ოთხშაბათი, აგვისტო 19, 2026
მთავარი წაკითხვა გვერდი 390

ზრდაში ჩამორჩენა – ზრდაში ჩამორჩენილი ბავშვები არიან მაღალი რისკის ქვეშ

მიერ
© საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტი
-
0
ბავშვის ნერვული სისტემა და დამოუკიდებლობა - სინამდვილეში როგორ ყალიბდება ბავშვში დამოუკიდებლობა
#post_seo_title

ზრდაში ჩამორჩენა

რა მნიშვნელობა აქვს

ბავშის ცხოვრების პირველი 100 დღის განმავლობაში ზრდაში ჩამორჩენა არის არასრულფასოვანი კვების და განმეორებითი ინფექციების შეუქცევადი პროცესი.ზრდაში ჩამორჩენილი ბავშვები არიან მაღალი რისკის ქვეშ

ზრდაში ჩამორჩენა

გადმოწერე აპლიკაცია „შენი ექიმი“ – პირველი ქართული სამედიცინო პლატფორმა!
მიიღე სანდო და აქტუალური ინფორმაცია ჯანმრთელობის შესახებ – საქართველოდან და მთელი მსოფლიოდან.
Telegram არხი: https://t.me/SheniEkimi
შენი ექიმი – ცოდნა ჯანმრთელობისთვის.

იცნობ ვინმეს, ვინც თვითმკვლელობის რისკის ქვეშაა?!- რა უნდა იცოდეთ…

მიერ
© საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტი
-
0
თვითმკვლელობის რისკი
#post_seo_title

იცნობ ვინმეს, ვინც თვითმკვლელობის რისკის ქვეშაა?!

მსოფლიოში, ყოველ 40 წამში ერთი ადამიანი სიცოცხლეს თვითმკვლელობით ასრულებს. მათთვის,
ვინც მძიმე დეპრესიაში იმყოფება, სუიციდზე ფიქრი უცხო არაა.
რა უნდა იცოდე, როცა ვინმეზე ღელავ
• თვითმკვლელობის თავიდან აცილება შესაძლებელია.
• სუიციდზე კითხვების დასმა თვითმკვლელობის პროვოცირებას არ ახდენს. ეს ხშირად
ამცირებს შფოთვას, ადამიანები ხვდებიან რომ მათი ესმით.

ნიშნები, რომელიც მიუთითებს, რომ ადამიანი თვითმკვლელობაზე ფიქრობს
• თავის მოკვლის დაქადნება.
• პიროვნების მიერ გახმოვანებული მსგავსი შინაარსის წინადადებები: „არავის დავაკლდები,
როცა მე აღარ ვიქნები.“
• თვითმკვლელობის საშუალებების, მაგალითად პესტიციდების (ქიმიური ნივთიერებები,
გამოიყენება მავნებლების ან სარეველების წინააღმდეგ), ცეცხლსასროლი იარაღისა და
მედიკამენტების მოძიება, ინტერნეტში თვითმკვლელობის საშუალებებზე ინფორმაციის
მოპოვება.
• ოჯახის წევრებთან და მეგობრებთან დამშვიდობება, ანდერძის შედგენა, მათთვის ღირებული
ნივთების გასხვისება.
ვინ არის სუიციდის რისკის ქვეშ?
• ადამიანები, რომლებმაც თვითმკვლელობა ადრეც სცადეს.
• ადამიანები, რომლებიც იმყოფებიან დეპრესიაში.
• ალკოჰოლზე და ნარკოტიკებზე დამოკიდებულები.
• ისინი, ვინც განიცდიან მძიმე ემოციურ სტრესს, მაგალითად დაკარგეს ახლობელი, ან
გაწყვიტეს ურთიერთობა საყვარელ ადამიანთან და სხვა.
• ქრონიკული დაავადებების მქონენი ან ისინი, რომელთაც აწუხებთ ქრონიკული ტკივილი.
• ადამიანები, რომლებმაც გამოსცადეს ომი, ძალადობა, ტრავმა, შეურაცხყოფა ან
დისკრიმინაცია.
• ისინი, ვინც სოციალურად იზოლირებული არიან.
რისი გაკეთება შეგიძლია?
• შეარჩიე შესაბამისი დრო და წყნარი ადგილი, რათა გაესაუბრო ადამიანს, ვისზეც ღელავ.
აგრძნობინე, რომ უსმენ.
• წაახალისე მიიღოს დახმარება პროფესიონალისგან, როგორიცაა ფსიქიკური ჯანმრთელობის
სპეციალისტი, სოციალური მუშაკი. შესთავაზე სპეციალისტთან გაყოლა.

• თუ ფიქრობ, რომ ადამიანს საფრთხე ემუქრება, არ დატოვო მარტო. დაუკავშირდი
გადაუდებელი დახმარების სერვისს, კრიზისის ხაზს, ან ჯანდაცვის პროფესიონალს, მიმართე
ოჯახის წევრს.
• თუ პიროვნება, რომელზეც ღელავ, შენთან ცხოვრობს, დარწმუნდი, რომ მას არ მიუწვდება
ხელი ისეთ საშუალებებზე, რომლითაც შესაძლოა ზიანი მიაყენოს თავს, მაგალითად
მედიკამენტები, პესტიციდი, ცეხლსასროლი იარაღი…
o დაიმახსოვრე: თუ ეჭვობ, რომ ვინმე თვითმკვლელობას გეგმავს, გაესაუბრე მას ამის
შესახებ, მოუსმინე და შესთავაზე დახმარება.

ჯანმრთელობის ხელშეწყობის სამმართველო
i http://www.who.int/campaigns/world-health-day/2017/handouts-depression/family/en/

 

გადმოწერე აპლიკაცია „შენი ექიმი“ – პირველი ქართული სამედიცინო პლატფორმა!
მიიღე სანდო და აქტუალური ინფორმაცია ჯანმრთელობის შესახებ – საქართველოდან და მთელი მსოფლიოდან.
Telegram არხი: https://t.me/SheniEkimi
შენი ექიმი – ცოდნა ჯანმრთელობისთვის.

ბევრი ჩვენგანისთვის ის ჯანსაღი ხემსია. ჯერ კიდევ არ ვიცით, თუ როგორი სასარგებლოა ეს თხილი და რამდენ დადებით თვისებას ატარებს

მიერ
© საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტი
-
0
ქეშიუ
#post_seo_title

ქეშიუს თხილეული ცნობილია მისი კარაქისებური გემოსა და დამახასიათებელი ფორმის წყალობით. ბევრი ჩვენგანისთვის ის ჯანსაღი ხემსია. თუმცა ალბათ ჯერ კიდევ არ ვიცით, თუ როგორი სასარგებლოა ეს თხილი და რამდენ დადებით თვისებას ატარებს.

ჩვენ დღეს გაგიზიარებთ ქეშიუს 9 სასარგებლო თვისებას, რომელიც გამოკვლევებითაა დადასტურებული. საკმარისია მხოლოდ 4 ქეშიუს მირთმევა ყოველდღე. გააგრძელეთ კითხვა

 

გადმოწერე აპლიკაცია „შენი ექიმი“ – პირველი ქართული სამედიცინო პლატფორმა!

მიიღე სანდო და აქტუალური ინფორმაცია ჯანმრთელობის შესახებ – საქართველოდან და მთელი მსოფლიოდან.
Telegram არხი: https://t.me/SheniEkimi
შენი ექიმი – ცოდნა ჯანმრთელობისთვის.

ეს სისტემა იცავს პაციენტებს, სამედიცინო პერსონალს და ვიზიტორებს – “ჯო ენის საუნივერსიტეტო ჰოსპიტალი”

მიერ
© საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტი
-
0
#post_seo_title

ინფექციის პრევენცია და კონტროლი (IPC) არის სტანდარტების და მოქმედებების ერთობლიობა, რომლებიც მიზნად ისახავს ინფექციური დაავადებების გავრცელების თავიდან აცილებას სამედიცინო დაწესებულებებში. ეს სისტემა იცავს პაციენტებს, სამედიცინო პერსონალს და ვიზიტორებს.

