მცირე რაოდენობით ალკოჰოლის მიღებაც კი ზრდის დემენციის რისკს. ამის შესახებ იუწყება კომბინირებული დაკვირვებითი და გენეტიკური კვლევა, რომელიც ამ დროისათვის უდიდესია ამ მიმართულებით ჩატარებულთა შორის.
შედეგები ეწინააღმდეგება წინა კვლევებს, რომლებიც აჩვენებდა, რომ მსუბუქი და ზომიერი სმა შეიძლება კოგნიტური დაქვეითებისგან გვიცავდეს.
შესავალი — ანალიტიკური კომენტარი
დემენცია XXI საუკუნის ერთ-ერთ უმძიმეს საზოგადოებრივ-ჯანდაცვით გამოწვევად ჩამოყალიბდა. სიცოცხლის ხანგრძლივობის ზრდასთან ერთად იმატებს ნეიროდეგენერაციული დაავადებების გავრცელებაც, რომელთა შორის დემენცია ყველაზე მძიმე სოციალურ და ეკონომიკურ ტვირთს ქმნის. ალცჰაიმერისა და მასთან დაკავშირებული სინდრომები გავლენას ახდენს არა მხოლოდ პაციენტზე, არამედ მთლიან ოჯახსა და ჯანდაცვის სისტემაზე, რადგან დაავადება საჭიროებს ხანგრძლივ მოვლას, მედიკამენტურ მკურნალობასა და სოციალურ მხარდაჭერას. სწორედ ამიტომ, ნებისმიერი რისკფაქტორი, რომელიც დემენციის ალბათობას ზრდის ან ამცირებს, პირდაპირ საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინტერესის საგანია.
ალკოჰოლის მოხმარება ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული ქცევითი ფაქტორია მსოფლიოში. ათწლეულების განმავლობაში ფართოდ იყო გავრცელებული მოსაზრება, რომ მცირე ან ზომიერი დოზით ალკოჰოლი შესაძლოა „დამცავ“ ეფექტს ფლობდეს გულ-სისხლძარღვთა და კოგნიტიური ჯანმრთელობისთვის. თუმცა უახლესი მასშტაბური კვლევები ამ ნარატივს სერიოზულად კითხვის ნიშნის ქვეშ აყენებს. BMJ Evidence-Based Medicine-ში გამოქვეყნებულმა კომბინირებულმა დაკვირვებითმა და გენეტიკურმა კვლევამ აჩვენა, რომ მცირე რაოდენობით ალკოჰოლის მიღებაც კი დაკავშირებულია დემენციის რისკის მატებასთან [1].
ეს დასკვნა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ისეთი პლატფორმებისთვის, როგორიცაა https://www.sheniekimi.ge და https://www.publichealth.ge, რომლებიც საქართველოში სამეცნიერო-საზოგადოებრივი კომუნიკაციის მთავარ სივრცეებს წარმოადგენენ.
პრობლემის აღწერა
ალკოჰოლი კულტურულად მიღებული და ფართოდ გავრცელებული ნივთიერებაა. საქართველოში, როგორც ღვინის ტრადიციულ ქვეყანაში, ალკოჰოლის მოხმარება სოციალური ცხოვრების მნიშვნელოვან ნაწილს წარმოადგენს. ამავე დროს, დემენციის დიაგნოზები ქვეყნის მოსახლეობაში მატულობს, რაც ნაწილობრივ დაკავშირებულია დაბერებასთან, მაგრამ ასევე ცხოვრების წესთან.
პრობლემა მდგომარეობს იმაში, რომ მრავალი ადამიანი ჯერ კიდევ დარწმუნებულია, თითქოს „ერთი ჭიქა ღვინო“ ან „ზომიერი სმა“ უსაფრთხოა ან შესაძლოა სასარგებლოც კი იყოს ტვინის ჯანმრთელობისთვის. ახალი კვლევები მიუთითებს, რომ ეს წარმოდგენა მცდარია და საზოგადოებას რეალური რისკის გაცნობიერება სჭირდება. დემენცია არა მხოლოდ ინდივიდუალური ტრაგედიაა, არამედ ქვეყნის ეკონომიკურ სტაბილურობაზეც მოქმედებს, რადგან იზრდება სოციალური და სამედიცინო ხარჯები.
