áĄáááá á á áááá áĒ ááááááááŖá á áá ááĒááĄá â á ááááááá ááŽáááĄáá áááĒáááá ááá ááááá áááᥠá¨ááááááááĄááá?
á¨ááĄááááá â ááááááĸáááŖá á ááááááĸáá á
áĄáááá á ááááááááᥠáá áĄáááááᥠáá á-áá áá á§áááááá á¤áŖáááááááĸáŖá á ááááááááŖá á áá ááĒááĄáá. áĄááŖááŖáááááᥠááááááááááá¨á ááá ááŖáááá áá áá ááá áááŖááá áááááááá ááááŠááááá, ááŖááĒá áááááááá ááá ááááááááĒááá áĄáŖá áŖá¤á á ááĨáĸááŖá áá áĒáááááᥠáá á ááŽáááá áĄááĒááĒáŽááᥠáááŽáááá áĢáááááááĄ, áá áááá á¯áááá áááá áĒáŽááá áááᥠááá ááááᥠáááá áááĄ. áááĒáááá áááᥠáááááá á ááááĒááá ááĻáá áá áᥠááŽáááá áááááááááááᥠáááŖá áááááá â ááááááááᥠáááá¨ááááááááá áááŦááá áŖááá ááááá ááááá áááᥠáááĨááááááááᥠá¨ááĄáŦááááááá áá ááááĸáá áááŖáá [1].
áááá áááŦáááŖáááá¨á áááĻáŦááŖááá ááááááááŖá áá áá áááááĸáááŖá áá ááĻáááŠáááááá á¨ááĒáááá áŦáá ááááááá áááᥠá¨ááĄááŽáá, ááŖ á ááááááá áŖáĒááááá áá ááĒááĄáá ááááá ááá. ááĄáá¤áááᥠáŦááá§ááá ááááá ááĸáá áááá¨á áĄáŦááááááá, á¨ááĄááĢááááááá ááŖ áá á áŖá¯á áááááᥠááááŽáááááá áááááá, áááááááááŖáá áĨáĄáááááááᥠááĻááááá áá ááĄááááá áááááá¨áá áááŖáá áááááááááááᥠá¨ááááááá.
áᥠáĄáááááŽá ááááĄáááŖáá áááá áááá¨áááááááááá áĄáááááááááá ááá á¯áááááĒáááĄááááĄ, á ááááá ááĄáá¤áááᥠáááĄááŽááááá áĄáŦá áá¤áá ááá áááá. ááĄáááᥠáááĸááááĄááá áá ááá ááá áááá ááŖá-áĄááĄáŽááĢáá áĻááá ááááááááááááĄ, ááááááĒáááĄ, áĄáááĄááááááááĄ, ááááááĸáᥠáá áĄáŽáá áĨá áááááŖáá áááááááááááᥠáááá áĒááááááĒ. á¨ááĄááááááĄáá, ááááá áááᥠáá ááĒááĄáᥠáŖááá áááááá á¨ááĄááĢááá áááááááá ááá áááááĒáááᥠáá á-áá á á§áááááá áááá¨áááááááá ááááá ááŖááááá ááĨáĒááĄ.
áá ááááááᥠááĻáŦáá á
ááááááááŖá á ááááá ááá áá áᥠáá ááĒááĄá, á ááááᥠáá ááĄááĒ áá ááááááá áááááááá ááá áááᥠá¤áŖááĨáĒááŖá á¨ááĄááĢáááááááááĄ. ááĄáááᥠáááĸááááĄááá áá ááá áŖá¯á ááááá¨á áá áááááá ááááááááááá, áĄáŖáĄáĸáááá ááĻáááááᥠáááĨáááááááá áá áá áĻáááá áĨáĄáááááááᥠááá ááááŖá á á¤áŖááĨáĒááááá ááá [2].