პაციენტის უსაფრთხოება ნიშნავს იმ პირობების შექმნას, სადაც მინიმუმამდეა დაყვანილი სამედიცინო მომსახურებასთან დაკავშირებული რისკები, იქნება ეს ინფექცია, შეცდომა თუ არასათანადო მოვლა. უსაფრთხო გარემოს შესაქმნელად აუცილებელია პროტოკოლების დაცვა, ჰიგიენა, განათლებული, ინფორმირებული და ორგანიზაციული პერსონალი. სამედიცინო მომსახურების ხარისხისა და უსაფრთხოების მართვის სისტემა ეფუძნება სტანდარტულ მიდგომებს, რომლებიც ხელს უწყობს მომსახურების გაუმჯობესებას, პაციენტის უფლებების დაცვასა და ჰოსპიტალურ ინფექციებზე ეფექტურ რეაგირებას.
ინფექციების პრევენცია მოიცავს:
•⁠ ⁠ხელების ჰიგიენას;
•⁠ ⁠სტერილურ მანიპულაციებს;
•⁠ ⁠სამედიცინო ნარჩენების სწორ მართვას;
•⁠ ⁠პერსონალის ტრენინგს;
•⁠ ⁠ზედამხედველობასა და მონიტორინგს.
უსაფრთხო კლინიკური გარემო იქმნება მაშინ, როცა ყოველი წევრი, მენეჯმენტიდან ტექნიკურ პერსონალამდე, იყენებს ერთიან, დაცულ სისტემას და ზრუნავს ხარისხზე.
ჯო ენის საუნივერსიტეტო ჰოსპიტალში მუდმივად ვმუშაობთ ინფექციის პრევენციისა და კონტროლის მიმართულებით.
ჩვენი მიზანია, კლინიკურ გარემოში შეიქმნას უსაფრთხო და სანდო სივრცე თითოეული პაციენტისთვის.
გადმოწერე აპლიკაცია „შენი ექიმი“ – პირველი ქართული სამედიცინო პლატფორმა!
მიიღე სანდო და აქტუალური ინფორმაცია ჯანმრთელობის შესახებ – საქართველოდან და მთელი მსოფლიოდან.
Telegram არხი: https://t.me/SheniEkimi
შენი ექიმი – ცოდნა ჯანმრთელობისთვის.
შეიძლება იყოს 1 ადამიანი and ტექსტი გამოსახულება

როგორია შავი ზღვის წყლის ხარისხი საქართველოს სანაპიროებზე – გარემოს ეროვნული სააგენტოს განცხადება

მიერ
© საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტი
-
0
#post_seo_title

გარემოს ეროვნული სააგენტოსთვის შავი ზღვის წყლის ხარისხის კონტროლი პრიორიტეტია. შესაბამისად, სააგენტო მონიტორინგს უწყვეტ რეჟიმში, ყოველთვიურად 12 წერტილში ახორციელებს. კვლევები განსაზღვრავს ჰიდრო ბიოლოგიურ და ქიმიურ პარამეტრებს, მათ შორის, 13 მძიმე მეტალს, ნავთობის ჯამურ ნახშირწყალბადებს, 16 პოლიარომატულ ნახშირწყალბადსა და სხვა ფიზიკურ-ქიმიური პარამეტრის კონცენტრაციას.

შავი ზღვიდან აღებული სინჯები საანალიზოდ გარემოს ეროვნული სააგენტოს ატმოსფერული ჰაერის წყლისა და ნიადაგის ანალიზის აკრედიტებულ ლაბორატორიაში იგზავნება, რომელიც მაღალი სიზუსტის მქონე ანალიტიკური ხელსაწყოებით არის აღჭურვილი და სრულად აკმაყოფილებს თანამედროვე სტანდარტებს.

შავი ზღვის წყლიდან სინჯის აღების მორიგ პროცესს გარემოს ეროვნული სააგენტოს უფროსი ელენე ღუბიანური, აჭარის სოფლის მეურნეობის მინისტრი ზაზა შავაძე და მინისტრის მოადგილე მირიან ქათამაძე ადგილზე გაეცნენ.

„გარემოს ეროვნული სააგენტოს მიერ ამ დრომდე ჩატარებული ლაბორატორიული კვლევების მიხედვით, შავი ზღვის წყლის ხარისხი საქართველოს სანაპიროს მთელ პერიმეტრზე ნორმის ფარგლებშია. სააგენტო მთელი წლის განმავლობაში შავი ზღვის წყლის ხარისხის მონიტორინგს უწყვეტ რეჟიმში ახორციელებს. აღსანიშნავია, რომ გარემოს ეროვნული სააგენტო ევროკავშირის საზღვაო სტრატეგიის ჩარჩო დირექტივის შესაბამისად, აქტიურად აგრძელებს მუშაობას მონიტორინგის სისტემის გაუმჯობესებაზე“, – განაცხადა ელენე ღუბიანურმა.

როგორც აჭარის სოფლის მეურნეობის მინისტრმა, ზაზა შავაძემ აღნიშნა, წყლის ხარისხის კვლევები უწყვეტ რეჟიმში ტარდება.

მისივე თქმით, ყველა დაინტერესებულ პირს შესაძლებლობა აქვს, ზღვის წყლის ხარისხის შესახებ ინფორმაციას გაეცნოს.

გარემოს ეროვნული სააგენტოს მიერ ჩატარებული ლაბორატორიული კვლევის შედეგები სააგენტოს ვებგვერდზე ქვეყნდება.

HKU5‑CoV‑2 – პოტენციური ეპიდემია ჩინეთიდან: კიდევ ერთი გაფრთხილება კაცობრიობისთვის

მიერ
© საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტი
-
0
#post_seo_title

HKU5‑CoV‑2 – პოტენციური ეპიდემია ჩინეთიდან: კიდევ ერთი გაფრთხილება კაცობრიობისთვის

ავტორი: პროფესორი გიორგი ფხაკაძე, საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის ხელმძღვანელი.
sheniekimi.ge | ოფიციალური სამედიცინო საინფორმაციო პლატფორმა
შესავალი
2025 წლის მარტში ჩინეთის შიდა მონაკვეთში მეცნიერებმა ღამურებში აღმოაჩინეს ახალი ტიპის კორონავირუსი — HKU5‑CoV‑2, რომელიც შესაძლოა, იყოს მხოლოდ ერთი მუტაციის დაშორებით ადამიანებზე გადასაცემად. კვლევა, რომელიც გამოქვეყნდა ავტორიტეტულ ჟურნალ Nature Communications-ში, მიუთითებს, რომ ეს ვირუსი გამოყენებს იგივე „შესასვლელს“, რასაც COVID-19: ადამიანის ACE2 რეცეპტორს.
ვირუსის მახასიათებლები
