საყურადღებო გაფრთხილება: პოპულარული ტკივილგამაყუჩებელი შესაძლოა დემენციის რისკს 40%-ით ზრდიდეს!
ავტორი: პროფესორი გიორგი ფხაკაძე, საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის თავმჯდომარე
თავსდება პლატფორმაზე: Sheniekimi.ge – შენი ექიმი, შენი სივრცე, შენი ჯანმრთელობა
რატომ უნდა მიაქციოთ ამას ყურადღება?
ახალი, ავტორიტეტული კვლევა აჩვენებს, რომ ფართოდ გამოყენებული პრეპარატი – გაბაპენტინი, რომელიც ინიშნება ქრონიკული ტკივილის, კრუნჩხვების და ნეიროპათიური ტკივილის სამკურნალოდ, შესაძლოა დემენციის და მსუბუქი მეხსიერების დაზიანების (MCI) მნიშვნელოვნად გაზრდილი რისკის მატარებელი იყოს.
ეს პრეპარატი მილიონობით ადამიანმა მიიღო მთელი მსოფლიოს მასშტაბით და, როგორც ჩანს, მისი ხანგრძლივი გამოყენება არ არის სრულიად უსაფრთხო.
რა აჩვენა კვლევამ?
აშშ-ში ჩატარებულმა 20-წლიანმა გამოკვლევამ (2004–2024), რომელშიც 52 800 პაციენტი მონაწილეობდა, აჩვენა შემდეგი:
• გაბაპენტინის მომხმარებლებში, რომელთაც 6-ჯერ ან მეტჯერ ჰქონდათ დანიშნული პრეპარატი, დემენციის რისკი 29%-ით გაიზარდა;
• ხოლო მსუბუქი კოგნიტური დაზიანების რისკი — 85%-ით;
• ისინი, ვინც 12-ჯერ ან მეტჯერ იღებდნენ გაბაპენტინს, აჩვენებდნენ დემენციის 40%-ით და MCI-ის 65%-ით ზრდას.
ყველაზე მაღალი რისკი დაფიქსირდა 35–64 წლის ასაკობრივ ჯგუფში — ანუ სწორედ იმ ჯგუფში, რომელიც აქტიურია და ჯერ არ ელოდება მეხსიერების პრობლემებს.
რას ამბობენ სხვა ექსპერტები?
პროფესორი ტარა სპირს-ჯონსი (ედინბურგის უნივერსიტეტი):
“ეს კვლევა ვერ ადასტურებს, რომ გაბაპენტინი უშუალოდ იწვევს დემენციას, მაგრამ აშკარად მიუთითებს მნიშვნელოვან კავშირზე, რომელიც უყურადღებოდ ვერ დარჩება.”
დოქტორი კეიტ გიდინგსი (Case Western Reserve University):
“ჩვენს მონაცემებში აშკარა კავშირია გაბაპენტინის რეგულარულ მიღებასა და გონებრივ ფუნქციებზე უარყოფით ზემოქმედებას შორის. აუცილებელია ექიმებმა იმოქმედონ სიფრთხილით.”
Dr. Thomas Wisniewski (NYU Langone Health):
“დემენციის მზარდი მაჩვენებლები მოითხოვს ყველა შესაძლო რისკფაქტორის დეტალურ შესწავლას. გაბაპენტინი ამ თვალსაზრისით უკვე წითელ ზონაშია.”
პროფესორ გიორგი ფხაკაძის კომენტარი:
„გაბაპენტინი ხშირად ინიშნება ქრონიკული ტკივილისა და ნეიროპათიური სიმპტომების მართვისთვის, მათ შორის საქართველოში. ახალი კვლევები მიანიშნებს, რომ პრეპარატის გრძელვადიანი გამოყენება შეიძლება ასოცირდეს კოგნიტურ ფუნქციებზე უარყოფით გავლენასთან.
თუმცა, რადგან კვლევა იყო ობსერვაციული ხასიათის და არ ადასტურებს მიზეზ-შედეგობრივ კავშირს, აუცილებელია მეტი მტკიცებულება და ღრმა ანალიზი.
ამ ეტაპზე მნიშვნელოვანია ექიმებმა ყურადღება მიაქციონ პაციენტის ზოგად მდგომარეობას, მკურნალობის ხანგრძლივობას და საჭიროების შემთხვევაში განიხილონ ალტერნატიული მიდგომები.
მიზანშეწონილია პაციენტების რეგულარული დაკვირვება და კოგნიტიური სიმპტომების შეფასება, განსაკუთრებით იმ შემთხვევაში, თუ მედიკამენტი ინიშნება ხანგრძლივი დროით.“
ექიმების შეკითხვები
1. შეიძლება თუ არა გაბაპენტინის გამოყენება მთლიანად შევწყვიტოთ მსგავსი კვლევების გამო?
