების ანთებით პასუხს…“
ალკოჰოლის კალორიულობა მყარ ცხიმთან და დამატებულ შაქართან ერთად, ალკოჰოლური სასმელებიდან მიღებული ენერგია შეიძლება დისკრეციულად ჩაითვალოს
ალკოჰოლის კალორიულობა მყარ ცხიმთან და დამატებულ შაქართან ერთად, ალკოჰოლური სასმელებიდან მიღებული ენერგია შეიძლება დისკრეციულად ჩაითვალოს; ანუ, მას შემდეგ რაც ნუტრიციული მოთხოვნები დაკმაყოფილდება, ამ წყაროდან მიღებული ენერგია ორგანიზმმა ყოველდღიური ენერგეტიკული მოთხოვნილებების შესავსებად შეიძლება გამოიყენოს. თუ ალკოჰოლი უნდა მიიღოთ, მაშინ ყველა დისკრეციული წყაროდან მიღებული ენერგია გამოთვლილ დისკრეციულ კალორიას არ უნდა აღემატებოდეს.
შესაბამისად, ცხიმისა და დამატებუ ლი შაქრის რაოდენობა უნდა შემცირდეს. თუმცა, ალკოჰოლის მოხმარებასთან ერთად მათი დისკრეციული კალორიების მინიმუმამდე შემცირება გასაკეთებლად არცთუ ისე მარტივია.
საყურადღებო!
ენერგეტიკული მოთხოვნილების გაანგარიშებისას ალკოჰოლიდან მიღებული ენერგია აუცილებლად უნდა გავითვალისწინოთ.
ალკოჰოლისგან მიღებულმა ენერგიამ საკვები წყაროებიდან მიღებული ენერგია არ უნდა ჩაანაცვლოს, რადგან ისინი ორგანიზმს მაკრო და მიკროელე მენტებითაც უზრუნველყოფენ.
დისკრეციული ენერგია: ნუტრიციული მოთხოვნების დაკმაყოფილების შემდეგ კვების რაციონში დარჩენილი კალორიები.
დღეს ძნელია იცხოვრო ფიზიკურად აქტიურად?
დღეს ძნელია იცხოვრო ფიზიკურად აქტიურად?
თანამედროვე ტექნოლოგიები, მ/შ სოციალურ ქსელებზე საათობით მიჯაჭვულობა; სამსახურში ხანგრძლივი დროით ჯდომა, სატრანსპორტო საშუალებები, რომლებიც ყველა მიმართულებით მრავლად დადიან; მარკეტები, სუპერმარკეტები, აფთიაქები, ბაზრები და სხვა საყოფაცხოვრებო მომსახურების ცენტრები ბევრია და ახლოსაა სახლთან თუ სამსახურთან არა? თითქოს ეს ყველაფერი „გაიძულებს“ და „გავალდებულებს“იყო უმოძრაოდ. არადა ეტყობა არ იცი, თუ როგორი მავნებელია ფიზიკური ინერტულობა შენი ჯანმრთელობისათვის.
მაგალითისთვის გეტყვი, რომ ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის (ჯანმო) მონაცემების მიხედვით: ფიზიკური ინერტულობა (ფიზიკურად არააქტიური ცხოვრების წესი) მსოფლიოში ავადობის და სიკვდილობის (სიკვდილობის ყველა შემთხვევის 6%) მეოთხე რისკ ფაქტორია. კერძოდ იზრდება: 21-25% ძუძუსა და სწორი ნაწლავის, 27% დიაბეტის და 30% გულის იშემიური დაავადებების განვითარების რისკი. მაშინ, როცა მრავალი ინფექციური და ვირუსული დაავადების ლიკვიდაცია და მართვა მოხერხდა, გააქტიურდა მთელი რიგი ქრონიკული დაავადებები. აღმოჩნდა, რომ 25%-ინსულტის, 30%-გულის იშემიური დაავადებების, დეპრესიის, დიაბეტის განვითარების რისკისა და სხვადასხვა მავნე ჩვევების ჩამოყალიბების შემცირება შესაძლებელია სწორედ რეგულარული, თანმიმდევრული და სისტემატური ფიზიკური აქტივობით. ამავდროულად, უამრავმა კვლევამ აჩვენა, რომ რეგულარული ფიზიკური ვარჯიშით ან ნებისმიერი ფიზიკური აქტივობით დაკავებული თითოეული საათი, დაახლოებით ორი საათით გვიხანგრძლივებს სიცოცხლეს“.
ამის შემდეგ მაინც არ შეეცდები რეგულარული ფიზიკური აქტივობით გაიხანგრძლივო ჯანმრთელობა?
არადა, ისე მარტივად და უბრალოდ შეგიძლია ყოველდღიურ ცხოვრებაში შემოიტანო ფიზიკური აქტივობის ქცევები, რომ თვითონაც გაოცდები.
და თანაც, რეგულარული ფიზიკური აქტივობისათვის საერთოდ არ არის აუცილებელი განსაკუთრებული ფინანსები და სპეციალური სავარჯიშო ხელსაწყოები. თუ აუზზე და სპორტდარბაზებზე ხელი არ მიგიწვდება იმედი არ დაკარგო. ფიზიკური აქტივობა არის, ის რითაც სხეულს აიძულებ იმოძრაოს და დაწვას კალორიები სახლში თუ გარეთ, და მთავარია დაიწყო მინიმალურიდან:
- ფეხით სიარული გახადე ყოველდღიური ცხოვრების წესი.
- თუ სამსახური საკმაოდ მოშორებულია შენ სახლს და იძულებული ხარ ტრანსპორტით იმგზავრო, ჩამოდი ტრანსპორტიდან ორი-სამი გაჩერებით ადრე და ფეხით გააგრძელე გზა ადგილამდე.
- დილა-საღამოს 15 წუთი სახლში შეგიძლია ვარჯიში (თუ გინდა ვარჯიში ჩაანაცვლე: ცეკვით, ლახტით ან მის გარეშე ხტუნვით).