áááááááá ááá áááĒáááá ááá ááááá áááᥠááĻáá áááááŽáááááá ááŽáááá áá ááᥠáááááááá. áááááááá ááŠááááááĄ, á áá áᥠáá áᥠá ááŖáá ááááááááŖá á áĄááĄáĸááá, á ááááá¨ááĒ áááááŦááááááĄ:
- áááááĸáááŖá á áĒááááááááá
- áĨá áááááŖáá áááááá
- áŖá¯á áááŖáá ááááááááá
- áááá áááĸáááŖáá áĒáááᥠááá áĻáááá
- áááŖááŖá á áĄááĄáĸáááᥠáĒááááááááá
- áĄáĸá ááĄááĄá áá ááá áááᥠá¤ááĨáĸáá áááᥠáááááĨáááááá
ááááĄáááŖáá áááŖáá á§áŖá áááĻááá ááááĨáĒáá ááĻáááŠáááá, á ááááᥠáááŽáááááááĒ áááá ááááᥠáááááááá áááᥠááá ááŖá ááĸáááá áŖá¯á ááááᥠáááŦááááá áá âááááŽáááááá ááááááâ á¨ááŖáĢáááá. áááĒáááá áááá áááááááááĄ, á áá áá ááá áááá¨á áŖá¯á ááááá ááá ááááŖá ááĄááááá áá ááááááááááᥠááááĨáᥠááááááá áá¨áá áááá áá áŖá¤á á âáĄáŖá¤ááâ ááááááááŖá ááááááá ááááᥠáŖáá áŖááááááá [3].
áááá áááĒáááá ááá¨á áááá¨ááááááááá ááááŽáá ááááŠááá â ááŖ ááŖááááá¨á ááĄááá áá ááĒááĄá áŖááá áá áĄáááááĄ, á¨ááĢáááᥠááŖ áá á áááááĒááá ááᥠáŽááááááŖá áá áááááá ááááĄ?
áĄááááĒáááá á áá áááááááŖá á ááááááá
ááááá áááᥠááááááá¨á áá á-áá áá á§áááááá áááá¨ááááááááá ááááá ááŖáááá á.áŦ. áŖá¯á áááŖáá áĄááááĄáĒáááĒááᥠá¨ááĄáŦááááá. áĄááááĄáĒáááĸáŖá á áŖá¯á ááááá áá áᥠááááá áááŖáá áŖá¯á ááááá, á áááááááĒ á¤áŖááĨáĒááᥠáááŦááááá áá ááá ááááá, ááŖááĒá áá ááááááá¨á áááááĒ á áŠááááá áá ááááááá áá ááĒááĄááᥠááĢáááá áááá [4].
áááĒáááá ááá á¤ááĨá áááá, á áá áĄáŦáá áá ááĄááá áŖá¯á áááááᥠáááá ááááá á¨áááĢáááá áá§áᥠááĄááááá áááááá¨áá áááŖáá áá ááááá áááááááááᥠáá á-áá áá áááááá á áááááá. ááááĸáá áááááááá áááᥠáĄáááĒááááŖá á áá áááá ááĸáááᥠâ áĄááááááĸáááááᥠâ áááááá, á áááááá ááááááá áá áááááááááá áááááááááŖáá áŖá¯á áááááᥠáááĒááááá.
ááááááááᥠááááá áŖá¤á á áááááĒááŖá á ááááá ááŖááááá áááááĸáááŖá á áááááá ááá áááá ááá. áá ááááááᥠáááááá á áááá áŖá¯á áááááᥠáááŦááááá áá ááŽáááááá ááŖá ááááááá ááááá¨á áááá áŖááááá.
ááááĄáááŖáá áááŖáá áááá¨ááááááá á°áĨáááá 2006 áŦááᥠáááááááá áááĒáááá ááĄ, Shinya Yamanaka ááĻáááŠááááĄ. ááá ááĻáŦáá á áĄáááĒááááŖá á áááááĸáááŖá á á¤ááĨáĸáá ááá, á áááááááĒ áá áááĄá áŖá áŖá¯á ááᥠááááĨááᥠáĄááŦá§áᥠááááááá ááááááá ááá áŖáááᥠ[5].