HKU5‑CoV‑2 მიეკუთვნება იმავე ბეტა-კორონავირუსების ოჯახს, როგორც MERS-CoV — ვირუსი, რომელმაც 2012 წელს გამოიწვია ეპიდემია და 35%-ზე მეტი ლეტალობით გამოირჩეოდა.
კვლევის შედეგად დადგინდა, რომ ვირუსს შეუძლია ადამიანის სასუნთქი გზებისა და ნაწლავის ეპითელურ ქსოვილებში შეღწევა.
მხოლოდ რამდენიმე ამინომჟავური მუტაციაა საჭირო, რომ HKU5‑CoV‑2 მოერგოს ადამიანებზე გადასაცემად. ეს იმაზე მეტყველებს, რომ ვირუსი ერთ ნაბიჯშია პოტენციური გადაცემიდან.
„ეს არის სერიოზული ზოონოზური სიგნალი. ახალი კორონავირუსები უკვე აღარ გვაკვირვებს – გვაშინებს მათი სიჩქარე, არაპროგნოზირებადობა და ნაკლები კონტროლის შესაძლებლობა,“ – აცხადებს პროფესორი ჯულიან თენდი, ბიოუსაფრთხოების მკვლევარი.
საერთაშორისო შეფასებები
„ეს ვირუსი განსხვავებული ქვეჯგუფის წარმომადგენელია და ადამიანის რეცეპტორებთან ურთიერთობის უნარი უკვე აქვს. ამიტომ საჭიროა მისი აქტიური ზედამხედველობა,“ – Nature Communications, 2025.
„HKU5-CoV-2 არ წარმოადგენს დაუყოვნებელ საფრთხეს, მაგრამ მისი გენეტიკური სიახლოვე MERS-CoV-სთან უნდა გვაფხიზლებდეს,“ – დოქტორი ეფსტათიოს გიოტისი, ესექსის უნივერსიტეტი.
„კითხვა არ არის, თუ მოხდება ახალი კორონავირუსის პანდემია – კითხვა არის, როდის. HKU5-CoV-2 შეიძლება არ იყოს საბოლოო გამავრცელებელი, მაგრამ მსგავსი მექანიზმების მატარებელი ვირუსები აუცილებლად იარსებებს მომავალშიც,“ – პროფესორი პოლ ჰანთერი, აღმოსავლეთ ანგლიის უნივერსიტეტი.
პროფესორ გიორგი ფხაკაძის შეფასება
„ჩვენი რეაქცია HKU5‑CoV‑2-ზე უნდა იყოს არა პანიკური, არამედ პროაქტიური. სამეცნიერო საზოგადოება, პოლიტიკა და საზოგადოება ერთად უნდა იმოქმედოს, რათა ახალი პანდემიის რისკი გადავაქციოთ პრევენციულ შესაძლებლობად. ეს მიგნება არის პირდაპირი გაფრთხილება — პანდემიის მომზადება იწყება მანამ, სანამ ის დაიწყება.“
კითხვა-პასუხი პროფესორ ფხაკაძესთან
1. გადაეცა თუ არა ვირუსი უკვე ადამიანს?
⟶ ჯერჯერობით არა. მტკიცებულება მხოლოდ ლაბორატორიულ დონეზე გვაქვს.
2. რატომ არის HKU5-CoV-2 განსხვავებული?
⟶ გენეტიკურად ის უფრო ახლოს დგას MERS-CoV-სთან, რაც მას ლეტალურობის თვალსაზრისით პოტენციურად საშიშს ხდის.
3. არსებობს ვაქცინაციის პოტენციალი?
⟶ თეორიულად – კი, მაგრამ ჯერ არ არის საკმარისი მონაცემი იმუნურ პასუხზე.
4. რა არის საქართველოს როლი?
⟶ ქვეყნის ეპიდზედამხედველობითი სისტემა უნდა იყოს მზად, იდენტიფიციროს და გამოეხმაუროს ზოონოზურ მიგნებებს, განსაკუთრებით რეგიონის ბიომრავალფეროვნებიდან გამომდინარე.
5. რაზე უნდა იმუშაოს ლაბორატორიებმა?
⟶ ვირუსის გენეტიკური სეკვენირება, ეპითელური კომპეტენციის შეფასება და პრევენციული მექანიზმების შემუშავება.
რეკომენდაციები პროფესორ გიორგი ფხაკაძისგან
1. ზოონოზური ზედამხედველობის გაძლიერება — ველური ბუნების მონიტორინგი და ბიოლოგიური ნიმუშების სეკვენირება.
2. ბიოუსაფრთხოების საერთაშორისო სტანდარტების დანერგვა — განსაკუთრებით იმ ლაბორატორიებში, სადაც კორონავირუსებზე ტარდება კვლევები.
3. საზოგადოების ცნობიერების ამაღლება — სანდო და სამეცნიერო წყაროების გამოყენებით.
4. WHO-სთან და სხვა ორგანიზაციებთან აქტიური თანამშრომლობა — პანდემიის პრევენციის გლობალურ ქსელში სრულფასოვანი მონაწილეობისთვის.
5. გადამზადება და დაგეგმვა ჯანდაცვის სისტემაში — მომზადება იმ შემთხვევისთვის, თუკი ვირუსი ადამიანი-ადამიანზე გადაცემის შესაძლებლობას მოიპოვებს.
დასკვნა
HKU5‑CoV‑2 გვიჩვენებს, რომ ბუნება მუდმივად ამუშავებს ახალ ვირუსულ ვარიანტებს. მიუხედავად იმისა, რომ ამ ეტაპზე პირდაპირი საფრთხე არ არსებობს, მისი მოლეკულური მახასიათებლები საკმარისია სერიოზულად აღვიქვათ ეს სიგნალი.
მეცნიერებაზე დაფუძნებული, დროული და მტკიცე პრევენცია — ეს არის ჩვენი უპირველესი იარაღი მომავალი პანდემიების წინააღმდეგ.
პროფესორი გიორგი ფხაკაძე
დავით ტვილდიანის სამედიცინო უნივერსიტეტის პროფესორი, დიპლომირებული მედიკოსი (MD), ჯანდაცვის მაგისტრი (MPH) და მედიცინის დოქტორი (PhD) — არის საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის თავმჯდომარე და საერთაშორისო ჯანდაცვის აღიარებული ექსპერტი, რომელსაც აქვს 25 წელზე მეტი გამოცდილება როგორც საქართველოში, ისე საერთაშორისო დონეზე.
გადმოწერე აპლიკაცია „შენი ექიმი“ – პირველი ქართული სამედიცინო პლატფორმა!
მიიღე სანდო და აქტუალური ინფორმაცია ჯანმრთელობის შესახებ – საქართველოდან და მთელი მსოფლიოდან.
Telegram არხი: https://t.me/SheniEkimi
შენი ექიმი – ცოდნა ჯანმრთელობისთვის.
გადმოწერე ჩვენი აპლიკაცია და შემოგვიერთდი შენის ეკოსისტემაში!i
Telegram არხი: https://t.me/SheniEkimi
Sheni – შენი სივრცე, შენი ხმა, შენი საქართველო.