- ჩართე ოჯახი ფიზიკურ აქტივობაში, მოაწყვე ველორბოლა შვილებთან (შვილთან) ერთად, ითამაშეთ ფეხბურთი, ფრენბურთი ან თვითონ ბავშვებს სთხოვე მოიფიქრონ რაიმე ხალისიანი, ახალ-ახალი და ფიზიკურად ინტენსიური გასართობი.
- ძაღლი გყავს? თუ კი: ხშირად ასეირნე ეზოში. მასთან ერთად ირბინე და ითამაშე.
- ტელევიზორის ყურების, ბავშვების მეცადინეობის ან ნებისმიერი საქმის კეთების დროს, რომელიც ჯდომას მოითხოვს, დროგამოშვებით ატრიალე ფეხები, თითქოს ველოსიპედის პედლებს ატრიალებ.
- გაქვს მიწის ნაკვეთი სახთან ახლოს ან აგარაკი? თუ კი: თვითონ დარგე და მოუარე ყვავილებს, ბოსტნეულს.
- სამსახურში შესვენების დროს ჯდომა და წახემსება შეცვალე 10-15 წუთიანი სიარულით. სთხოვე თანამშრომელს შენთან ერთად ისეირნოს – აიყოლიე სხვებიც!
- თუ სავარჯიშო დარბაზი სამსახურთან ახლოსა გაქვს, შესვენების დროს გადაირბინე და 10 წუთი ივარჯიშე.
- იქნებ შესთავაზო თანამშრომლებს რომელიმე სპორტულ სახეობაში გუნდების შექმნა და შესვენების დროს შეეჯიბროთ ხანდახან ერთმანეთს. მე მგონი ღირს ამის ცდა!
მთავარია გააცნობიერო და შენს გარშემო ყველას გააგებინო, რომ ფიზიკურ ინერტულობაში გატარებული თითოეული დღე იმ ქრონიკული დაავადებებისაკენ მისასვლელი უმოკლესი გზაა, დასაწყისში, რომ ვისაუბრეთ. სულ უმოძრაობას, დაბალი ინტენსივობის ფიზიკური აქტივობა ჯობია. თანმიმდევრული და სისტემატური ფიზიკური აქტივობის შემდეგ სულ, რაღაც ორ კვირაში იგრძნობ, რომ, თავისუფლად სუნთქავ, გულის ცემა და პულსი საგრძნობლად აღარ გიჩქარდება, როცა ბაზრიდან ან მარკეტიდან ტვირთი სახლში მოგაქვს, ლიფტით არ სარგებლობ და კიბებზე ფეხით ადიხარ.
ჯანმრთელობის ხელშეწყობის სამმართველო
ᲡᲐᲘᲜᲤᲝᲠᲛᲐᲪᲘᲝ ᲤᲣᲠᲪᲔᲚᲘ ᲯᲐᲜᲓᲐᲪᲕᲘᲡ ᲛᲣᲨᲐᲙᲔᲑᲘᲡᲐᲗᲕᲘᲡ
ᲡᲐᲘᲜᲤᲝᲠᲛᲐᲪᲘᲝ ᲤᲣᲠᲪᲔᲚᲘ ᲯᲐᲜᲓᲐᲪᲕᲘᲡ ᲛᲣᲨᲐᲙᲔᲑᲘᲡᲐᲗᲕᲘᲡ
დიფთერიის, ყივანახველას (არაუჯრედული), ტეტანუსის, ინაქტივირებული პოლიომიელიტის საწინააღმდეგო კომბინირებული ვაქცინა თხევადია.
ვაქცინის ერთი საინექციო დოზა შეიცავს ≥ 30 ს.ე დიფთერიის ტოქსოიდს, ≥40 ს.ე ტეტანუსის ტოქსოიდს, 25 მკგ. ყივანახველას ტოქსოიდს, პოლიომიელიტის სამი ტიპის ინაქტივირებულ ვირუსს ( ტიპი 1 (Mahoney) – 40D ანტიგენ-ერთეული, ტიპი 2 (MEF-1) – 8D ანტიგენ-ერთეული, ტიპი 3 (Saukett) ) – 32D ანტიგენ-ერთეული).
დიფთერია, ყივანახველა, ტეტანუსი (დყტ/DPT)
დიფთერია, ყივანახველა, ტეტანუსი (დყტ/DPT)
| იცავს დაავადებისგან |
|
დიფთერია, ყივანახველა, ტეტანუსი
|
| ვაქცინის დოზა, ადმინისტრირების მეთოდი |
|
ერთი საინექციო დოზა შეადგენს 0,5 მლ- ს, აცრა კეთდება კუნთში, 2 წლამდე ასაკში ბარძაყის ანტეროლატერალურ ზედაპირზე შუა მესამედში, ზედა ასაკში – დელტისებური კუნთის ზედა მესამედში.
|
| ნამდვილი უკუჩვენებები. ვაქცინაცია არ ტარდება. |
|
მძიმე ალერგიული რეაქცია ვაქცინის წინა დოზაზე ან ვაქცინის კომპონენტზე;
|
| გაფრთხილება |
|
ცხელება > 40,5°C არაუგვიანეს 48 საათისა ვაქცინის წინა დოზის მიღების შემდეგ;
|
| ცრუ უკუჩვენებები. ვაქცინაცია ტარდება. |
|
მცირედ ან ზომიერად გამოხატული ადგილობრივი რეაქცია ვაქცინის წინა დოზაზე; |
დიფთერია – რა უნდა ვიცოდეთ
დიფთერია – რა უნდა ვიცოდეთ
1.ზოგადი მიმოხილვა – დიფთერია მწვავე ინფექციური დაავადებაა, ხასიათდება ნუშურების, ხახის, ცხვირის, ხორხის, ტრაქეის, ზოგჯერ თვალისა და გენიტალიების, იშვიათად კანისა და სხვა ორგანოების ლორწოვანი გარსების ფიბრინული ანთებითა და ზოგადი ინტოქსიკაციით.