áᥠá¤ááĨáĸáá ááá ááááááááááá âááááááááᥠá¤ááĨáĸáá ááááĄâ áĄááŽáááá áááŽáá áĒáááááá. áĒáŽáááááááá áŠááĸáá áááŖááá ááĨáĄááá áááááĸáááá ááŠáááá, á áá áááŦááááá áá áááááá ááá áááááŖá áŖá¯á ááááá¨á:
- áŖáá¯ááááĄáááááá áĨáĄáááááááᥠá¤áŖááĨáĒáá
- áĢáááá áááááá ááŖááááá
- áŖááá ááŖá¨ááááá ááŖáá
- ááĒáá áááááá ááĄááááá ááá áááááááááááᥠáááŦááá
2026 áŦááᥠááĄáá¤áááá¨á ááá ááááá ááááŦá§á ááááŽáááááá ááááááᥠááááááááᥠáááááááŖá á áááááá ááááááááááá. áááĒáááá ááá áĄáŦááááááá, á¨ááĄááĢááááááá ááŖ áá á áŖá¯á áááááᥠáŖáĄáá¤á ááŽáá áááááá ááá ááááá ááĄá, á áá ááá ááá ááááŖá á á¤áŖááĨáĒáá á¨ááááá áŠáŖááá.
áá áá ááĒááĄá¨á ááĨáĸááŖá áá áá ááááááá ááááĸááĨáááááááŖá á áááááááááá áá áŽááááááŖá á áááĸááááĨáĸáᥠáĄááĄáĸááááá, á áááááááĒ áááááááááá ááááááááŖá áááááĒááᥠááááááááááá.
ááŖááĒá áĄáááĒáááááĄáĸááá áŽááᥠáŖáĄááááá, á áá áᥠááááá ááŖáááá á¯áá ááááá áĄááŦá§áᥠááĸááááá.
áĄáĸááĸááĄáĸááá áá ááĸáááĒáááŖáááááá
World Health Organization áá ááááááá, 2050 áŦáááĄáááᥠááĄáá¤áááá¨á 60 áŦááᥠáááááĒáááááŖáá ááááááááááᥠá áááááááá ááááĨááᥠáááá ááááááá [6].
ááĄááááá áááááá¨áá áááŖáá ááááááááááá áŖááá ááĻáᥠáŦáá áááááááᥠáááááááŖá á á¯áááááĒááᥠáá á-áá á á§áááááá ááá áĸááá ááĄ. ááááááááá:
- ááááááĒááᥠá¨ááááŽáááááá ááĄáá¤áááá¨á áááááááááá áááááááᥠááŽááá
- ááŖá-áĄááĄáŽááĢáá áĻááá ááááááááááá ááááá áĄááááááááááááᥠáááááá á ááááááá
- ááĄááááá áááááá¨áá áááŖáá ááŖááááááá áĄááĄáŖáĄáĸá áááá¨ááááááááá áááĒáá ááᥠáĒáŽááá áááᥠáŽáá ááĄáŽáĄ
áááááááá ááŠááááááĄ, á áá ááááá áááᥠáá ááĒááĄáá áááááááᥠááŽáááᥠá áááá áĒ áááááĸááá, ááĄá áĒáŽááá áááᥠáŦááĄá.
áááá¨ááááááááá ááááĒááá á¤ááĨáĸáá áááá:
- á¤áááááŖá á ááĨáĸááááá
- á¯áááĄááĻá ááááá
- áááŦáááᥠááááááá ááĒááááá
- áĄáĸá ááĄáᥠááááĸá ááá
- áĄááááá ááĄá áĢááá
ááááá áá ááĄ, áááĒáááá ááá ááĻááá¨ááááá, á áá áĒáŽááá áááᥠáŦááĄáᥠáááŖáá¯ááááĄááá áĄá áŖááá ááá ááŠáá ááᥠááááááááŖá ááááá ááááĄ, á áᥠáááááĒ ááá áááá áááĸáá ááĄá áŖá¯á áááŖáá áá áááááĸáááŖá á ááá ááááááᥠááááá á [7].