დაბერება ტალღებად ხდება – მეცნიერებმა ასაკობრივი გარდატეხის 3 ეტაპი აღმოაჩინეს

მიერ
© საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტი
-
0
რა იცვლება ასაკთან ერთად?
#post_seo_title

დაბერება ტალღებად ხდება – მეცნიერებმა ასაკობრივი გარდატეხის 3 ეტაპი აღმოაჩინეს

ავტორი:  პროფესორი გიორგი ფხაკაძე, საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის ხელმძღვანელი.
sheniekimi.ge | ოფიციალური სამედიცინო საინფორმაციო პლატფორმა
ჩვენ ვთვლით, რომ დაბერება თანმიმდევრული, ნელი პროცესი იყო. მაგრამ ახალი გლობალური კვლევა გვაჩვენებს სრულიად სხვა სურათს: დაბერება ტალღებად, კონკრეტულ ეტაპებზე ხდება — და ეს ეტაპებია: 34, 60 და 78 წელი.
ეს აღმოჩენა 2021 წელს გამოქვეყნდა ავტორიტეტულ ჟურნალში Nature Medicine და ეყრდნობა სისხლის პლაზმის ანალიზს 4,000-ზე მეტი ჯანმრთელი ადამიანისგან. მკვლევრებმა შეისწავლეს ჰუნდრედობით პროტეინი, რომლებიც პასუხისმგებელნი არიან მეტაბოლიზმზე, იმუნურ ფუნქციებზე და ორგანოების ჯანმრთელობაზე — და აღმოაჩინეს, რომ ეს მოლეკულური ცვლილებები მოულოდნელად, სამი „ბიოლოგიური გადატეხის“ დროს ხდება.
კვლევის დროს მეცნიერებმა გაზომეს 3,000-ზე მეტი სისხლის პლაზმის ცილა (პროტეინი), რომლებიც ასახავენ ორგანიზმის ფიზიოლოგიურ მდგომარეობას. შედეგად, ისინი დაასკვნეს: ასაკი 34 — პირველი დიდი მოლეკულური ცვლილება. ამ დროს იმუნური სისტემა იწყებს სტრუქტურულ მოდიფიკაციას; ასაკი 60 — მეორე მძლავრი ტალღა, რომელიც უკავშირდება ნივთიერებათა ცვლის შენელებას და ანთებით პროცესების გააქტიურებას; ასაკი 78 — მესამე გარდატეხა, რომელიც უკავშირდება ტვინის, გულის და ღვიძლის ფუნქციების მნიშვნელოვან დაქვეითებას.
„ჩვენ ვხედავთ, რომ დაბერება არ არის მხოლოდ ხანგრძლივი დეგრადაცია — ის გარდატეხებით მიმდინარეობს. თითქოს ორგანიზმი გადადის ახალ რეჟიმში ყოველ 2–3 ათწლეულში.“ — დოქტორი ტონი უი, კვლევის ავტორი (Stanford School of Medicine)
ეს კვლევა ცვლის წარმოდგენას დაბერების ბუნებაზე: ტრადიციული მოდელი გვასწავლიდა, რომ დაბერება თანმიმდევრულად პროგრესირებს. ახალი აღმოჩენა აჩვენებს, რომ ორგანიზმი გადადის დაჭერად გადამწყვეტ ეტაპებზე, სადაც მოულოდნელად იცვლება ათეულობით ბიომარკერი.
ეს ნიშნავს, რომ ბიოლოგიური ასაკი — შესაძლოა სრულიად განსხვავდებოდეს თქვენი პასპორტის ასაკისგან. მაგალითად, 34 წლის ადამიანი შეიძლება უკვე შევიდეს იმ ეტაპზე, რომელიც ადრე მხოლოდ 50 წელს ასოცირდებოდა.
ამ აღმოჩენით მეცნიერებს შეუძლიათ უკეთ დაგეგმონ: დაავადებების პროგნოზირება, პრევენციული მკურნალობა, ინდივიდუალური ანტიბერდების თერაპიები, დიეტისა და ფიზიკური აქტივობის მიზანმიმართული მორგება.
„ეს მონაცემები არის ბიოლოგიური საათის გადატრიალების გასაღები. ჩვენ შეგვიძლია სამედიცინო ინტერვენციები დავგეგმოთ სწორ მომენტში, როცა სხეული იმყოფება გადასვლის ზღვარზე.“ — პროფესორი ჯეიმს ბლაუ, ბიოგერონტოლოგი
კითხვა-პასუხი პროფესორ ფხაკაძესთან
1. ნიშნავს თუ არა ეს, რომ 34 წლის ასაკში უკვე ვბერდებით? — არა. ეს არის გარდატეხის დასაწყისი — ბიოლოგიური სისტემა ამ ეტაპზე იწყებს გადალაგებას.
2. არის თუ არა ეს ინდივიდუალური? — დიახ. გენეტიკა, ცხოვრების წესი და გარემო პირობები მოქმედებს ბიოლოგიური ეტაპების სისწრაფესა და ხარისხზე.
3. შეგვიძლია ამ პროცესების შენელება? — შეიძლება. სწორი კვება, მოძრაობა, ფსიქიკური ჯანმრთელობის შენარჩუნება და რეგულარული სამედიცინო მონიტორინგი მნიშნელოვანი ფაქტორებია.
4. რატომ არის 78 წელი კრიტიკული ზღვარი? — ამ ასაკში ბევრი ორგანოს ფუნქცია იძაბება. საჭიროა უფრო ყურადღებიანი მიდგომა — როგორც კლინიკურად, ასევე ფსიქოსოციალურად.
5. როგორ გამოვიყენოთ ეს ინფორმაცია საქართველოში? — ჯანდაცვის პოლიტიკა უნდა დაფუძნდეს არა მხოლოდ ქრონოლოგიურ ასაკზე, არამედ ბიოლოგიურ მაჩვენებლებზე — სკრინინგების, პროფილაქტიკისა და პენსიური სისტემის ოპტიმიზაციისას.
პროფესორ ფხაკაძის რეკომენდაციები
1. მიიღე რეგულარული ბიოქიმიური ანალიზები 30 წლიდან — არ დაელოდო დაავადებას, გააკონტროლე ცვლილებები წინასწარ.
2. შეიმუშავე ინდივიდუალური დაბერების პროფილი — გენეტიკური და ბიოქიმიური მონაცემების საფუძველზე.
3. გააქტიურე ფიზიკური და ინტელექტუალური დატვირთვები 60 წლის შემდეგ — ეს ყველაზე დიდი ბარიერია ჯანმრთელობის შესანარჩუნებლად.
4. მოამზადე სოციალური და ფინანსური სტრატეგიები 75+ ასაკისთვის — გააკეთე ჯანმრთელი დაბერების გეგმა.
5. მოითხოვე სამედიცინო სისტემისგან პროგნოზირებადი და პერსონალიზებული მიდგომა — დაბერება უნდა შეფასდეს ინდივიდუალურად.
ბიოლოგიური დაბერება არაა მხოლოდ დროის ქრონოლოგიური დინება. ეს არის გარდამავალი ფაზები, რომელთა სწორად გაგება საშუალებას გვაძლევს ვიმოქმედოთ დროულად და ჭკვიანურად.
34, 60 და 78 წელი — აღარ არის უბრალოდ ასაკი. ეს არის სხეულის ახალი ფაზების დაწყების სიგნალები.
კვლევები
1. **Lehallier et al. (2019) – Nature Medicine**
• ანალიზი 4,263 სისხლის ნიმუშზე. აღმოჩნდა სამი ბიოლოგიური „ტალღა“ – ასაკებში 34, 60 და 78 წელი.
2. **Plasma proteomics‑based brain aging (2024) – Nature Aging**
• სხვა კვლევა აჩვენებს ტალღებს 57, 70 და 78 წლებში — განსაკუთრებით თავის ტვინის ფუნქციების ცვლილების კონტექსტში.
3. **Non-linear multi‑omics profiling (2024) – Nature Aging**
• დროებით-ლონგიტუდული კვლევა (108 მონაწილე, 25–75 წწ.) აჩვენებს არასათანადო ცვლილებებს ასაკობრივ 44 და 60 წლებში – მაგალითად იმუნური, მეტაბოლური და გულ–სისხლძარღვული სისტემის გზით.
4. **Proteomic aging clock (2024–2025)**
• აღებადის გავლით – დაახლოებით 2,897 პროტეინზე დაფუძნებული ციფრული ბიოლოგიური ასაკის საათი UK Biobank–ში (45 441 ადამიანი) და დადასტურებულია Finnlland–სა და ჩინეთში.
მოკლე ახსნა თითოეული კვლევის მიხედვით
• 2019 (Lehallier et al.): დიდი მასშტაბის ანალიზმა აჩვენა მკვეთრი ცვლები ხუთი ათწლეულის მანძილზე (34, 60, 78), რაც უხვია იმუნიტეტის, მეტაბოლიზმის და ჭარბი ანთების მაჩვენებლებზე. 
• 2024 (Nature Aging): თავის ტვინის სპეციფიკური ანვითარებელი ცვლილებები იკვეთებენ 57, 70 და 78 წლებიან პირებში. ეს ვარაუდობს ცენტრალურ ნერვულ სისტემაში ტალღური ცვლილებების სპეციალიზეს. 
• 2024 (multi‑omics profiling): მეორე კვლევა, რომელიც აჩვენებს სხვადსხვა ბიომოლეკულებს (პროტეინის, RNA, მეტაბოლიტი, მომატებული ანთებითი გზები) 44 და 60 წლის ასაკებში ტალღურად მოქმედებისაკენ. 
• 2024–25 (Proteomic aging clock): 2,897 პროტეინი გამოიკვლიეს და დამტკიცდა, რომ პროტეომური ცვლილებები ძალიან მაღალი კორელაციით იძლევა ბიოლოგიურ ნახზს დაავადებების პროგნოზირებისთვის და მოწმდება მრავალ ქვეყანაში. 
რა მოწმდება ამ კვლევებით?
• დაბერების პროცესში არაა თანმიმდევრული და გრძელი შვლა — გვაქვს დიამეტრალური რეგულარული გადანაცვლებები და „ტალღები“ განსაზღვრულ ასაკებზე.
• ახალი კვლევები (2024–25) ადასტურებენ და ავიწროებენ ამ ეტაპებს, მოიცავს როგორც ცალკეული ორგანოების (მაგ. ტვინი), ასევე სისტემურ ეფექტებს.
• მრავალოომული მიდგომა აჩვენებს, რომ სისტემური და კოგნიტიური ცვლილებები არ ნიშნავს მხოლოდ „თითოეული ორგანოს“ პრობლემას, არამედ მთლიანად ორგანიზმის შესაძლებლობებს.
ავტორი: პროფესორი გიორგი ფხაკაძე, საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის ხელმძღვანელი.
sheniekimi.ge | ოფიციალური სამედიცინო საინფორმაციო პლატფორმა
გადმოწერე აპლიკაცია „შენი ექიმი“ – პირველი ქართული სამედიცინო პლატფორმა!
Telegram არხი: https://t.me/SheniEkimi
შენი ექიმი – ცოდნა ჯანმრთელობისთვის.
შეიძლება იყოს 3 people გამოსახულება
გადმოწერე ჩვენი აპლიკაცია და შემოგვიერთდი შენის ეკოსისტემაში!i
Telegram არხი: https://t.me/SheniEkimi
Sheni – შენი სივრცე, შენი ხმა, შენი საქართველო.

რატომ იწვევს ყველი დამოკიდებულებას – სიმართლე კაზეინის შესახებ

მიერ
© საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტი
-
0
ყველი – სიამოვნება თუ ბიოქიმიური მიჯაჭვულობა?
#post_seo_title

