ახალი აღმოჩენა: ნაწლავის ორი ბაქტერია შესაძლოა იწვევდეს გაფანტულ სკლეროზს
პროფესორი გიორგი ფხაკაძე, MD, MPH, PhD — საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის თავმჯდომარე (PHIG):
„ე
ს კვლევა კიდევ ერთხელ ადასტურებს, რომ ჩვენი ტვინი და ნაწლავი მჭიდროდ არიან დაკავშირებული — სწორედ ამიტომ მეცნიერები დღეს ამ ურთიერთობას ტვინ-ნაწლავის ღერძს (gut–brain axis) უწოდებენ.
თუ ევროპასა და ჩრდილოეთ ამერიკაში მსგავსი აღმოჩენების შესახებ მოსახლეობა დროულად იღებს ინფორმაციას, საქართველოში ჯერჯერობით არ არსებობს სისტემური მექანიზმი, რომელიც საზოგადოებას ასეთი საფრთხეების შესახებ გააფრთხილებს. აუცილებელია ინტეგრირებული საზოგადოებრივი ჯანდაცვის სისტემა, რომელიც დააკავშირებს მიკრობიოლოგიურ, ნევროლოგიურ და კლინიკურ მონაცემებს — ეს მომავლის მედიცინისთვის გადამწყვეტი მიმართულებაა.“
რას ამტკიცებს ახალი კვლევა
2025 წელს ჟურნალ Proceedings of the National Academy of Sciences-ში გამოქვეყნებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ ორი კონკრეტული ნაწლავის ბაქტერია — Eisenbergiella tayi და Lachnoclostridium — შესაძლოა იწვევდეს გაფანტულ სკლეროზს (Multiple Sclerosis).
კვლევა მოიცავდა 81 იდენტურ ტყუპის წყვილს, სადაც ერთს ჰქონდა გაფანტული სკლეროზი, ხოლო მეორეს — არა.
ტყუპებს ერთნაირი გენეტიკური ფონი აქვთ, რაც მეცნიერებს საშუალებას აძლევს, გამორიცხონ მემკვიდრეობითი ფაქტორი და ყურადღება გაამახვილონ გარემო გავლენებზე — კერძოდ, ნაწლავის მიკრობიომზე.
მთავარი შედეგები:
• ორივე ბაქტერია მნიშვნელოვნად მეტი რაოდენობით იყო იმ ტყუპებში, რომელთაც ჰქონდათ დაავადება;
• შედეგები დადასტურდა უფრო მასშტაბურ კვლევაშიც, სადაც მონაწილეობდა 1000-ზე მეტი ადამიანი;
• როცა ამ ბაქტერიებით ინფიცირებული ნაწლავის მიკრობიომი გადაიტანეს მიკრობებისგან თავისუფალ ლაბორატორიულ თაგვებში, მათგან 60%-ზე მეტს განუვითარდა ზურგის ტვინის ანთება და დამბლის მსგავსი სიმპტომები.
როგორ მოქმედებენ ეს ბაქტერიები
ორივე ბაქტერია ჩვეულებრივ მიეკუთვნება იმ მიკროორგანიზმებს, რომლებიც ნორმალურად ადამიანის ნაწლავში უვნებლად ცხოვრობენ.
თუმცა აღმოჩნდა, რომ გარკვეულ პირობებში — მაგალითად, ბოჭკოების ნაკლებობისას (low-fiber diet) — ისინი გარდაიქმნებიან და იძენენ პათოგენურ თვისებებს.
• ბაქტერიები იწყებენ ნაწლავის ლორწოვანი გარსის დაშლას და ასუსტებენ ნაწლავის დამცავ ბარიერს;
• შედეგად, ბაქტერიული ტოქსინები აღწევენ სისხლში და იწვევენ სისტემურ ანთებას, რომელიც შეიძლება ტვინამდე გავრცელდეს;
• Eisenbergiella tayi გამოიმუშავებს ისეთ ნივთიერებებს, როგორიცაა ეთანოლი და სუქცინატი, რომლებიც აძლიერებენ იმუნურ რეაქციას და შესაძლოა ნერვული უჯრედების დაზიანებას იწვევდნენ.
რატომ არის ეს აღმოჩენა მნიშვნელოვანი
ეს არის პირველი მკაფიო მტკიცებულება, რომ ნაწლავის მიკრობიომის ცვლილება არა მხოლოდ უკავშირდება, არამედ შესაძლოა გაფანტული სკლეროზის განვითარების მიზეზიც იყოს.