áĄááá ááá¨áá ááĄá áááááĒáááááá
ááĄáá¤áááᥠáŦááá§áááá áááááááá áĒáááĸá ááá ááááá áááᥠááááááááᥠáá á-áá á á§áááááá ááá áĄáááĨáĸááŖá áĄááááĒáááá á ááááá ááŖááááá áááááŽáááááá.
National Institutes of Health ááĨáĸááŖá áá áá¤áááááĄááᥠááááá áááᥠááááááááĄ, ááá á¨áá áᥠáŖá¯á áááŖáá á áááááá ááĒáááĄá áá áááááĸáááŖá á áááááá ááá áááá áááᥠáá áááĨáĸáááĄ.
Harvard Medical School áá áĄáŽáá ááááááááŖá á áááĄáĸááĸáŖáĸááá áĄáŦááááááá, á¨ááĄááĢááááááá ááŖ áá á ááááá áááᥠááááááááŖá á áĄááááᥠáááŦááááá ááá âáŖááá áááá áŖááááâ.
áááá áŦáááá¨á áááááá áá ááá áĢá áĄááĨáĸáá áᥠáááĸáá ááĄááĒ. á áááááááá ááĄáŽáááá ááááĸááĨáááááááŖá á áááááááá ááŖá¨ááááĄ:
- áĄááááááĸáááŖá áá áááá ááĸáááá
- ááááŖá ááá ááááááá
- á áááááá ááĒááŖá áááááĒááááá
- áŽááááááŖá á áááĸááááĨáĸáᥠááááá§áááááá ááááááááŖá á áááááááᥠáĄááĄáĸáááááá
ááŖááĒá áĄááá ááá¨áá ááĄá áĄááááĒáááá á áĄáááááááááá áŽááᥠáŖáĄááááĄ, á áá ááááá áááᥠáŦáááááĻáááá âáĄááĄáŦááŖáááá ááá ááá ááááâ áá ááĸáááá áá áá áĄááááᥠáá áááááááá á¯áá ááááá ááĨáĄááá áááááĸáŖá á¤áááá¨áá [8].
áĄááĨáá áááááᥠááááĸááĨáĄáĸá
áĄááĨáá áááááá¨ááĒ, ááĄááá á áááá áĒ ááĄáá¤áááᥠáááá áĨááá§áááá¨á, áááĄááŽáááááᥠááááá ááá áááá¨ááááááááá áááááá áá¤ááŖáá áááááŦááááá.
ááĄááááááá áááĄááŽáááááᥠáá áááĄááá áá ááá áááĸáŖááááĄ:
- áĨá áááááŖáá áááááááááááᥠáááá áĒááááá
- á¯áááááĒááᥠáŽáá á¯ááá
- á áááááááĸááĒáááĄá áá áŽáááá áĢáááá áááááᥠáĄáááá áááá
áĄáááááááááá ááá á¯áááááĒááᥠááĨáĄááá áĸááá ááĻááá¨ááááá, á áá ááááá áááᥠáááááááá ááŽáááá âáŽáááá áĢáááá áĄááĒááĒáŽáááĄâ ááááᥠáá áŖáááá¨áá áááá. áááááá á áááááá á¯áááá áááá áĒáŽááá áááᥠáŦááááᥠáááá ááá.