„ნარკოტიკი სახელად ყველი?“ – სიმართლე კაზეინის შესახებ

ავტორი: პროფესორი გიორგი ფხაკაძე საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის ხელმძღვანელი.
sheniekimi.ge | ოფიციალური სამედიცინო საინფორმაციო პლატფორმა
ყველი – სიამოვნება თუ ბიოქიმიური მიჯაჭვულობა?
ბოლო დროს ხშირად გვესმის განცხადება, რომ „ყველია ყველაზე დიდი ნარკოტიკი, რომელსაც ყოველდღე ვიღებთ“. ამ მტკიცებას საფუძვლად უდევს ბიოქიმიური პროცესი: ყველის მთავარი ცილა – კაზეინი, ორგანიზმში იშლება ე.წ. კაზომორფინებად – პეპტიდებად, რომლებიც ტვინში იმავე რეცეპტორებზე ზემოქმედებენ, რასაც ნამდვილი ოპიოიდები (მაგალითად, მორფინი ან კოდეინი).
მაგრამ ნიშნავს თუ არა ეს, რომ ყველი მართლაც „ნარკოტიკია“? მოდი, ეს საკითხი განვიხილოთ მეცნიერულად და ობიექტურად.
რა არის კაზეინი და როგორ მოქმედებს?
კაზეინი რძეში არსებული ძირითადი ცილაა და ყველის წარმოების მთავარი შემადგენელია.
როდესაც ჩვენ ყველს მივირთმევთ:
• კაზეინი იშლება საჭმლის მომნელებელი ფერმენტების მეშვეობით.
• შედეგად წარმოიქმნება ბეტა-კაზომორფინები – ბიოაქტიური პეპტიდები.
• ისინი შეიძლება შეიწოვოს ორგანიზმმა და მცირე რაოდენობით იმოქმედოს ტვინის ოპიოიდურ რეცეპტორებზე, რაც იწვევს სიმშვიდეს, სიამოვნებას ან კომფორტის განცდას.
არგუმენტები – რატომ შეიძლება ყველს ჰქონდეს „ნარკოტიკული“ მოქმედება?
1. ტვინზე რეალური ბიოქიმიური ზემოქმედება:
კაზომორფინები უკავშირდებიან იმავე რეცეპტორებს, რასაც ნარკოტიკები – მართალია, ბევრად სუსტი ინტენსივობით, მაგრამ ეფექტი მაინც აღირიცხება.
2. ქცევითი დამოკიდებულება:
ბევრ ადამიანს ყველზე თავის დანებება რთულდება. ფრაზები, როგორიცაა „ყველის გარეშე ვერ ვძლებ“, რეალურ ფსიქოემოციურ მიჯაჭვულობაზე მეტყველებს.
3. გემოს ძლიერი კომბინაცია:
ცხიმი + მარილი + კაზეინი ქმნის ტვინის სიამოვნების ცენტრის ძლიერ აქტივაციას. ასეთი კომბინაცია იშვიათია სხვა საკვებში.
4. საკვებისადმი ფსიქოლოგიური დამოკიდებულება:
ყველი ხშირად ასოცირდება კომფორტთან, ბავშვობასთან, უსაფრთხოებასთან — რაც კიდევ უფრო ამძაფრებს „დამოკიდებულებას“.
საწინააღმდეგო არგუმენტები – რატომ არ შეიძლება ყველი ნარკოტიკად ჩაითვალოს?
1. არ არსებობს ფიზიოლოგიური გაუკონტროლებლობა:
ყველის მოშორებას არ ახლავს მტკივნეული „ლომკა“, როგორიც ნარკოტიკების შემთხვევებშია.
2. კაზომორფინების გავლენა მინიმალურია:
მოზრდილებში კაზომორფინების უმეტესი ნაწილი იშლება ღვიძლში და ტვინში ძლივს აღწევს.
3. არ არის ჯანდაცვის სისტემის მიერ კლასიფიცირებული როგორც საფრთხე:
WHO, EFSA და სხვა ავტორიტეტული ორგანიზაციები ყველს არ მიიჩნევენ დამოკიდებულების შემქმნელ პროდუქტად.
4. სიამოვნება ≠ დამოკიდებულება:
ის ფაქტი, რომ პროდუქტი სიამოვნებას გვანიჭებს, არ ნიშნავს, რომ ის ნივთიერებრივად აზიანებს ან იწვევს დამოკიდებულებას.
რას ამბობს მეცნიერება?
„ყველისადმი სიყვარული ბიოლოგიურად ახსნადია – მაგრამ ის არ არის ფიზიკურად დამოკიდებულების გამომწვევი, არც სამართლებრივად და არც კლინიკურად.“
– დოქტორი სტივენ გუენე, ვაშინგტონის უნივერსიტეტი
„კაზომორფინების მოქმედება უფრო ჰგავს ბუნებრივ დამამშვიდებელს, ვიდრე ფსიქოტროპულ ნივთიერებას.“
– Harvard Health Publishing
შეკითხვები და პასუხები პროფესორ ფხაკაძესთან
არის თუ არა ყველი ბიოქიმიურად აქტიური პროდუქტი?
დიახ – მასში არსებული კაზეინი ცვლის ტვინის ქიმიას მცირე დოზით.
შეიძლება თუ არა ყველზე „დამოკიდება“?
ფსიქოლოგიური მიჯაჭვულობა – კი. ფიზიკური დამოკიდებულება – არა.
უნდა ავიცილოთ ყველი?
არა. ზომიერი მოხმარება, დაბალანსებული კვების ფონზე, სრულიად მისაღებია.
არის თუ არა ყველი ბავშვებისთვის საზიანო?
დიდი რაოდენობით – კი. ბავშვების ორგანიზმში შესაძლებელია კაზეინის გადამეტებული ზემოქმედება.
რეკომენდაციები პროფესორ ფხაკაძისგან
1. იკვებეთ ცნობიერად — არა ემოციურად.
2. არ გამოიყენოთ ყველი სტრესის გასაქრობად ან კომფორტის საძიებლად.
3. შეამცირეთ ყოველდღიური ყველის მოხმარება, თუ ხვდებით, რომ ზედმეტი რაოდენობით მიირთმევთ.
4. ბავშვებისთვის შეამცირეთ დამუშავებული ყველის პროდუქტები.
5. გაიაზრეთ: ყველი არის საკვები და არა საშუალება ემოციური სიცარიელის შესავსებად.
დასკვნა
ყველი არ არის ნარკოტიკი, თუმცა მასში არის ბიოქიმიური ნივთიერებები, რომლებიც შეიძლება გავლენას ახდენდნენ ჩვენს ტვინზე. ეს გავლენა არ არის ძლიერი, მაგრამ საკმარისია, რომ გვაბრუნოს ამ პროდუქტთან ისევ და ისევ. ამიტომ, მნიშვნელოვანია სწავლის უნარი, ცნობიერება და ზომიერება — და არა პანიკა ან სრული აკრძალვა.
უახლესი კვლევები და მიმოხილვა
1. Dylan Cochin და სხვ. (2024) – “Digestion products of bread and cheese cause addictive behavior in a planaria model”
გამოქვეყნებულია Journal of Emerging Investigators. კვლევაში გამოყენებულია პლანარიები (პლანარია), სადაც გუნდმა გამოავლინა, რომ კაზომორფინებს შესაძლოა ჰქონდეს დამოკიდებულებამდე მიყვანის უნარი — თუმცა ეს მოდელი ადამიანისთვის პირდაპირ კავშირში არაა  .
2. J. Geiger, J. Bettinger, T. Atkinson (2022) – “Opioid Peptides: A Review of Natural Substances with Opioid Effects”
გამოქვეყნებულია Practical Pain Management. მიმოხილვა განხილავს კაზომორფინებს, მათ ფიზიოქიმიურ თვისებებსა და შეუძლებელ გამოყენებას როგორც სუსტი ოპიოიდები .
3. MedCentral (2025) – “Opioid Peptides: A Review of Natural Substances with Opioid Effects”
აქტუალიზებული მიმოხილვა non-opiate opioid პეპტიდების შესახებ, რომლებსაც მიაკუთვნებენ კაზომორფინებიც — ხსნის, რომ ისინი ტვინში ახდენენ მსუბუქ სტიმულაციას, მაგრამ არა სრული ჩამოყალიბებული დამოკიდებულებით .
4. MDPI (2024) – “β‑Casomorphin‑7 Regulates Secretion and Expression of Goblet Cell Mucin via μ‑Opioid Receptors”
კვლევამ დაადასტურა, რომ BCM‑7 მოქმედებს ნაწლავურ რეცეპტორებზე, რაც ცხადყოფს მის ბიოლოგიურ ფუნქციას, თუმცა ეს არ ნიშნავს დამოკიდებულებას .
5. Oxford University Press (2023) – “Effects of Different Cow‑Milk Beta‑Caseins on the Gut–Brain Axis”
Narrative მიმოხილვა ხსნის, რომ A1 β‑კაცეინიდან გამომავალი BCM‑7 შეიცავს მსუბუქ ბიოაქტიურ თვისებებს, რომლებიც შედარებით ფუნქციურია საჭმლის მომნელებელ და იმუნურ სისტემებში, ვიდრე ნარკოტიკული დამოკიდებულებისთვის საჭირო საზღვრებით .
მცირე შეჯამება
• პლანარია-მოდელი (2024) აჩვენებს, რომ კაზომორფინებს შესაძლებელია ჰქონდეს ნარკოს ჰგავსი ეფექტის პროვოცირება, თუმცა ეს შედეგები არ ექვემდებარება პირდაპირ ადამიანს.
• პეპტიდების მიმოხილვები ადასტურებენ, რომ კაზომორფინები წარმოქმნიან მსუბუქ ეფექტს, მათ შორის ტვინის ოპიოიდურ აქტივაციას — თუმცა ცვლილებები სუსტია და არ იწვევს ნემსულ დამოკიდებულებას.
• MDPI‑ს და OUP‑ს კვლევები ხაზს უსვამს BCM‑7‑ის ზემოქმედებას ნაწლავზე და ტვინის ხაზზე — რაც არის ბიოლოგიური აქტივობის დასტური, თუმცა არა დამოკიდებულების საფუძველი.
დასკვნა: უახლესი კვლევები მიანიშნებენ, რომ კაზომორფინები ბიოლოგიურად აქტიურია და შესაძლოა გამოიწვიოს ფსიქო-ფიზიოლოგიური ეფექტები — თუმცა მნიშვნელოვანი განსხვავებაა ნარკოტიკულ დამოკიდებულებასა და ბიოქიმიურ სტიმულაციას შორის. ამ მიზეზით, ყველის მიმართ „ნარკოტიკულ დამოკიდებულებაზე“ საუბარი არის პროვოკაციული, მაგრამ არა სამეცნიეროდ პრიმიტიული.
ავტორი: პროფესორი გიორგი ფხაკაძე, საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის ხელმძღვანელი.
sheniekimi.ge | ოფიციალური სამედიცინო საინფორმაციო პლატფორმა
გადმოწერე აპლიკაცია „შენი ექიმი“ – შენი გზამკვლევი ჯანმრთელობის სამყაროში
Telegram არხი: https://t.me/SheniEkimi
შენი ექიმი – ცოდნა ჯანმრთელობისთვის.
გადმოწერე ჩვენი აპლიკაცია და შემოგვიერთდი შენის ეკოსისტემაში!i
Telegram არხი: https://t.me/SheniEkimi
Sheni – შენი სივრცე, შენი ხმა, შენი საქართველო.

პომიდორის წვენი – ახლა სეზონია და გამოუყენეთ ეს შანსი – გთავაზობთ რამდენიმე დამაჯერებელ მიზეზს იმის დასადასტურებლად, რომ ეს მართლაც ასეა.

მიერ
© საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტი
-
0
პომიდორის წვენი
#post_seo_title

ნახეთ რა დაგემართებათ თუ ყოველდღე პომიდორის წვენს დალევთ. ახლა სეზონია და გამოუყენეთ ეს შანსი

Პომიდვრის წვენი ძალიან ნოყიერია, შეიცავს უამრავ საკვებ ნივთიერებებს და თუ რეგულარულ ჭამას დაიწყებთ, ის ნამდვილად დიდ სარგებელს მოგიტანთ.