მეცნიერები ვარაუდობენ, რომ მომავალში შესაძლებელი იქნება დაავადების პრევენცია ნაწლავის მიკრობიომის გამართვით — სწორი კვებით, პრობიოტიკებით და ანთების საწინააღმდეგო დიეტით.
დღეს მსოფლიოში გაფანტული სკლეროზით იტანჯება დაახლოებით 3 მილიონი ადამიანი, ხოლო ქალებში ეს დაავადება სამჯერ უფრო ხშირია, ვიდრე მამაკაცებში.
საქართველოში გაფანტული სკლეროზის შემთხვევების ზუსტი რეესტრი არ არსებობს, თუმცა სპეციალისტების შეფასებით, ეს რიცხვი შესაძლოა 800–1000 პაციენტს აღწევდეს.
პანდემიის შემდეგ იმატა აუტოიმუნური დაავადებების შემთხვევებმა, რაც მეცნიერების აზრით, ნაწლავის მიკრობიომის დისბალანსთანაც არის დაკავშირებული.
ამიტომ საჭიროა, რომ ქართველი მკვლევრები და უნივერსიტეტები ჩაერთონ საერთაშორისო კვლევებში, განსაკუთრებით იმ პირობებში, როცა ჩვენს მოსახლეობაში გავრცელებულია დაბალი ბოჭკოს შემცველობის კვება და ნაწლავის ჯანმრთელობაზე ზრუნვა ხშირად უგულებელყოფილია.
როგორ დავიცვათ ტვინი ნაწლავიდან
- ბოჭკოვანი დიეტა — ხილი, ბოსტნეული, მარცვლეული და თესლი იცავს ნაწლავის ბარიერს.
- ფერმენტირებული საკვები — მაწონი, იოგურტი, კეფირი, კიმჩი, მჟავე კომბოსტო აძლიერებს ჯანსაღ მიკრობიომს.
- ცხიმისა და შაქრის შემცირება — ამცირებს ნაწლავის ანთების რისკს.
- პრობიოტიკები და პრებიოტიკები — ხელს უწყობს მიკრობიომის ბალანსის აღდგენას.
- ფიზიკური აქტივობა — აუმჯობესებს იმუნურ ფუნქციას და ამცირებს ქრონიკულ ანთებას.
შეიძლება ნაწლავის ბაქტერიამ ტვინის დაავადება გამოიწვიოს?
დიახ. მეცნიერები ამას უკვე ადასტურებენ. ნაწლავი და ტვინი დაკავშირებულია ე.წ. ტვინ-ნაწლავის ღერძით — როდესაც ნაწლავის ბარიერი ზიანდება, ანთებითი მოლეკულები ტვინამდე აღწევს და იწვევს ნეიროანთებით პროცესს.
შეიძლება პრობიოტიკებმა გაფანტული სკლეროზის პრევენცია უზრუნველყოს?
ჯერ არა — საჭიროა დამატებითი კვლევები, მაგრამ ნაწლავის მიკრობიომის ჯანმრთელი ბალანსი ყოველთვის სასარგებლოა.
რატომ არის დაავადება უფრო ხშირი ქალებში?
ქალებში იმუნური სისტემა უფრო აქტიურია, რაც აუტოიმუნური დაავადებებისადმი მიდრეკილებას ზრდის. ჰორმონალური ფაქტორებიც მნიშვნელოვან როლს თამაშობს.
წყაროები
1. Yoon, H. et al. Multiple sclerosis and gut microbiota: Lachnospiraceae from the ileum of MS twins trigger MS-like disease in germfree transgenic mice. PNAS (2025).
2. Frontiers in Immunology (2024). Microbiome-mediated neuroinflammation and multiple sclerosis.
3. Nature Reviews Neurology (2023). Gut-brain communication and autoimmunity.
4. World Health Organization (2024). Global report on neurological disorders.
მეტი უახლესი და სანდო სამედიცინო ინფორმაცია იხილეთ ოფიციალურ პლატფორმაზე:
გადმოწერე აპლიკაცია “შენი ექიმი”:
ავტორი:
პროფესორი გიორგი ფხაკაძე, MD, MPH, PhD
დავით ტვილდიანის სამედიცინო უნივერსიტეტის პროფესორი
საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის თავმჯდომარე (PHIG)