áĄááĨáá áááááá¨á ááááĄáááŖáá áááá áááá¨áááááááááá:
- áá áááááĒááŖáá áááááĒáááᥠáááááááá ááá
- á¯áááĄááĻá áĒáŽááá áááᥠáŦááĄáᥠááááŖááá ááááĒáá
- ááĄááááá áááááá¨áá áááŖáá áááááááááááᥠááá ááŖáá áááááááĄáĸááá
- ááá áááĸá ááŖáá áĄáá áááĄáááᥠáááĢáááá ááá
áá ááááá ááŖááááá áááá¨ááááááááá á ááá ááĨáᥠááĄáá áá áá¤ááĄááŖá áá ááááááááŖá ááááĸá¤áá ááááĄ, á áááá ááĒáá SheniEkimi.ge, PublicHealth.ge áá GMJ.ge.
ááĄááá áááá¨áááááááááá áŽáá ááĄáŽááĄá áá áĄááááááĒááá áĄáĸááááá áĸáááᥠáááááááá ááá, á áá¨ááĒ áááááŦááááááá áĄáŽáááááĄáŽáá áá áá¤ááĄááŖáá áááĄáĸááĸáŖáĒáááá, ááá á¨áá áᥠCertificate.ge.
áááááá áá á áááááá
áááá: áááĒáááá ááá áŖááá ááŽááᥠáá ááá áŖáááááááááĄááá
á áááááá: áááááááá ááá ááááááááᥠáááááá áŖáááááááá áá áá ááĄ. áááĒáááá ááá áĢáá áááááá áĒááááááá á¯áááá áááá áĒáŽááá áááᥠáŽáááá áĢááááááᥠáááá ááᥠáá ááĄááááá ááá áááááááááááᥠá¨áááĒáá ááááĄ.
áááá: ááááá áááᥠá¨ááŠáá ááá áŖááá á¨ááĄááĢááááááá
á áááááá: áá ááĸáááá áá áá áĄááááᥠáááááĄáĸáŖá áááŖáá áááááá, á ááááááĒ ááááá áááᥠáĄá áŖááá ááŠáá áááĄ. áááááááá á ááááááááᥠáŖáááĸááĄááá á¯áá ááĨáĄááá áááááĸáŖá á¤áááá¨áá.
áááá: áááááĸáááŖá á áááááá ááá áááá ááá áĄá áŖáááá áŖáĄáá¤á ááŽáá
á áááááá: áá á-áá áá áááááá á á ááĄáá ááááᥠáááááááá áááá. áŖá¯á áááááᥠááááááá ááááŖááá âááááŽáááááá áááááááâ á¨ááĄááĢááá áŖááááĸá ááá áááá áááááá ááááááŦááááĄ.
áŽá¨áá áá áááĄááŖáá ááááŽáááá (Q&A)
á¨ááĄááĢááááááá ááŖ áá á ááááá áááᥠáĄá áŖáá á¨ááŠáá ááá?
ááĻáááááááá áááĒáááá áááᥠááá ááááá¨á â áá á. áááááááá áĢáá áááááá áá ááĒááĄáᥠá¨ááááááááĄá áá á¯áááá áááá áĒáŽááá áááᥠáááŽáááá áĢááááááááá áá ááááĸáá áááŖáá.
á á áá áᥠáĄááááááĸáááŖá á ááá áááá?
áᥠáá áᥠááĨáĄááá áááááĸáŖáá ááááááá, á ááááᥠááááááá áá áááááááááá áááááááááŖáá áá á¤áŖááĨáĒááááááá ááŖáá áŖá¯á áááááᥠáááĒááááá.
á ááĸáá áá áᥠáááááĸáááŖá á áááááá ááá áááá ááá áááá¨ááááááááá?
á ááááá ááá ááŠááááááĄ, á áá áŖá¯á áááááᥠááááááááŖá á ááááááá ááááᥠáááŦááááá ááá ááĻááááá áááá ááŖááá á¨ááĄááĢááááááá.
á á áá áᥠáááááá á áĄáá¤á ááŽá ááĄááááĄá ááááááááᥠááááá§ááááááĄááĄ?