ჩვენ შეგვიძლია შემოგთავაზოთ რამდენიმე დამაჯერებელი მიზეზი იმის დასადასტურებლად, რომ ეს მართლაც ასეა.

იგი სავსეა ვიტამინებით

ტომატის წვენი, რომელიც მზადდება ახალი პომიდვრისგან, არის A და C ვიტამინების შესანიშნავი წყარო.

მისი რეგულარული მოხმარებით თქვენ ამცირებთ თვალის მრავალი ქრონიკული დაავადების ალბათობას, აძლიერებთ იმუნურ სისტემას და ხელს უწყობთ კბილებისა და ძვლების გამაგრებას. გააგრძელეთ კითხვა

 

კლიმატის ცვლილება და ჯანმრთელობა, ადამიანის გავლენა კლიმატის ცვლილებაზე – რას წარმოადგენს კლიმატის ცვლილება?

მიერ
© საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტი
-
0
კლიმატური პირობების გაუარესების გამო დედამიწის ზედაპირი შეცვლილია - ასტრონომებმა პლანეტის ახალი ფოტოები მიიღეს
ფოტო: NASA

კლიმატის ცვლილება და ჯანმრთელობა

რას წარმოადგენს კლიმატის ცვლილება?

კლიმატის ცვლილების ფენომენი ცნობილი გახდა XX საუკუნის 70-იანი წლებიდან, როცა აღინიშნა მსოფლიო საშუალო წლიური ტემპერატურის მკვეთრი ზრდის ტენდენცია და გახშირებული კლიმატური კატასტროფები. დღეისათვის, უკვე მეცნიერულად დადასტურებულია, რომ კლიმატის ცვლილებას პლანეტის მასშტაბით ნამდვილად აქვს ადგილი.

  • უკანასკნელი 100 წლის განმავლობაში ჩვენი სამყარო 0.750C-ით გათბა. 1850 წლიდან მოყოლებული ყოველი სამი ათეული წელი წინა სამ ათეულ წელთან შედარებით უფრო მეტად თბილი იყო.
  • კლიმატური ცვლილებები მნიშვნელოვან გავლენას ახდენენ ჯანმრთელობის, სოციალურ და გარემო ფაქტორებზე, როგორიცაა: სუფთა ჰაერი, უსაფრთხო სასმელი წყალი, საკმარისი საკვები და უსაფრთხო საცხოვრებელი.

კაცობრიობის ისტორიაში დაფიქსირებული კლიმატის გლობალური ცვლილების ყველა პერიოდისაგან განსხვავებით თანამედროვე ცვლილება გამოწვეულია ადამიანის საწარმოო საქმიანობით და დაკავშირებულია ინტენსიურ ინდუსტრიალიზაციასთან.

 ადამიანის გავლენა კლიმატის ცვლილებაზე

ანთროპოგენული ფაქტორები მოიცავს ადამიანის საქმიანობას, რომელიც თავისი მოქმედებით ცვლის გარემოს. ყველაზე მნიშვნელოვანი ანთროპოგენულ ფაქტორებს შორის არის გაზრდილი ნახშირორჟანგის რაოდენობა ატმოსფეროში ბუნებრივი საწვავის, ოზონის ხვრელის, აგროკულტურის, ტყეების გაჩეხვის ხარჯზე. თითოეული მათგანი ცალ-ცალკე და მთლიანობაში მონაწილეობს გლობალური კლიმატის ჩამოყალიბებაში და, ცხადია, თითოეული მათგანის ცვლილება ადრე თუ გვიან გავლენას ახდენს კლიმატზე.

რა გავლენას ახდენს კლიმატის ცვლილება  ადამიანის ჯანმრთელობაზე?

კლიმატის ცვლილება მკვეთრად აისახება ადამიანის ჯანმრთელობაზე. აქ მნიშვნელოვან როლს თამაშობს ადამიანის შეგუება კლიმატის ცვლილებასთან. ხშირ შემთხვევებში ადაპტაციის პროცესი საკმაოდ რთულად მიმდინარეობს. კლიმატის ცვლილების გამო იზრდება დაავადებათა გავრცელების გეოგრაფიული არეალი.

ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის (ჯანმო) მონაცემებით ადამიანის ჯანმრთელობაზე განსაკუთრებულ გავლენას კლიმატის ცვლილების სამი ძირითადი დამახასიათებელი მოვლენა ახდენს, რომელთა შორისაა: თბური ტალღები, ბუნებრივი კატასტროფები და შეცვლილი ინფექციური ფონი.

ექსტრემალურად მაღალი ტემპერატურა, რომელიც რამდენიმე დღე გასტანს, პირდაპირ გავლენას ახდენს ადამიანის ჯანმრთელობაზე – იწვევს არა მხოლოდ გარკვეული დაავადებების ჩამოყალიბებას და, ასევე, უკვე არსებული პათოლოგიების გამწვავებას, არამედ, შესაძლოა სიკვდილის მიზეზიც კი გახდეს. ასე მაგალითად, 2003 წელს ევროპაში თბური ტალღების  მიზეზით 70 000 ადამიანი გარდაიცვალა. ექსპერტთა მოსაზრებით, მაღალი ატმოსფერული ტემპერატურა ნეგატიურ ზეგავლენას ახდენს გულ-სისხლძარღვთა და სასუნთქი სისტემის მუშაობაზე, განსაკუთრებით მოხუცებსა და ქრონიკულად ავადმყოფ პირებში.

გარდა პირდაპირი გავლენისა, ექსტრემალურად მაღალი ტემპერატურა ირიბადაც მოქმედებს ადამიანის ჯანმრთელობაზე: მაღალი ატმოსფერული ტემპერატურის პირობებში იცვლება მიწისპირა ოზონის და ჰაერის სხვა დამაბინძურებელი ნივთიერებების კონცენტრაცია, რაც გულ-სისხლძარღვთა და სასუნთქი სისტემის დაავადებათა განვითარებას უწყობს ხელს.

თბური ტალღების განმეორებადობაზე კლიმატის ცვლილების გავლენის შესაფასებლად, რომელიც განხორციელდა საქართველოს წითელი ჯვრის საზოგადოების პროექტის „კლიმატის ფორუმი-აღმოსავლეთი“, გამოთვლილ იქნა თბური ინდექსის მნიშვნელობები. ქვემოთ მოყვანილ ცხრილებში მოცემულია თბური ინდექსის მაჩვენებლის ცვლილება ორი პერიოდის (პირველი პერიოდი – 1961-1985 წწ. და მეორე პერიოდი – 1986-2010 წწ.) მიხედვით.

კლიმატის ცვლილების მიზეზით ბუნებრივი კატასტროფების რიცხვი გასული საუკუნის 60-იანი წლებიდან მოყოლებული გასამმაგდა. შესაბამისად, გაიზარდა ბუნებრივი კატასტროფებით მიყენებული ზარალი: დაშავებულ და გარდაცვლილ ადამიანთა რიცხვი, ასევე იმ დაავადებათა სიხშირე, რომლებიც ბუნების ექსტრემალური მოვლენების ზემოქმედებით ჩნდება. ასე მაგალითად, წყალდიდობის შედეგად ზიანდება კანალიზაციის მილები, რაც სანიტარიული სისტემის მოშლას და ინფექციურ დაავადებათა   აფეთქებას იწვევს.

ბუნებრივი კატასტროფების გახშირება ადგილნაცვალ პირთა – ეკო-მიგრანტთა რიცხვის გაზრდასაც იწვევს, რაც ქვეყნისთვის მძიმე სოციალურ ტვირთს წარმოადგენს.

კლიმატის ცვლილება ასევე მოიაზრება ინფექციური პათოლოგიების, განსაკუთრებით წყლისმიერი და ტრანსმისიული ინფექციების, გახშირების ხელშემწყობ ფაქტორად. ჰაერის ტემპერატურა და ტენიანობა დიდ გავლენას ახდენს ინფექციის, მაგალითად, მალარიის გადამტანი მწერის სასიცოცხლო ციკლზე. თუკი მწერის არსებობისთვის ხელსაყრელი კლიმატი ჩამოყალიბდა (მაღალი ტემპერატურა და ტენიანობა), ინფექციური პათოლოგია იოლად ვრცელდება.

ვარაუდობენ, რომ ტემპერატურის მატებასთან ერთად მნიშვნელოვნად გაიზრდება ისეთი დაავადებების რიცხვი, როგორიცაა: მალარია, ნილოსის ცხელება, ვირუსული ჰემორაგიული ინფექციები; ადგილი ექნება ისეთი ქრონიკული დაავადებების ზრდასაც, როგორიცაა ასთმა, გულსისხლძარღვთა დაავადებები და სხვ.

კლიმატური პირობები დიდ გავლენას ახდენს წყლისმიერი დაავადებებისა და მწერებით, მოლუსკებისა და სხვა ცივსისხლიანი ცხოველების საშუალებით გადაცემად დაავადებებზე; კლიმატის ცვლილებებმა შესაძლოა გაახანგრძლივოს ტრანსმისიული დაავადებების სეზონი და/ან შეცვალოს ამ დააავდებების გეოგრაფიული არეალი.