სამეცნიერო და კლინიკური ანალიზი
ალკოჰოლი პირდაპირ მოქმედებს ცენტრალურ ნერვულ სისტემაზე. მისი მეტაბოლიზმის დროს წარმოიქმნება აცეტალდეჰიდი და რეაქტიული ჟანგბადის ნაერთები, რომლებიც ნეირონებს აზიანებს. ეს იწვევს სინაპსური კავშირის დარღვევას, ნეირონების აპოპტოზს და ტვინის სტრუქტურული ცვლილებების განვითარებას [2].
BMJ Evidence-Based Medicine-ში გამოქვეყნებული კვლევა უნიკალურია იმით, რომ მან გააერთიანა დაკვირვებითი ეპიდემიოლოგია და მენდელის რანდომიზაცია. პირველ ეტაპზე 559 559 ადამიანი შეისწავლეს ბრიტანეთსა და აშშ-ში 15 წლის განმავლობაში. მიღებული იყო კლასიკური „U-ს ფორმის“ მრუდი, სადაც როგორც არამსმელებს, ისე მძიმე მსმელებს მაღალი რისკი ჰქონდათ. თუმცა ეს შედეგი შესაძლოა დამახინჯებული ყოფილიყო, რადგან არამსმელთა ჯგუფში ხშირად ხვდებიან ყოფილი მძიმე მსმელები ან ისინი, ვისაც ჯანმრთელობის პრობლემების გამო სმა შეწყვეტილი აქვს [1].
მენდელის რანდომიზაციამ ეს პრობლემა გამორიცხა. 2,4 მილიონი ადამიანის გენეტიკური მონაცემების ანალიზმა აჩვენა, რომ ალკოჰოლისადმი გენეტიკური მიდრეკილება პირდაპირ კორელირებს დემენციის რისკთან: რაც უფრო მაღალია პროგნოზირებული მოხმარება, მით მაღალია დემენციის ალბათობა, და არ არსებობს უსაფრთხო „დაბალი ზონა“ [1,3].
სტატისტიკა და მტკიცებულებები
კვლევის ავტორების შეფასებით, თუ ალკოჰოლის მოხმარების აშლილობის გავრცელება ნახევრით შემცირდებოდა, დემენციის შემთხვევები დაახლოებით 16 პროცენტით იკლებდა [1]. ეს ნიშნავს, რომ ათასობით ადამიანს შეიძლება თავიდან აეცილოს მძიმე ნეიროდეგენერაციული დაავადება.
მსოფლიოში დღეს დაახლოებით 55 მილიონი ადამიანი ცხოვრობს დემენციით, ხოლო 2030 წლისთვის ეს რიცხვი 78 მილიონს გადააჭარბებს [4]. ალკოჰოლი ერთ-ერთი იმ მოდიფიცირებადი რისკფაქტორია, რომლის კონტროლი რეალურად შესაძლებელია.
საერთაშორისო გამოცდილება
ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაცია ალკოჰოლს დემენციის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან რისკფაქტორად მიიჩნევს [4]. აშშ-ის დაავადებათა კონტროლის ცენტრი და ჯანმრთელობის ეროვნული ინსტიტუტი ხაზს უსვამენ, რომ არ არსებობს ალკოჰოლის უსაფრთხო დოზა ტვინის ჯანმრთელობისთვის [5,6]. The Lancet-ისა და BMJ-ის მიმოხილვებმა დაადასტურა, რომ ალკოჰოლი ზრდის ნეიროდეგენერაციული დაავადებების რისკს დოზაზე დამოკიდებული მექანიზმით [7].