90-იან წლებში საქართველოში დიფთერიის ეპიდემია დაიწყო. რომელიც გაგრძელდა 90-იანი წლების ბოლომდე, 1500-ზე მეტი შემთხვევა და მათ შორის 150 -მდე ლეტალური შემთხვევა დაფიქსირდა.
ბოლო წლებში საქართველოში დიფთერიის ერთეული შემთხვევები მხოლოდ მოზრდილთა შორის ფიქსირდება, ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის მონაცემებით, 2014 წელს, ევრო¬პის რეგიონში სულ დარეგისტრირდა დიფთერიის 35 შემთხვევა, ხოლო მსოფლიოში – 7324 შემთხვევა, შემთხვევების დიდი წილი (7217 შემთხვევა) სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის რეგიონზე და ამ რეგიონში ინდოეთზე (6094 შემთხვევა) მოდის.
2.გამომწვევი აგენტი – დიფთერიის გამომწვევია Corynebacterium diphtheridae-ს ტოქსიგენური შტამები.
3.მიზეზები/რისკის ფაქტორები – ავადდებიან დიფთერიაზე აუცრელი ან არასრულყოფილად აცრილები, უფრო ხშირად ბავშვები, თუმცა თანამედროვე პირობებში, შემთხვევები ძირითადად მოზრდილებში გვხვდება. დაავადების გავრცელების ალბათობა იზრდება წელიწადის ცივ და ნესტიან დროს.
4.რეზერვუარი – ინფექციის წყაროს წარმოაგენს დიფთერიით დაავადებული, რეკონვალესცენტი ან ბაქტერიამტრებელი ადამიანი.
5.გადაცემის გზები – დაავადება გადაეცემა წვეთოვანი მექანიზმით, თუმცა დაინფიცირება შესაძლებელია კონტაქტურ-საყოფაცხოვრებო გზითაც (სხვადასხვა საგნების, სათამაშოების საშუალებით). დიფთერიის გადაცემის რისკი პირდაპირ არის დაკავშირებული კონტაქტის სიახლოვესა და ხანგრძლივობასთან. ახლო კონტაქტად ითვლება პირი, რომელიც უვლიდა, ცხოვრობდა ან ქონდა პირდაპირი კონტაქტი დაავადებულის რესპირატორულ სეკრეტთან უკანასკნელი 7 დღის განმავლობაში.
6.ინკუბაციური პერიოდი – 2-7 დღეა.
7.გადამდებლობის პერიოდი – ავადმყოფი ადამიანი ინფექციის წყარო ხდება დაავადების დაწყებიდანვე. დაავადების გავრცელებაში ყველაზი მეტი როლი ენიჭება ცხვირ-ხახის ფორმით დაავადებულებს. მოსახლეობაში ანტიტოქსიური იმუნიტეტის დაბალი დონის ან არ არსებობის შემთხვევაში კონტაგიოზურობის ინდექსი 6-15%-ია.
8.მიმღებლობა – ძირითადი მიმღებია აუცრელი ან არასრულყოფილად აცრილი პირები. იმუნიზაციის შედეგად ყალიბდება ხანგრძლივი, მაგრამ არა მთელი ცხოვრების მანძილზე მყარი იმუნიტეტი. მოზრდილ მოსახლეობაში უნდა ჩატარდეს ვაქცინაცია არსებული სქემით (ყოველ 10 წელიწადში). ბუნებრივი იმუნიტეტის ჩამოყალიბება დიფთერიის გადატანის შემდეგ არ არის გარანტირებული.
9.კონტროლის ღონისძიებები:
ა)პრევენციული ღონისძიებები – დიფთერიის პრევენციის მთავარი ღონისძიებაა ვაქცინაცია. იმისათვის, რომ ადამიანი დაცული იყოს დიფთერიისაგან, უმნიშვნელოვანესია დროული და სრულყოფილი ვაქცინაციის ჩატარება. იმუნიზაციის ეროვნული კალენდრის მიხედვით, დიფთერიის საწინააღმდეგო ვაქცინაცია ტარდება 2, 3 და 4 თვის ასაკში, კომბინირებული ვაქცინით; 18 თვის, 5 წლისა და 14 წლის ასაკში ასაკში ტარდება რევაქცინაცია.
ბ)პაციენტის და კონტაქტების კონტროლი
• დაავდების შემთხვევა უნდა იყოს შეტყობინებული სასაწრაფო შეტყობინების წესით შესაბამის საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის სამსახურში.
• დიფთერიაზე ეჭვის მიტანის შემთხვევაში, პაციენტი უნდა იყოს დაუყოვნებლივ ჰოსპიტალიზებული და გაუკეთდეს ანტიტოქსინი (დიფთერიის საწინააღმდეგო შრატი) რეკომენდებული დოზებით.
• დიფთერიით დაავადებულები ექვემდებარებიან იზოლაციას ადექვატური ანტიბიოტიკოთერაპიის დაწყებიდან 7 დღის განმავლობაში.
• უნდა ჩატარდეს ავადმყოფის მოხმარების ან მისი გამონაყოფებით დაბინძურებული საგნების დეზინფექცია.
• დიფთერიით დაავადებულებს სტაციონარიდან გაწერის წინ უნდა გაუკეთდეს დიფთერიის ვაქცინის ბუსტერ-დოზა ან დაეწყოთ/გაუგრძელდეთ ვაქცინაციის კურსი (იმუნური სტატუსის შესაბამისად).
• გამოვლენილი უნდა იყოს პაციენტთან ახლო კონტაქტში მყოფი პირები და დაწესდეს მათზე ზედამხედველობა დიფთერიის შემთხვევასთან ბოლო კონტაქტიდან 7 დღის განმავლობაში.
• რესურსების არსებობის შემთხვევაში შესაძლებელია ახლო კონტაქტირებულთა ცხვირ-ხახის ნაცხის ბაქტერიოლოგიური გამოკვლევა C. diphtheridae-ს ტოქსიგენური შტამის მტარებლობის დადგენის მიზნით.
