მოდელირებული კვლევის თანახმად, ტყვიით მოწამვლას გლობალური ჯანდაცვის სფეროში იმაზე გაცილებით დიდი გავლენა აქვს, ვიდრე აქამდე მიიჩნეოდა — პოტენციურად სწორედ მასზე მოდის ყოველწლიურად ხუთი მილიონამდე ადამიანის სიკვდილი მთელ მსოფლიოში.
კვლევის ძირითადი დასკვნები
კვლევა, რომელსაც მეცნიერებმა „გამოსაღვიძებელი ზარი” უწოდეს, ასევე ვარაუდობს, რომ განვითარებად ქვეყნებში ამ ტოქსიკური ლითონის ზემოქმედება პატარა ბავშვებში IQ-ის მაჩვენებელს საშუალოდ თითქმის ექვსი ერთეულით ამცირებს. ჟურნალ Lancet Planetary Health-ში გამოქვეყნებული ეს ნაშრომი პირველია, რომელიც ერთდროულად აფასებს ტყვიის ზემოქმედებას გულ-სისხლძარღვთა დაავადებებსა და ბავშვთა IQ-ის მაჩვენებლის გაუარესებაზე — როგორც მდიდარ, ისე განვითარებად ქვეყნებში. კვლევის ავტორები არიან მსოფლიო ბანკის ორი ეკონომისტი.
დიდი ხანია, ცნობილია, რომ ტყვიით დაბინძურება ჯანმრთელობის მრავალ სერიოზულ პრობლემას იწვევს — განსაკუთრებით გულის დაავადებებს, ხოლო პატარა ბავშვებში ხელს უშლის თავის ტვინის ნორმალურ განვითარებას. სწორედ ამ მიზეზით, ტყვიის შემცველი ბენზინი მთელ მსოფლიოში აიკრძალა. მიუხედავად ამისა, ეს ძლიერი ნეიროტოქსინი ადამიანებს კვლავ ემუქრება სხვადასხვა გზით: საკვების, ნიადაგის, ჭურჭლის, სასუქების, კოსმეტიკისა და მანქანის ტყვიის მჟავა ბატარეების მეშვეობით.
სიკვდილიანობის მაჩვენებლები
კვლევის ავტორის, ბიორნ ლარსენის, განცხადებით, მან და მისმა კოლეგამ მოდელის მიერ გამოთვლილი რიცხვი რომ პირველად დაინახეს, მისი „ჩურჩულით თქმაც კი ვერ გაბედეს” — იმდენად განსაცვიფრებელი იყო შედეგი.
მოდელის შეფასებით, 2019 წელს ტყვიის ზემოქმედებით გამოწვეული გულის დაავადებებით 5,5 მილიონი ზრდასრული ადამიანი გარდაიცვალა მსოფლიოში, რომელთა 90 პროცენტი დაბალ და საშუალო შემოსავლიან ქვეყნებში ცხოვრობდა. ეს მაჩვენებელი ექვსჯერ აღემატება წინა შეფასებას და წარმოადგენს გულ-სისხლძარღვთა დაავადებებით გამოწვეული სიკვდილიანობის დაახლოებით 30 პროცენტს — იმ დაავადებებისა, რომლებიც მსოფლიოში ადამიანთა სიკვდილიანობის მთავარი მიზეზია. ლარსენის შეფასებით, ეს მონაცემები მიუთითებს, რომ ტყვიის ზემოქმედება გულის დაავადებათა უფრო მნიშვნელოვანი რისკ-ფაქტორია, ვიდრე მოწევა ან მომატებული ქოლესტერინი.
ბავშვთა IQ-ზე გავლენა
კვლევის თანახმად, 2019 წელს ხუთ წელზე უმცროსმა ბავშვებმა გლობალურად 765 მილიონი IQ ქულა დაკარგეს ტყვიით მოწამვლის გამო, ამ დანაკარგის 95 პროცენტი კი განვითარებად ქვეყნებზე მოდიოდა. მაჩვენებელი თითქმის 80 პროცენტით აღემატება წინა შეფასებებს.
ეკონომიკური ზარალი და მეთოდოლოგია
მსოფლიო ბანკის მკვლევართა შეფასებით, ტყვიის ზემოქმედების ეკონომიკური ღირებულება 2019 წელს 6 ტრილიონ აშშ დოლარს შეადგენდა, რაც გლობალური მთლიანი შიდა პროდუქტის შვიდი პროცენტის ეკვივალენტია. ანალიზისათვის მკვლევრებმა გამოიყენეს Global Burden of Disease პროგრამის ფარგლებში 2019 წელს მსოფლიოს 183 ქვეყანაში განსაზღვრული სისხლის ტყვიის დონეები.
წინა კვლევები გულის დაავადებებზე ტყვიის გავლენას მხოლოდ არტერიული წნევის მატების კუთხით იზომავდნენ. ახალი კვლევა კი ამ ლითონის გულზე მრავალი სხვა ზემოქმედებაც შეისწავლა, მათ შორის — არტერიების გამკვრივება, რასაც ინსულტის გამოწვევა შეუძლია; ამ მიმართულებითაც მიღებული შედეგები შემაშფოთებლად მაღალი აღმოჩნდა.
დამოუკიდებელი შეფასება
ბირმინგემის უნივერსიტეტის ჰაერის დაბინძურებისა და ჯანდაცვის ექსპერტი როი ჰარისონი, რომელიც ამ კვლევაში ჩართული არ ყოფილა, აღნიშნავს, რომ ნაშრომი საინტერესოა, თუმცა შეიცავს მნიშვნელოვან გაურკვევლობებს — კერძოდ, სისხლში ტყვიის შემცველობასა და გულის დაავადებებს შორის მიზეზ-შედეგობრივი კავშირის დადგენის სირთულეებთან დაკავშირებით.
QR კოდი
სტატიის ციტირება
შენი ამბები. (2023). ტყვიის ზემოქმედება გულის დაავადებებს უფრო მეტად იწვევს, ვიდრე მოწევა და ქოლესტერინი — ახალი კვლევა #. 29 ოქტომბერი, 2023. https://sheniekimi.ge/ambebi/tqhviis-zemoqmedeba-gulis-daavadebebs-uphro-metad-itsvevs-vidre-motseva-da-qolesterini-akhali-kvleva/