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოში დემენციის დიაგნოსტიკა და მართვა ჯერ კიდევ შეზღუდულია. სპეციალიზებული ცენტრებისა და კვალიფიციური ნეიროგერიატრიული სერვისების ნაკლებობა პრობლემას ამწვავებს. ამ ფონზე პრევენცია განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია. აკადემიური პლატფორმები, როგორიცაა https://www.gmj.ge, მნიშვნელოვან როლს ასრულებენ სამეცნიერო ცოდნის გავრცელებაში, ხოლო https://www.certificate.ge უზრუნველყოფს სამედიცინო სერვისების ხარისხისა და სტანდარტების კონტროლს.
ალკოჰოლის მოხმარების შემცირება შეიძლება იყოს ერთ-ერთი ყველაზე ხელმისაწვდომი და ეფექტური პრევენციული სტრატეგია საქართველოსთვის.
მითები და რეალობა
მითი: მცირე რაოდენობით ღვინო იცავს ტვინს.
რეალობა: თანამედროვე გენეტიკური და ეპიდემიოლოგიური კვლევები აჩვენებს, რომ ალკოჰოლის ნებისმიერი რაოდენობა ზრდის დემენციის რისკს [1,3].
მითი: მხოლოდ მძიმე სმაა საშიში.
რეალობა: რისკი იზრდება დოზასთან ერთად, მაგრამ არ არსებობს უსაფრთხო ქვედა ზღვარი.
ხშირად დასმული კითხვები (Q&A)
რა არის დემენციის მთავარი მოდიფიცირებადი რისკფაქტორები?
ალკოჰოლი, მოწევა, ფიზიკური უმოქმედობა და არაჯანსაღი კვება.
არის თუ არა ალკოჰოლის შეწყვეტა ეფექტური ნებისმიერ ასაკში?
დიახ, რისკის შემცირება შესაძლებელია ნებისმიერ ეტაპზე.
უნდა შეწყვიტოს თუ არა ყველამ სმა?
საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პერსპექტივით, ალკოჰოლის არარსებობა ყველაზე უსაფრთხო არჩევანია.
დასკვნა — საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პერსპექტივით
ალკოჰოლის მოხმარება, თუნდაც მცირე რაოდენობით, წარმოადგენს დემენციის მნიშვნელოვან რისკფაქტორს. თანამედროვე მტკიცებულებები აჩვენებს, რომ „უსაფრთხო დოზა“ არ არსებობს. საქართველოსთვის, სადაც დემენციის მოვლის რესურსები შეზღუდულია, პრევენცია გადამწყვეტი სტრატეგიაა. საზოგადოებრივი ცნობიერების ამაღლება, რეგულაციებისა და განათლების გაძლიერება, ასევე ხარისხიანი სამედიცინო ინფორმაციის გავრცელება ისეთი პლატფორმების მეშვეობით, როგორიცაა https://www.sheniekimi.ge და https://www.publichealth.ge, შეიძლება მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანოს ტვინის ჯანმრთელობის დაცვაში.
წყაროები
- Andrews SJ, et al. Alcohol consumption and dementia risk: a combined observational and Mendelian randomization study. BMJ Evidence-Based Medicine. https://ebm.bmj.com
- Harper C. The neuropathology of alcohol-related brain damage. Alcohol Alcohol. https://academic.oup.com/alcalc
- Holmes MV, et al. Association between alcohol and neurodegeneration using Mendelian randomization. BMJ. https://www.bmj.com
- World Health Organization. Dementia fact sheet. https://www.who.int
- Centers for Disease Control and Prevention. Alcohol and brain health. https://www.cdc.gov
- National Institutes of Health. Alcohol’s effects on the brain. https://www.nih.gov
- Rehm J, et al. Alcohol use and dementia: a systematic review. The Lancet Public Health. https://www.thelancet.com
გადმოწერე აპლიკაცია „შენი ექიმი“ – პირველი ქართული სამედიცინო პლატფორმა!
მიიღე სანდო და აქტუალური ინფორმაცია ჯანმრთელობის შესახებ – საქართველოდან და მთელი მსოფლიოდან.