• რეკომენდებულია ახლო კონტაქტირებულთა ანტიბიოტიკოპროფილაქტიკა იმუნური სტატუსის მიუხედავად.
გ)ეპიდსაწინააღმდეგო ღონისძიებები:
ახლო კონტაქტირებულთათვის დიფთერიის კომპონენტის შემცველი ვაქცინაცით ბუსტერ იმუნიზაცია, თუ გასულია ბოლო ვაქცინაციიდან 1 წელზე მეტი, ან ვაქცინაციის კურსის დაწყება/გაგრძელება (თუ არ არსებობს იმუნური სტატუსი) ასაკობრივად რეკომენდებული ვაქცინით.
დ)ბუნებრივი მოვლენების ზეგავლენა – ეპიდაფეთქებები შეიძლება აღმოცენდეს, თუ დაგროვდა მოსახლეობაში არაიმუნური ფენა
ე)საერთაშორისო ღონისძიებები – თუ დაგეგმილია აუცრელი პირის მოგზაურობა დიფთერიის მაღალი გავრცელების ქვეყნებში, რეკომენდებულია გამგზავრებამდე დიფთერიის კომპონენტის შემცველი ვაქცინით იმუნიზაცია რეკომენდებული სქემით.
დიარეა – რა უნდა ვიცოდეთ დიარეის შესახებ
დიარეა
რა უნდა ვიცოდეთ დიარეის შესახებ
დიარეა (ფაღარათი) დღის განმავლობაში სამჯერ და მეტად თხელი ან წყლიანი განავლის გამოყოფაა (გახშირებული ფორმირებული განავალის გამოყოფა არ ითვლება დიარეად) და ორგანიზმიდან გამოდევნის სიცოცხლისათვის აუცილებელ წყალსა და მარილებს. დიარეა ძირითადად კუჭ-ნაწლავის ტრაქტის სხვადასხვა ბაქტერიებით, ვირუსებითა და პარაზიტებით ინფიცირების სიმპტომად ითვლება. ეს დაავადებები ჩვეულებრივ დაბინძურებული საკვებითა და სასმელი წყლით, პირადი ჰიგიენის დაუცველობით და არასწორი კვებით ვრცელდება. თუმცა დიარეა შეიძლება გამოიწვიოს რომელიმე საკვებისა და მედიკამენტის აუტანლობამ, ნაწლავების ქრონიკულმა დაავადებებმა და ფუნქციურმა დარღვევებმაც, სხვა ქრონიკულმა დაავადებებმა მაგ: ტოქსიურმა ჩიყვმა. ზოგჯერ დიარეა ემართებათ ტურისტებს უცხო ქვეყანაში მოგზაურობის დროს მათთვის უჩვეულო საკვების ან წყლის მიღების გამო. ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის მონაცემებით (ჯანმო) განვითარებად ქვეყნებში დიარეა ძირითადად ინფექციური დაავადებების მიზეზითაა გამოწვეული, რადგან დაახლოებით 2,5 მილიარდ ადამიანს აუცილებელი სანიტარული პირობების დაცვის საშუალებები არ გააჩნია და დაახლოებით 1 მილიარდს კი ხელი არ მიუწვდება უსაფრთხო სასმელ წყალზე.
კლინიკური მიმდინარეობის მიხედვით ასხვავებენ დიარეის სამ ტიპს:
• მწვავე წყლიანი დიარეა-გრძელდება რამდენიმე საათი ან დღე,
• მწვავე სისხლნარევი დიარეა,
• გახანგრძლივებული დიარეა-გრძელდება 14 და მეტი დღე.
მძიმე დიარეამ შეიძლება ორგანიზმის გაუწყლოვანება გამოიწვიოს, რომელიც სერიოზულ საფრთხეს უქმნის ავადმყოფს, განსაკუთრებით კი ჩვილი ბავშვებისა და დასუსტებული იმუნიტეტის მქონე ადამიანების სიცოცხლეს .
მსოფლიოში დაახლოებით 2 მილიარდზე მეტი დიარეით მიმდინარე დაავადების შემთხვევა ფიქსირდება. დიარეა 5 წლამდე ასაკის ბავშვებში სიკვდილიანობის მეორე ძირითად მიზეზად ითვლება და ყოველწლიურად დაახლოებით 1,5 მილონი ბავშვი იღუპება, აქედან 80% 2 წლამდე ასაკის ბავშვებზე მოდის. დიარეის დროს სიცოცხლისათვის აუცილებელი წყალი და მასში გახსნილი მარილების შემადგენელი ელექტროლიტები (ნატრიუმი, ქლორი, კალიუმი და ბიკარბონატი) ორგანიზმიდან ღებინებით, წყლიანი განავლით და შარდით გამოიყოფა. ორგანიზმის გაუწყლოვანება ხდება, მაშინ როცა დეჰიდრატაციის პარალელურად წყლისა და ელექტროლიტების დანაკარგების შევსება (რეჰიდრატაცია) არ მიმდინარეობს.
როგორ მივხვდეთ ავადმყოფს დიარეის შედეგად დეჰიდრატაცია აქვს თუ არა, და რა შეგვიძლია გავაკეთოთ?
მსუბუქი დეჰიდრატაცია რაიმე ნიშნებით და სიმპტომებით არ ვლინდება. დიარეის დაწყებისთანავე, თუ კონსულტაციისათვის ექიმთან კონტაქტს ვერ ვახერხებთ და სამედიცინო დაწესებულებაში გარკვეული მიზეზების გამო ვერ მივდივართ, ავადმყოფს სახლის პირობებშიც შეუძლია მიიღოს დიდი რაოდენობით სითხე და რეჰიდრატაციული საშუალებები (რეჰიდრონი).
საშუალო სიმძიმის დეჰიდრატაციას მოსდევს წყურვილი, მოუსვენრობა და გაღიზიანება, კანის ელასტიურობის დაქვეითება, თვალების ჩაცვენა.