პასუხი: არა. კვლევა არ მიუთითებს პირდაპირ კავშირზე, მხოლოდ ასოცირებას, ამიტომ მკურნალობის გაუქმება დაუყოვნებლად არ არის რეკომენდებული. გადაწყვეტილება უნდა მიღებულ იქნეს ინდივიდუალურად, ექიმის მიერ.
2. არის თუ არა რისკი უფრო მაღალი გარკვეულ ასაკობრივ ჯგუფებში?
პასუხი: დიახ. კვლევამ აჩვენა, რომ 35–64 წლის პაციენტებში დემენციის და კოგნიტიური დაქვეითების რისკი განსაკუთრებით მაღალია, რაც მკურნალობის მონიტორინგს კიდევ უფრო აუცილებელს ხდის.
3. შეიძლება თუ არა დემენცია გამოვლინდეს მცირე დოზით, მაგრამ ხანგრძლივი მიღებისას?
პასუხი: კვლევამ არ დააზუსტა დოზები, არამედ ფოკუსირებული იყო რეცეპტების რაოდენობაზე. ანუ, თეორიულად – დიახ, მცირე დოზით ხანგრძლივი მიღება შესაძლოა ასოცირდებოდეს მსგავს რისკებთან.
4. არის თუ არა საქართველოში ალტერნატიული პრეპარატები გაბაპენტინის ნაცვლად?
პასუხი: დიახ. არსებობს სხვა პრეპარატები (მაგ. პრეგაბალინი), თუმცა მათაც აქვთ პოტენციური გვერდითი მოვლენები. მკურნალობა უნდა იყოს ინდივიდუალური და კლინიკური მდგომარეობის შესაბამისად შერჩეული.
5. უნდა ჩავატაროთ კოგნიტიური შეფასებები გაბაპენტინის მომხმარებელ პაციენტებში?
პასუხი: დიახ, რეკომენდებულია პერიოდული შეფასება, განსაკუთრებით იმ პაციენტებში, რომლებიც იღებენ პრეპარატს 6 თვეზე ან მეტ ხანს. ამისათვის შესაძლებელია მოკლე კოგნიტიური სკრინინგ ტესტების გამოყენება.
პაციენტების შეკითხვები
6. უკვე ვიღებ გაბაპენტინს 1 წელია — უნდა შევწყვიტო?
პასუხი: არავითარ შემთხვევაში არ შეწყვიტოთ პრეპარატი დამოუკიდებლად. აუცილებლად ისაუბრეთ მკურნალ ექიმთან, რათა გადაწყვიტოთ მკურნალობის გაგრძელება ან ალტერნატივები.
7. შესაძლებელია თუ არა გაბაპენტინმა მეხსიერებაზე იმოქმედოს უკვე არსებული მიღების პერიოდში?
პასუხი: გარკვეულ პაციენტებში, განსაკუთრებით ხანდაზმულებში ან გრძელვადიანი გამოყენებისას, კოგნიტიური სიმპტომები შეიძლება გამოჩნდეს. ნებისმიერ ცვლილებაზე დროულად უნდა ეცნობოს ექიმს.
8. არის თუ არა რისკი მხოლოდ ხანდაზმულებისთვის?
პასუხი: არა მხოლოდ. კვლევამ აჩვენა, რომ რისკი მაღალია 35 წლის ზემოთ ასაკის ადამიანებშიც, რაც იმას ნიშნავს, რომ ახალგაზრდა მოზრდილებსაც უნდა ჰქონდეთ სიფრთხილე.
9. გაბაპენტინი არის წამალი ტკივილისთვის — ვეღარ მივიღო თუ მეშინია დემენციის?
პასუხი: თუ პრეპარატი ეფექტიანია და სხვა ვარიანტები არ გაძლევთ შესაბამის შვებას, ექიმთან ერთად უნდა გადაწყვიტოთ განაგრძოთ თუ არა. დემენციის რისკი არ ნიშნავს, რომ პრეპარატი ყველა პაციენტს დააზიანებს.
10. შეიძლება თუ არა გამოვცვალო გაბაპენტინი ბუნებრივი საშუალებით?
პასუხი: ზოგიერთ შემთხვევაში შესაძლებელია, მაგალითად – ფიზიოთერაპია, აკუპუნქტურა, ანთების საწინააღმდეგო მკურნალობა. თუმცა ბუნებრივი საშუალება ყოველთვის ვერ ჩაანაცვლებს ეფექტიანად მედიკამენტს. აუცილებელია ექიმთან კონსულტაცია.
აქ არის ყველა თქვენ მიერ მოწოდებული წყაროს სრული სია Vancouver სტილით, თითოეულთან დართულია ბმული და მოკლე შინაარსი (ანოტაცია), რათა გამოიყენოთ Sheniekimi.ge სტატიაში, ბიბლიოგრაფიაში ან PDF/ბუკლეტებში.