áá á-áá áá áááááá á á ááĄáá ááááᥠáááááááá áááá, á ááááá áŖá¯á áááááᥠáŖááááĸá ááá ááááĨáĸááŖá ááá á¨ááĄááĢááá áĄáááĄááááŖá áá ááĒááĄáá ááááááĨáĒááĄ.
á ááĄá áááááááá á¨ááŖáĢááá áááááááᥠááĻááĄáá á¯áááá áááá ááááá ááááĄááááĄ?
á¤áááááŖá á ááĨáĸááááá, ááááááááĄáááŖáá ááááá, áááŦáááᥠááááááá ááĒááááá, áĄáĸá ááĄáᥠááá ááá áá áĨá áááááŖáá áááááááááááᥠááááĸá ááá ááááá á§áááááá áá¤ááĨáĸáŖá áááááááááá á áŠááá.
áááĄáááá â áĄáááááááááá ááá á¯áááááĒááᥠááá áĄáááĨáĸáááá
áááááááá ááá áááĒáááá ááá ááááá áááᥠáĄáŖá áŖá¤á á áááĸáá áááááŽááááᥠáá á á áááá áĒ ááá áááŖááá áááááĄáŦáá ááĄ, áá áááá á áááá áĒ á ááŖá ááááááááŖá áá ááĒááĄáĄ, á ááááᥠáááŦááááá ááá ááá ááááĒ á¨ááĄááĢááá áááááááá¨á á¨ááĄááĢáááááá áááŽáááĄ.
áááŖáŽáááááá áááá¨ááááááááá áá ááá ááĄááĄá, ááááá áááᥠáĄááŦáááááĻááááá áĸááĨááááááááá á¯áá ááááá áááááááá áááᥠááá ááŖá ááĸááááá áá áá ááááá ááááááááŖá á, áááááŖá á áá áĄááĒááááŖá á ááááŽáá ááááá áŖáááĄáŖáŽáá á áŠááá.
áĄáááááááááá ááá á¯áááááĒáááĄáááᥠáááááá á ááááĒááá ááĻááĄááĒ á¯áááá áááá áĒáŽááá áááᥠáŽáááá áĢááááááᥠáááá ááá. áᥠáááááŽáááĄ:
- áá áááááĒááŖáá áááááĒáááᥠáááĢáááá ááááĄ
- ááĄááááá ááá áááááááááááᥠááá ááŖá ááá ááááĄ
- á¯áááĄááĻá áĒáŽááá áááᥠáŦááĄáᥠááŽáá ááááá ááĄ
- áĄááááĒáááá á ááááááááᥠáááĄáŖáŽááĄáááááááá áááááááá ááááĄ
áááĒáááá áááᥠáá ááá ááĄááá áá ááá áĄáŖá áŖá¤á á ááĨáĸáŖáááŖá á áŽáááá ááááŽáááĒ â á ááááááá áááááá áá ááĨáááá áŽáááááĄááŦááááá áááááááᥠááááĸááĨááááááááá áá á¨ááĢáááᥠááŖ áá á áĄáááááááááá áááá áĄáááá áááááá ááááá§áááááᥠáŖáá áŖááááá§áá¤ááĄ.
áŦá§áá áááá
- LÃŗpez-OtÃn C, et al. The hallmarks of aging. Cell. 2013.
- National Institute on Aging. Biology of Aging. áŽáááááĄááŦáááááá: National Institute on Aging
- Gladyshev VN. Rejuvenation during embryogenesis. Nature Aging. 2021.
- Kirkland JL, Tchkonia T. Senolytic drugs and aging. Nature Medicine. 2020.
- Takahashi K, Yamanaka S. Induction of pluripotent stem cells from adult fibroblasts. Cell. 2006.
- World Health Organization. Ageing and health. áŽáááááĄááŦáááááá: WHO Ageing and Health
- National Institutes of Health. Cellular Reprogramming Research. áŽáááááĄááŦáááááá: NIH Official Website
- Nature Reviews Molecular Cell Biology. Cellular rejuvenation and cancer risk. 2024.