მძიმე დეჰიდრატაციის დროს კი ჩამოთვლილი სიმპტომები უფრო ღრმავდება, იწყება შოკური მდგომარეობა: იბინდება გონება, შარდის გამოყოფა წყდება, კიდურები სველი და გაყინულია, გახშირებული და შესუსტებულია პულსი, დაბალი ან გაურკვეველია სისხლის არტერიული წნევა, კანი ფერმკრთალია. საშუალო და განსაკუთრებით მძიმე დეჰიდრატაციას შეუძლია გამოიწვიოს ორგანიზმის გაუწყლოვანება და ავადმყოფის სიკვდილი, თუ არ მოხდება სასწრაფო სამედიცინო ჩარევა.
დიარეის ძირითადი პროფილაქტიკური ღონისძიებები გულისხმობს:
• სასმელი წყლისა და საკვები პროდუქტების უსაფრთხოებას,
• ჰიგიენური პირობების გაუმჯობესებას,
• პირადი ჰიგიენის დაცვას. თუ ადამიანი არ იცავს პირად ჰიგიენას, ის თვითონ ხდება ინფეექციის წყარო (მაგალითად დაუბანელი ხელებით ავრცელებს ინფექციას),
• ინფექციური დაავადებების გავრცელების მიზეზებზე და მათი თავიდან აცილების გზებზე ჯანდაცვის მუშაკების მიერ სისტემატიურ საგანმანათლებო მუშაობას,
• როტავირუსული ინფექციის საწინააღმდეგო ვაქცინაციას.
ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაცია წევრ სახელმწიფოებთან და სხვა პარტნიორებთან ერთად მუშაობს შემდეგ მიმართულებებზე:
• დიარეის პრევენციისა და მკურნალობის პოლიტიკის ხელშეწყობა დაბალი და საშუალო ეკონომიური განვითარების ქვეყნებში (ჯანმოს მონაცემებით განვითარებად ქვეყნებში დიარეით მიმდინარე დაავადებებით გამოწვეული სიკვდილიანობა, სხვა ყველა მიზეზით გამოწვეულ სიკვდილიანობებს შორის 6.9% შეადგინს),
• სამეცნიერო კვლევების განხორციელება ახალი სტრატეგიების შემუშავების მიზნით, ამ სფეროში სამედიცინო მომსახურების მისაწოდებლად,
• ახალი ღონისძიებების შემუშავება ჯანმრთელობის დაცვის სფეროში, კერძოდ, როტავირუსული ინფექციის საწინააღმდეგო იმუნიზაციის დანერგვაში,
• ჯანდაცვის პროფესიონალების მომზადების ხელშეწყობა, განსაკუთრებით ადგილობრივ დონეზე .
წყარო:
http://www.who.int/topics/diarrhoea/ru/
http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs330/ru/index.html
მოამზადა ჯანმრთელობის ხელშეწყობის სამმართველომ
დეპრესია მსოფლიოში ერთ-ერთ ყველაზე გავრცელებულ ფსიქიკურ დარღვევას წარმოადგენს
დეპრესია – დეპრესია მსოფლიოში ერთ-ერთ ყველაზე გავრცელებულ ფსიქიკურ დარღვევას წარმოადგენს
ძირითადი ფაქტები
- დეპრესია მსოფლიოში ერთ-ერთ ყველაზე გავრცელებულ ფსიქიკურ დარღვევას წარმოადგენს. მისგან, ყველა ასაკობრივი ჯგუფიდან, 350 მილიონი ადამიანი იტანჯება.
- დეპრესია მსოფლიოში ინვალიდობის ერთ-ერთ ძირითად მიზეზს წარმოადგენს და დიდი „წვლილი“ შეაქვს ფსიქიკური დაავადებების გლობალურ ტვირთში.
- დეპრესიით ქალები უფრო ხშირად იტანჯებიან, ვიდრე მამაკაცები.
- დეპრესიის მძიმე ფორმამ ადამიანი შეიძლება თვითმკვლელობამდე მიიყვანოს,
- დეპრესიის მკურნალობის ეფექტური საშუალებები არსებობს.
დეპრესია შეიძლება სერიოზული მიზეზი გახდეს ჯანმრთელობის დარღვევის, განსაკუთრებით, მაშინ როცა დიდხანს გრძელდება. ყველაზე ცუდ შემთხვევაში კი თვითმკვლელობაც შეიძლება გამოიწვიოს. ჯანმოს შეფასებით მსოფლიოში ყოველწლიურად 1 მილიონი თვითმკვლელობის შემთხვევა ფიქსირდება. მიუხედავად იმისა, რომ თანამედროვე მედიცინას აქვს დეპრესიის მკურნალობის ეფექტური საშუალებები, სხვადასხვა მიზეზებით (სამკურნალო რესურსების არ არსებობა, არაკვალიფიციური სამედიცინო სამსახური, დაგვიანებული ან არზუსტი დიაგნოსტიკა, სტიგმა და სხვა) დაავადებულთა თითქმის ნახევარი ვერ იტარებს სათანადო მკურნალობას.
დეპრესიის სახეები და სიმპტომები
დეპრესიის ეპიზოდი, ხარისხისა და სიმძიმის მიხედვით შეიძლება კლასიფიცირდეს, როგორც მსუბუქი, საშუალო ან მძიმე. განსხვავებაა აგრეთვე, იმ ადამიანების,რომელთაც ადრე ჰქონდათ მანიის ფაზის ეპიზოდი,დეპრესიასა და იმ ადამიანების დეპრესიას შორის რომელთაც ადრე არ ჰქონდათ ასეთი ეპიზოდი. დეპრესიის ორივე ტიპი შეიძლება იყოს ქრონიკული და მიმდინარეობდეს რეციდივებით, განსაკუთრებით მაშინ თუ არ ტარდება სათანადო მკურნალობა.