მალარია მნიშვნელოვნადაა დამოკიდებული კლიმატზე. კოღო Anohpeles-ით გადაცემული მალარია ყოველწლიურად 800 000 ადამიანის სიცოცხლეს იწირავს; ძირითადად, აფრიკის ქვეყნებში, 5 წლამდე ასაკის ბავშვებში. Aedes-ით  გავრცელებადი დენგეს ცხელებაც ძალზე მგრძნობიარეა კლიმატური პირობებისადმი; ეპიდკვლევები მიუთითებენ, რომ 2080 წლისათვის კლიმატური ცვლილებების გამო მსოფლიოში დამატებით 2 მილიარდი ადამიანი იქნება დენგეს ცხელებით ინფიცირების რისკის ქვეშ.

ექსტრემალურად მაღალი ტემპერატურა უშუალოდ ზრდის გულ-სისხლძარღვთა და რესპირატორული დაავადებებით გამოწვეულ სიკვდილიანობას, განსაკუთრებით ასაკოვან ადამიანებში. ზაფხულის თბური ტალღების პერიოდში, ევროპაში მხოლოდ 2003 წელს 70 000-ზე მეტი სიკვდილის შემთხვევა აღირიცხა. ზღვის დონის მატება და ექსტრემალური ამინდით გამოწვეული კატასტროფები დააზიანებს მოსახლეობის საცხოვრებლებს, სამედიცინო დაწესებულებებსა და სხვა აუცილებელ სამსახურებს. ცნობილია, რომ მსოფლიო მოსახლეობის ნახევარზე მეტი ზღვის დონიდან 60 კილომეტრზე მაღალ ადგილებში ცხოვრობს.

მიუხედავად იმისა რომ გლობალურმა დათბობამ შეიძლება გარკვეულწილად სოციალური სარგებელიც კი მოიტანოს, მაგ: შეამციროს სიკვდილის შემთხვევები ზამთრის პერიოდში და გაზარდოს საკვების პროდუქტიულობა გარკვეულ ტერიტორიებზე; საერთო ჯამში ჯანმრთელობაზე გამოვლენა უარყოფითი იქნება.

 მნიშვნელოვანი ფაქტები

  • მოსალოდნელია, რომ 2030 და 2050 წლებში კლიმატური ცვლილებები ყოველწლიურად დამატებით, დაახლოებით, 250 000  სიკვდილის შემთხვევას გამოიწვევენ არასათანადო კვების, მალარიის, დიარეითა და ცხელებით მიმდინარე დაავადებების გამო;
  • 2030  წლისათვის ჯანმრთელობაზე მიყენებული პირდაპირი ზარალი  (იმ ხარჯების გამოკლებით, რაც ჯანმრთელობასთან დაკავშირებულ ისეთ სექტორებზე მოდის, როგორიცაა  სოფლის მეურნეობა, წყალი და სანიტარია) 2-4 მილიარდ აშშ დოლარად არის შეფასებული;
  • ჯანმრთელობის სუსტი ინფრასტრუქტურის მქონე ტერიოტორიები, უმეტესად განვითარებად ქვეყნებში, ყველაზე რთულად გაუმკლავდებიან  წარმოქმნილ სიძნელეებს  შესაბამისი დახმარების მიღების გარეშე;
  • კლიმატის ცვლილება საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის სერიოზული გამოწვევაა, რომელიც აქტიურ ქმედებებს მოითხოვს.

როგორ ხდება ჯანმრთელობაზე ზემოქმედების შეფასება?

კლიმატური ცვლილებების ჯანმრთელობაზე ზემოქმედების შეფასება შესაძლოა მხოლოდ მიახლოებითი იყოს. მიუხედავად ამისა, ჯანმო აცხადებს, რომ კლიმატური ცვლილებები 250 000-ით მეტ სიკვდილის შემთხვევას გამოიწვევს ყოველწლიურად 2030-2050 წლებში. აქედან 38 000 ხანდაზმულ პირებში დაფიქსირდება თბურ ტალღების ექსპოზიაციის გამო,  48 000 – დიარეის და 60 000 – მალარიის გამო; 95 000 სიკვდილის შემთხვევა ახალშობილებშია მოსალოდნელი საკვების ნაკლებობის გამო. კლიმატის ცვლილებების ჯანმრთელობაზე ზემოქმედების შედეგების გამოვლენა და რაოდენობრივი შეფასება აუცილებელია მოსახლეობის ჯანმრთელობის დაცვის მიზნით, ეროვნული და საერთაშორისო პოლიტიკის შესამუშავებლად. ამ სახის ღონისძიებებში შედის სათბური გაზის ემისიების ზემოქმედების შერბილება. კლიმატის ცვლილებების ჯანმრთელობაზე ზემოქმედების შეფასება უნდა განხორციელდეს ეროვნულ დონეზე. მთავრობები პასუხისმგებლობას იღებენ უპასუხონ ახალ გამოწვევებს და შეაფასონ ჯანმრთელობის რისკები, რაც გლობალური კლიმატის ცვლილებების გამო შეიქმნა.

კლიმატის ცვლილებები და ადამიანის ჯანმრთელობის რისკები და მათზე რეაგირება

მსოფლიოს მთელი მოსახლეობა იქნება რისკის ქვეშ კლიმატური ცვლილებების  გამო. კლიმატის ცვლილებისადმი განსაკუთრებით მოწყვლადი ჯგუფები არიან: ბავშვები, მოხუცები და ქრონიკულად ავადმყოფი პირები.

რისკის ჯგუფების გამოსაყოფად მხედველობაშია მისაღები შემდეგი ფაქტორები:

  • ინდივიდუალური რისკის ფაქტორები (ასაკი, სქესი, არსებული დაავადებები, მედიკამენტების მიღება, ჭარბი წონა, დეჰიდრატაციის დონე, ორსულობა)
  • საცხოვრებელი გარემო (საცხოვრებელი პირობები, ურბანული „გავარვარებული კუნძულის“ ეფექტი, გაგრილების შეუძლებლობა, ჰაერის დაბინძურება, მავნე სამუშაო გარემო და პირობები)
  • სოციალური რისკის ფაქტორები (მარტოხელობა, ინფორმაციისადმი ხელმისაწვდომობის არ არსებობა, სასწრაფო დახმარების სერვისებისადმი ხელმისაწვდომობის არ არსებობა).

განსაკუთრებული რისკის ქვეშ არიან ბავშვები, რომლებიც ღარიბ ქვეყნებში ცხოვრობენ. ისინი მოსახლეობის ყველაზე მოწყვლად ჯგუფს მიეკუთვნებიან. როგორც უკვე აღინიშნა, ხანდაზმული პირებზე მძიმედ აისახება კლიმატური ცვლილებები, ეს უფრო მეტად გასათვალისწინებელია იმ პირებში, რომელთაც ქრონიკული დაავადებები აწუხებთ.

თბური ტალღების დროს ღია სივრცეში მომუშავეთა ჯანმრთელობის დაცვისთვის პროფესიული ჯანმრთელობის სპეციალისტმა უნდა გაითვალისწინოს:

  • გარე სამუშაო ადგილები: ინჟინრები, ფერმერები, მებაღეები, საველე მუშაკები, გამყიდველები ღია ბაზრებში, მეხანძრეები, პოლიციელები, ჯარისკაცები და ა.შ.
  • შიდა სამუშაო ადგილები: ყველა სამუშაო ადგილი, რომელიც არ არის კონდიცირებული და სადაც მაღალია ტემპერატურა.

კლიმატურ ცვლილებებზე რეაგირების პოლიტიკა

ჯანმო-ს სამოქმედო გეგმა

2008 წელს ჯანმოს 61-ე ასამბლეაზე მიღებულ იქნა გადაწყვეტილება კლიმატის ცვლილებების მავნე ზემოქმედებისაგან მოსახლეობის ჯანმრთელობის დაცვის მიზნით შემუშავებულიყო და განხორციელებულიყო სამოქმედო გეგმა ჯანმოს წევრი ქვეყნებისთვის.სამუშაო გეგმა 4 მთავარ პრიორიტეტულ მიმართულებას გამოყოფს:

  • ჯანმრთელობის სისტემების ხელშეწყობა ყველა ქვეყანაში; განსაკუთრებით დაბალ- და საშუალოშემოსავლების ქვეყნებში, რათა გაძლიერდეს და გაიზარდოს მათი შესაძლებლობა ჯანმრთელობის მოწყვლადობის შეფასებისა და მონიტორინგისათვის
  • განისაზღვროს კლიმატის ცვლილებებით განპირობებული რისკები და ადამიანის ჯანმრთელობაზე მავნე ზემოქმედება
  • ადამიანის ჯანმრთელობის დასაცავად, პირველ რიგში, მოსახლეობის ყველაზე მოწყვლადი ჯგუფებისათვის შესაბამისი სტრატეგიებისა და მოქმედებების შემუშავება და დანერგვა
  • ცოდნისა  და კარგი პრაქტიკის განვრცობა და გაზიარება

2009 წელს ჯანმომ ხელი მოაწერა კლიმატური ცვლილებებისა და ჯანმრთელობის სამოქმედო გეგმას, რომელიც  მოიცავს:

ადვოკატირება – მოსახლეობის ცნობიერების ამაღლება ჯანმრთელობის ამ სერიოზული საფრთხის მიმართ;

1.    პარტნიორობა – გაერთიანებული ერების სისტემის ფარგლებში პარტნიორი სამსახურების კოორდინირებული მუშაობა და იმის უზრუნველყოფა, რომ ჯანმრთელობის საკითხები ჯეროვნად იყოს ასახული დღის წესრიგში;

2.    მეცნიერების მიღწევები და  ფაქტები – სამეცნიერო მტკიცებულებების გადახედვის კოორდინაცია;

3.    ჯანდაცვის სისტემების გაძლიერება, რათა დაეხმარონ ქვეყნებს შეაფასონ და  შეამცირონ  მოწყვლადობა.