სია წარმოდგენილია თანმიმდევრულად, კვლევითა და მედია წყაროების ჩათვლით.
ლიტერატურა:
1. Eghrari NB, Yazji IH, Yavari B, Van Acker GM, Kim CH. Risk of dementia following gabapentin prescription in chronic low back pain patients. Reg Anesth Pain Med. 2025. https://doi.org/10.1136/rapm-2025-106577
მთავარი აკადემიური კვლევა, რომელმაც აჩვენა გაბაპენტინის მომხმარებლებში დემენციის რისკის 29–40%-იანი ზრდა.
2. Newsweek. Common pain drug linked to higher dementia risk. Newsweek. 2025 Jul. Available from: https://www.newsweek.com/common-pain-drug-linked-higher…
ჯანდაცვის ახალი ამბის პოპულარული გამოცემა, რომელიც აშუქებს კვლევის შედეგებს მარტივი ენით.
3. Pain News Network. Study links gabapentin to increased dementia risk. Pain News Network. 2025 Jul 11. Available from: https://www.painnewsnetwork.org/…/study-links-gabapentin-to…
ფოკუსირებული წყარო ტკივილის მართვის თემატიკაზე, მიმოიხილავს კვლევის მნიშვნელობას ქრონიკულ ტკივილთან დაკავშირებით.
4. New York Post. Common pain drug can increase dementia risk by up to 40%. New York Post. 2025 Jul 11. Available from: https://nypost.com/…/common-pain-drug-can-increase-dementia…
პოპულარული მედიასაშუალება, რომელიც ამახვილებს ყურადღებას რისკის მასშტაბზე — ტონი არის გაფრთხილებაზე ორიენტირებული.
5. New Atlas. Common painkiller used for back pain ups dementia risk. New Atlas. 2025. Available from: https://newatlas.com/chronic-pain/painkiller-dementia-risk/
სამეცნიერო ტექნოლოგიურ სიახლეებზე დაფუძნებული გამოცემა, ხაზგასმით ამბობს ბიოლოგიურ და კლინიკურ მექანიზმებზე.
6. AOL News. Popular back pain medication linked to dementia risk. AOL. 2025. Available from: https://www.aol.com/popular-back-pain-medication-linked…
ფართო აუდიტორიისთვის ადაპტირებული სტატია, რომელიც აღწერს კვლევის ძირითად მიგნებებს.
7. Daily Mail. Warning over prescription drug gabapentin as dementia risk rises by a third. Daily Mail. 2025. Available from: https://www.dailymail.co.uk/…/warning-prescription-drug…
მედია სტატიაში განსაკუთრებული ყურადღება გამახვილებულია გაფრთხილებაზე და დემენციის 33%-იან ზრდაზე.
8. MSN. Dementia warning as drug taken by millions raises risk of memory-robbing disorder by up to 40%. MSN. 2025. Available from: https://www.msn.com/…/dementia-warning-as-drug…/ar-AA1In5DG
სტატიაში საუბარია დემენციის რისკზე და გაბაპენტინის გავრცელებულ გამოყენებაზე.
9. Yahoo News. Popular back pain medication linked to dementia risk. Yahoo News. 2025. Available from: https://www.yahoo.com/…/popular-back-pain-medication-linked…
გაიმეორებს კვლევის შინაარსს და გამოხმაურებებს სამედიცინო საზოგადოებიდან.
10. Fox News. Popular back pain medication linked to brain-health risks among some patients. Fox News. 2025. Available from: https://www.foxnews.com/…/popular-back-pain-medication…
აქცენტი კეთდება ტვინის ჯანმრთელობის შესაძლო ზემოქმედებაზე და აშშ-ის მოსახლეობის მასშტაბზე.
მეტი ინფორმაციისთვის:
მეტი უახლესი და სანდო სამედიცინო ინფორმაცია იხილეთ ოფიციალურ პლატფორმაზე:
www.sheniekimi.ge – შენი ექიმი, შენი სივრცე, შენი ჯანმრთელობა.
გადმოწერე აპლიკაცია “შენი ექიმი” – პირველი ქართული სამედიცინო პლატფორმა!
Telegram არხი: https://t.me/SheniEkimi
ავტორის შესახებ:
პროფესორი გიორგი ფხაკაძე — დავით ტვილდიანის სამედიცინო უნივერსიტეტის პროფესორი, დიპლომირებული მედიკოსი (MD), ჯანდაცვის მაგისტრი (MPH) და მედიცინის დოქტორი (PhD) — არის საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის თავმჯდომარე და საერთაშორისო ჯანდაცვის აღიარებული ექსპერტი, რომელსაც აქვს 25 წელზე მეტი გამოცდილება როგორც საქართველოში, ისე საერთაშორისო დონეზე.