უნიპოლარული დეპრესია: ტიპიური დეპრესიული ეპიზოდების დროს ადამიანი იმყოფება მოწყენილ ხასიათზე, უქვეითდება ინტერესი და არ გამოხატავს სიხარულს. სასიცოცხლო ენერგიის დაქვეითებას მიჰყავს აქტივობის შემცირებამდე, რაც შეიძლება გაგრძელდეს მინიმუმ ორი კვირა. ზოგი განიცდის შფოთვას, ძილისა და მადის დაქვეითებას, აქვს დანაშაულის შეგრძნება, უკიდურესად უღირს ადამიანად მიაჩნია თავს. სიმპტომების რაოდენობისა და სიმძიმის მიხედვით დეპრესიული ეპიზოდი შეიძლებე კვალიფიცირებულ იქნას, როგორც მსუბუქი, საშუალო ან მძიმე. ადამიანმა მსუბუქი დეპრესიული ეპიზოდის დროს შეიძლება შეძლოს ჩვეულებრივ სამუშაოს შესრულება და საზოგადოებასთნ ურთიერთობა. მძიმე დეპრესიული ეპიზოდის შემთხვევაში კი ნაკლებად სავარაუდოა მის მიერ საზოგადოებრივი ცხოვრების, მუშაობისა და საოჯახო საქმის შესრულების უნარი.
ხასიათის ბიპოლარული დარღვევა: დეპრესიის ეს ტიპი ჩვეულებრივ შედგება როგორც მანიის ფაზის ისე დეპრესიული ეპიზოდებისაგან. მანიის ფაზის ეპიზოდები მოიცავს: აღფრთოვანებულ ან გაღიზიანებულ განწყობას, ზედმეტ აქტიურობას, გაუჩერებლად ბევრ ლაპარაკს, თავმოყვარეობის ზედმეტად გამოხატვას, უძილობას (საერთოდ არ უნდა ძილი).
დიაგნოსტიკა და მკურნალობა: არსებობს დეპრესიის მკურნალობის ეფექტური საშუალებები. კვალიფიციურ ექიმს ყოველთვის შეუძლია ზუსტი/დროული დიაგნოზის დასმა და ეფექტური მკურნალობის დანიშვნა. საშუალო და მძიმე ფორმის დეპრესიის მკურნალობის დროს ანტიდეპრესანტებთან ერთად რეკომენდირებულია დაავადებულის ფსიქისოციალური მხარდაჭერა ან ფსიქოთერაპია, ისეთი როგორიცაა ქცევის შემეცნების თერაპია, ინტერპერსონალური ფსიქოთერაპია ან პრობლემების გადაჭრისკენ მიმართული თერაპია.
მსუბუქი დეპრესიის დროს პირველ რიგში ეფექტურია ფსიქოსოციალური თერაპია. მედიკამენტოზური და ფსიქოსოსოციალური თერაპიის კომბინაცია კი საჭიროა საშუალო და მძიმე დეპრესიის დროს.
ანტიდეპრესანტებით მკურნალობა ეფექტურია საშუალო და მძიმე დეპრესიის შემთხვევაში, თუმცა მათი გამოყენება მსუბუქი ფორმის დროს არ ითვლება პირველი რიგის თერაპიად. ანტიდეპრესანტები დიდი სიფრთხილით უნდა იქნას გამოყენებული და არ მიიჩნევა პირველი რიგის თერაპიად ბავშვებსა და მოზარდებში.
ფაქტორები, რომლებიც ხელს უწყობს დეპრესიის განვითარებას და მათი პროფილაქტიკა:
დეპრესიის განვითარება დამოკიდებულია სოციალური, ფსიქოლოგიური და ბიოლოგიური ფაქტორების ურთიერთმოქმედების შედეგზე. დეპრესიამ თავის მხრივ შეიძლება გააძლიეროს სტრესი, დაარღვიოს ნორმალური ყოველდღიური ცხოვრება, გააუარესოს სიტუაცია და ადამიანს შეიძლება ჩამოუყალიბდეს დეპრესიის უფრო მძიმე ფორმა.
არსებობს ურთიერთ დამოკიდებულება დეპრესიასა და ფიზიკურ ჯანმრთელობას შორის. მაგალითად: გულ-სისხლძარღვთა დაავადებებმა შეიძლება გამოიწვიოს დეპრესია და პირიქით. დადგენილია რომ ფსიქიკური ჯანმრთელობის პრევენციის პროგრამების დანერგვა საგრძნობლად ამცირებს ამ დაავადებების ტვირთს. საჭიროა დეპრესიის პრევენციისათვის ადგილობრივ დონეებზე გათვლილი ეფექტური მიდგომები, მაგალითად სკოლებში ძალადობის თავიდან აცილების პროგრამები ან პროგრამები, რომლებიც გააუმჯობესებს ბავშვების შემეცნებით და სოციალურ უნარებს, აგრეთვე ასწავლის მათ პრობლემების გადაჭრას.
ღონისძიებებს, რომლებიც გათვლილია მშობლების ქცევებზე, შეუძლიათ შეამცირონ მშობლებში დეპრესიული სიმპტომები და დადებითი რეზულტატი მივიღოთ ბავშვების ფსიქიკურ ჯანმრთელობაზე მომავალში. ხანდაზმულთათვის განკუთვნილი ფიზიკური აქტივობის პროგრამები, ასევე სასარგებლოა მათთვის დეპრესის პროფილაქტიკისათვის.
ჯანმრთელობის ხელშეწყობის სამმართველო
გულის არეში ტკივილი: რა უნდა ვიცოდეთ და როგორ მოვიქცეთ?
გულის არეში ტკივილი: რა უნდა ვიცოდეთ და როგორ მოვიქცეთ?
გულის არეში ტკივილი ხშირად მიუთითებს ჯანმრთელობის პრობლემაზე, თუმცა ყოველთვის გულის დაავადებასთან არ არის დაკავშირებული. ის შესაძლოა გამოწვეული იყოს ხერხემლის ან გულმკერდის სხვა ორგანოების მდგომარეობით. იმისთვის, რომ სწორად გავიგოთ ტკივილის სახე და მისი გამომწვევი მიზეზები, აუცილებელია მკვეთრი დიფერენციაცია, რომელიც მხოლოდ კვალიფიციურ ექიმებს შეუძლიათ.