 როგორ ვიმოქმედოთ?

ყველაზე ეფექტური ქმედებებია

  • ნავთობპროდუქტების, ბუნებრივი აირისა და ენერგიის მოხმარების შემცირება, რათა მინიმუმამდე დავიდეს ნახშირორჟანგის გამოყოფა;
  • მანქანებით ნაკლებად სარგებლობა;
  • ძველი ტექნიკის  ახალით ჩანაცვლება.

  სასარგებლო ქმედებები

  • ხეების დარგვა;
  • გარემოს დასუფთავება;
  • თუ ამას გაითვალისწინებს მოსახლეობის საშუალო რაოდენობა, ნახშირორჟანგის გამოყოფა შემცირდება 3%-ით.

 რა მდგომარეობაა კლიმატის ცვლილებასთან  დაკავშირებით საქართველოში?

საქართველოში კლიმატის ცვლილების ნიშნები მე-20 საუკუნის 60-იანი წლებიდან შეიმჩნევა. სურათი განსხვავებულია ქვეყნის სხვადასხვა რეგიონში. გაეროს კლიმატის ცვლილებების ჩარჩო კონვენციის მიერ საქართველოსათვის მოწოდებულ მეორე ეროვნულ შეტყობინებაში კლიმატურ პარამეტრებში ცვლილებების ტენდენციები მოცემულია ორ პერიოდში – 1955-1970 და 1990-2005 წლებში. დასავლეთ საქართველოში პირველიდან მეორე პერიოდამდე საშუალო ტემპერატურამ მოიმატა 0,20C-ით, ხოლო ნალექთა წლიური ჯამი შემცირდა 27 მმ-ით; აღმოსავლეთ საქართველოში საშუალო წლიური ტემპერატურა გაიზარდა 0,30C-ით, ხოლო ნალექთა წლიური ჯამი გაიზარდა 41 მმ-ით.

გარდა იმისა, რომ თბილისში აღინიშნება აღმოსავლეთ საქართველოსთვის დამახასიათებელი კლიმატის ცვლილების ზოგადი ტენდენცია, დედაქალაქში განსაკუთრებით მწვავედ აისახება კლიმატის ცვლილების შედეგები, რაც გამოწვეულია ურბანიზაციით, თბური ტალღებისგან გამოწვეული „კუნძულის ეფექტით“ (მაღალი ტემპერატურის პირობებში ასფალტის, შენობების მიერ ხდება სითბოს შთანთქმა, რაც ქალაქის „გავარვარებას“ და სითბოს შენარჩუნებას იწვევს მზის ჩასვლის შემდეგაც).

აღსანიშნავია, რომ კლიმატის ცვლილება ჯერ-ჯერობით არ ვლინდება წყლისმიერი და ტრანსმისიული ინფექციების დინამიკაში. უკანასკნელ პერიოდში ადგილი აქვს შემთხვევების კლებას მალარიის, ლეიშმანიოზის, ყირიმ-კონგოს ცხელებისა და სხვა მწერებით გავრცელებადი დაავადებების მხრივ.

საქართველოს წითელმა ჯვარმა 2012-2013 წწ. ჩაატარა პილოტური კვლევა თბურ ტალღებზე, რის საფუძველზეც ამჟამად მიმდინარეობს თბური ტალღების ეროვნული სამოქმედო გეგმის შემუშვება. პროცესში ჩართულია სხვადასხვა უწყება.

http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs266/en/

http://www.euro.who.int/en/health-topics/environment-and-health/Climate-change

http://www.modernpublishing.ge/view_post.php?id=7&pub=15&year=2010

http://www.who.int/globalchange/publications/key_messages/en/

http://www.who.int/globalchange/publications/key_messages/general_public/en/

WHO Global Health Risks

http://www.who.int/mediacentre/news/releases/2014/climate-health-risks-action/en/

1...389390391...1,121გვერდი 390 of 1,121

ბოლო სიახლეები

პოპულარული ამბები

კატეგორიები

ჩვენ შესახებ

info@accreditation.ge
ჩვენ შესახებ / რეკლამა / კონტაქტი

გამოგვყევი სოციალურ ქსელებში

© SheniEkimi.ge

შენიექიმი
sheniekimi.ge · PHIG
გამარჯობა 👋
სასურველი სერვისი აირჩიეთ ქვემოთ
⚡ გადაუდებელი შემთხვევა?
მყისიერი სამედიცინო დახმარება
📞 112
🩺
სიმპტომების შეფასება
150 კლინიკური სცენარი · WHO · AHA · NICE · 29 CDR
›
💉
ვაქცინაციის კალენდარი
WHO · ECDC · NCDC საქართველო 2025
›
💊
დანამატების შემოწმება
supplement.ge — 2,095 ინგრედიენტი
›
ℹ️ეს სისტემა ახდენს ტრიაჟს — არა დიაგნოზს. ყოველი გადაწყვეტილება დაფუძნებულია WHO, AHA, NICE, BTS სახელმძღვანელოებზე. ექიმის კონსულტაცია სავალდებულოა.
© PHIG — Public Health Institute of Georgia
პირადი ინფორმაცია
სიმპტომების ზუსტი შეფასებისთვის შეიყვანეთ ასაკი და სქესი
👤სავალდებულო
📏 ანთროპომეტრია
სიმაღლე · წონა · BMI — არასავალდებულო
⌄
🩺 სასიცოცხლო მაჩვენებლები
წნევა · პულსი · ტემპერატურა · SpO2 — არასავალდებულო
⌄
ნორმა: 90–129
ნორმა: 60–100
36–37.2
12–20
≥95%
© PHIG — Public Health Institute of Georgia
სიმპტომების შეფასება
აირჩიეთ სცენარი სისტემის მიხედვით
🔍
© PHIG — Public Health Institute of Georgia
კითხვა 1 / 1
© PHIG — Public Health Institute of Georgia
📋 მტკიცებულებითი საფუძველი
World Health Organization (WHO) — IMAI სახელმძღვანელო
American Heart Association (AHA) / ACC
National Institute for Health and Care Excellence (NICE)
ICD-11 (2025) · World Health Organization
ეს ინსტრუმენტი ახდენს ტრიაჟს — არა დიაგნოზს. სიმპტომები შეიძლება მიუთითებდეს — ეს არ ნიშნავს, რომ დაავადება გაქვთ. ექიმის კონსულტაცია სავალდებულოა.
📰 სიახლეები ყველა ›
© PHIG — Public Health Institute of Georgia
ვაქცინაციის კალენდარი
აირჩიეთ ასაკობრივი ჯგუფი
WHO ECDC NCDC 2025
📚წყარო: NCDC საქართველო 17.09.2025 · WHO · ECDC
© PHIG — Public Health Institute of Georgia
ასაკობრივი ჯგუფი
📚წყარო: NCDC საქართველო 17.09.2025 · WHO · ECDC
📰 ვაქცინაციის სიახლეები ყველა ›
© PHIG — Public Health Institute of Georgia
დანამატების შემოწმება
გადადით supplement.ge-ზე და შეამოწმეთ ნებისმიერი პროდუქტი
SUPPLEMENT.GE
საქართველოს სასურსათო დანამატების უსაფრთხოების შემოწმების სისტემა
📊 2,095 ინგრედიენტი 📦 688 პროდუქტი
supplement.ge-ზე გადასვლა ↗
ახალი ფანჯარა გაიხსნება
›
✨რას შეგიძლიათ შეამოწმოთ
🔬
ინგრედიენტის შემოწმება
NIH · EU · FDA · Health Canada მონაცემები
📷
ეტიკეტის სკანირება
AI ამოიცნობს ყველა ინგრედიენტს ფოტოდან
🌍
ქვეყნის მიხედვით სტატუსი
რეგულაცია 14 ქვეყანაში — აშშ, ევროკავშირი, კანადა
⚠️
წამალთან ინტერაქცია
აუცილებელი გაფრთხილებები მიმდინარე მკურნალობისას
✅ supplement.ge — საქართველოში ერთადერთი სრული სისტემა დანამატების უსაფრთხოების შესაფასებლად, PHIG-ის (საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის) კონტროლით.
© PHIG — Public Health Institute of Georgia
Verified by MonsterInsights