გულის არეში ტკივილის ძირითადი მიზეზები
ტკივილი გულის არეში შეიძლება იყოს როგორც კარდიული (გულისთან დაკავშირებული), ასევე არაკარდიული (გულისთან დაკავშირებული არ არის) მიზეზებით გამოწვეული. ამგვარი ტკივილის შემთხვევაში, აუცილებელია ექიმთან დროული კონსულტაცია, რათა დადგინდეს სწორი დიაგნოზი და დაინიშნოს საჭირო მკურნალობა.
კარდიული (გულის) ტკივილი
გულის არეში ტკივილი, რომელიც კარდიული მიზეზებით არის გამოწვეული, შეიძლება იყოს:
- ძლიერი სიმძიმე და მოჭერა გულმკერდის არეში.
- ტკივილი მკერდის ძვლის უკან, რომელიც გადაეცემა სხეულის სხვა ნაწილებს.
- შეგრძნება სუნთქვის გაძნელებისა და ჰაერის უკმარისობის დროს.
- მწვავე, უეცარი ტკივილი ზურგის არეში.
- ტკივილი, რომელიც ძლიერდება ხველის, წოლის ან ღრმა სუნთქვის დროს და სუსტდება წინა გადახრილ პოზაში.
ასეთი სიმპტომები შესაძლოა იყოს სიცოცხლისთვის საშიში მდგომარეობები, როგორიცაა მიოკარდიუმის ინფარქტი, სტენოკარდია, მიოკარდიტი, პერიკარდიტი, გულმკერდის აორტის განშრევება და ფილტვის არტერიის თრომბოემბოლია.
არაკარდიული ტკივილი
გულის არეში ტკივილი ასევე შეიძლება გამოწვეული იყოს არაკარდიული მიზეზებით, როგორიცაა:
- ტკივილი, რომელიც უმჯობესდება ან ძლიერდება სხეულის პოზიციის შეცვლისას.
- ტკივილი, რომელიც ძლიერდება ღრმა სუნთქვის ან ხველების დროს.
- ტკივილი, რომელიც ძლიერდება მკერდზე ზეწოლის დროს.
- ტკივილი, რომელიც გრძელდება მრავალი საათის განმავლობაში.
არაკარდიული ტკივილი შესაძლოა დაკავშირებული იყოს კუჭის პრობლემებთან, მაგალითად გულძმარვასთან, ან სხვა სისტემურ დარღვევებთან.
პირველი დახმარება გულის არეში ტკივილის დროს
თუ გულმკერდის არეში ტკივილი გაჩნდება, დაუყოვნებლივ მიმართეთ ექიმს. ძალიან მნიშვნელოვანია, რომ არ სცადოთ ტკივილის მიზეზის თავად განსაზღვრა. თუ ტკივილი სერიოზული მდგომარეობითაა გამოწვეული, დროული დახმარებით შეიძლება გადაარჩინოთ სიცოცხლე.
რას არ უნდა ვაკეთოთ?
- არ ეცადოთ თვითმკურნალობას. მკურნალობის მცდელობა ამ შემთხვევაში შესაძლოა მავნე შედეგებით დასრულდეს.
- არ გაამყაროთ თვითდადგენა. სირთულეა, თუ ტკივილი გულის ან სხვა ორგანოების პრობლემებითაა გამოწვეული, საჭიროა პროფესიონალის დახმარება.
პრევენცია
გულის ტკივილის პრევენცია შესაძლებელია სწორი ცხოვრების წესით. აქ არის რამდენიმე მთავარი რეკომენდაცია:
- შეწყვიტეთ მოწევა და ალკოჰოლის ჭარბი მოხმარება.
- თუ გაქვთ მაღალი არტერიული წნევა, შაქრიანი დიაბეტი, ან მაღალი ქოლესტერინი, კონტოლირეთ ეს პრობლემები და რეგულარულად ჩაიატარეთ სამედიცინო ტესტები.
- ბალანსირებული დიეტა და რეგულარული ფიზიკური აქტივობა ხელს უწყობს გულის ჯანმრთელობას.
დასკვნა
გულის არეში ტკივილი შესაძლოა არ იყოს გულის დაავადების მტკიცე ინდიკატორი, მაგრამ მისი უმეტესობა მაინც საჭიროებს სწრაფ რეაგირებას და ექიმის კონსულტაციას. რეგულარული კონტროლი, სიცოცხლის წესის სწორად დაცვა და ექიმის რეკომენდაციების გათვალისწინება მნიშვნელოვან როლს ასრულებს გულის ჯანმრთელობის შენარჩუნებაში.
რა არის დეპრესია?
დეპრესია
რა არის დეპრესია?
დეპრესია დღეს მსოფლიოში ყველაზე გავრცელებული ფსიქიკური პრობლემაა, რომელიც ყოველ მეოთხე ან მეხუთე ადამიანს ემართება და თვითმკვლელობის ერთ-ერთი უდიდეს რისკ-ფაქტორს წარმოადგენს.
დეპრესია – (ლათ. დათრგუნული) არის ადამიანის ფსიქიკური აშლილობა, რომელსაც ნეგატიური განწყობა, სევდა და დათრგუნულობა ახასიათებს. ამ დროს ქვეითდება გუნება-განწყობილება, თვითშეფასების უნარი, ადამიანი კარგავს ცხოვრებისა და საყვარელი საქმიანობისადმი ინტერესს; დეპრესია ცვლის პიროვნების შრომის, სწავლის უნარს, აუარესებს მადას, ძილს და .შ.
ჯანმოს მონაცემებით, 2020 წლისათვის, დეპრესია გულ-სისხლძარღვთა დაავადებების შემდეგ მეორე ადგილს დაიკავებს. გლობალურად, დეპრესიით 121 მილიონი ადამიანია დაავადებული.
დაავადების ზუსტი მიზეზი უცნობია, თუმცა დიდ მნიშვნელობა ენიჭება გენეტიკასა და ცხოვრების წესს.
აღსანიშნავია, რომ მთელ მსოფლიოში არსებობს გარკვეული სტიგმა: ადამიანებს მიაჩნიათ, რომ დეპრესიის მიზეზი სისუსტისა და სიზარმაცის მაჩვენებელია და მხოლოდ სუსტი ადამიანების ხვედრია. ადამიანები ცდილობენ დამალონ დეპრესია, არავის გაუმხილონ თავისი მდგომარეობა და დამოუკიდებლად გაუმკვლავდნენ. ამან შესაძლებელია პაციენტი სავალალო მდგომარეობამდე მიიყვანოს. საინფორმაციო-საგანმანათლებლო პროგრამები ხელს უწყობს მოსახლეობის ცნობიერების შეცვლასა და ამაღლებას, აწვდის მათ სათანადო ინფორმაციას დეპრესიის სიმპტომების, ფორმების, მკურნალობის მეთოდების შესახებ და შესაბამისად, ეხმარება ამ მძიმე დაავადების დაძლევაში.
ფაქტები
დეპრესია, ისევე როგორც შაქრიანი დიაბეტი და კიბო ქრონიკულ დაავადებას წარმოადგენს. დეპრესია ემართება ნებისმიერი სქესის, ასაკისა და სოციალური მდგომარეობის ადამიანს. ის შეიძლება განვითარდეს როგორც უმიზეზოდ, ასევე გარკვეული მიზეზების – მაგ. ახლობლის, სამსახურის დაკარგვის ან სოციალური ფაქტორის გამო.
დეპრესიით დაავადებული ადამიანი აუცილებლად ექიმ-ფსიქიატრს უნდა გაესინჯოს და მკურნალობა ჩაიტაროს. თანამედროვე მედიცინა ეფექტურად უმკვლავდება დეპრესიას; პაციენტების 80% სრულად იკურნება. მკურნალობის ძირითად მიმართულებებს მედიკამენტოზური და ფსიქოთერაპია წარმოადგენს.
მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაში, დეპრესიის მკურნალობა ხელმისაწვდომი არ არის და მას არაეფექტური ტრადიციული მეთოდებით ებრძვიან; მკურნალობის გარეშე კი დეპრესია შესაძლებელია რამდენიმე კვირის, თვეებისა და წლების განმავლობაში გაგრძელდეს.
დეპრესიის ფორმები
არსებობს დეპრესიის სხვადასხვა ფორმა:
- დეპრესიის ეპიზოდის გამოვლენა ცხოვრების მანძილზე მხოლოდ ერთხელ ხდება
- პერიოდულად მორეციდივე ფორმა
- ქრონიკული ფორმა
გავრცელება
დეპრესიით დაავადებულია მსოფლიოს 40-50 წლის მოსახლეობის 10 %, მათი 2/3 ქალია. 65 წლის შემდგომ დეპრესია დახლოებით სამჯერ ნაკლები სიხშირით ვითარდება.
საქართველოში, 2013 წელს, ფსიქიატრიული დისპანსერის კონტიგენტის მოძრაობის წლიური სტატისტიკური ანგარიშით, დეპრესიული ეპიზოდით წლის მანძილზე სულ დაფიქსირდა 1694 პაციენტი; პირველად დადგენილი დიაგნოზით – 181, მათ შორის 20-59 ასაკის პაციენტების რაოდენობა შეადგენდა-134-ს, ხოლო ქალების – 95-ს.
რისკ-ფაქტორები:
- სქესი – დეპრესია 2-3-ჯერ ხშირია ქალებში მამაკაცებთან შედარებით;
- სოციალური ფაქტორი (სიღარიბე);
- გენეტიკური განწყობა;
- ძალადობა;
- ოჯახური მდგომარეობა (განქორწინება);
- სხვადასხვა ქრონიკული დაავადებები
თავის მხრივ, დეპრესია ისეთი დაავადებების რისკ-ფაქტორს წარმოადგენს, როგორიც არის დიაბეტი, ინსულტი, გულ-სისხლძარღვთა დაავადებები, შიდსი; ხელს უწყობს ტოქსიკომანიის, ნარკომანიის განვითარებას მოზარდებში, თვითმკვლელობას, უბიძგებს მათ ჩაიდინონ კრიმინალური დანაშაული.
რეკომენდაციები:
- ივარჯიშეთ, ისეირნეთ სუფთა ჰაერზე, ირბინეთ, იცურავეთ;
გახსოვდეთ: ფიზიკური აქტივობა ამცირებს დეპრესიის სიმტომებს!
- ერიდეთ ალკოჰოლსა და ნარკოტიკებს;
- მოიწესრიგეთ ძილის რეჟიმი:
- მიიღეთ სრულფასოვანი საკვები: მარცვლეული, ცილები, ახალი ხილი და ბოსტნეული, ერიდეთ ცხიმის შემცველ პროდუქტებს;
- ნუ ჩაიკეტებით საკუთარ თავში; მოუყევით თქვენი პრობლემების შესახებ ოჯახის წევრს, ახლო მეგობარს;
- მიუხედავად თქვენი განწყობილებისა, ეცადეთ არ გაირიყოთ საზოგადოებისაგან;
- აუცილებლად გამონახეთ დრო საყვარელი საქმიანობისათვის
- მიმართეთ პროფესიონალს დახმარებისთვის და თვითნებურად ნუ შეწყვეტთ დანიშნული ანტიდეპრესიული პრეპარატების მიღებასა და ფსიქოთერაპიულ სეანსებს;
ყოველთვის მოუსმინეთ დეპრესიით დაავადებულ ადამიანს! აგრძნობინეთ რომ ამ რთულ მომენტში მარტო არ არის, უთანაგრძვნეთ, დაეხმარეთ პრობლემის დაძლევაში.
გახსოვდეთ, დეპრესიიდან სუიციდამდე ერთი ნაბიჯია!
