პირველი ტიპის დიაბეტი მსოფლიოს მილიონობით ადამიანს აწუხებს და მისი მართვა დღემდე რთულ გამოწვევად რჩება. ამ მიმართულებით მეცნიერებმა მნიშვნელოვანი ნაბიჯი გადადგეს — მათ ადამიანის კუჭის უჯრედები გადააკეთეს ქსოვილად, რომელსაც შეუძლია სისხლში შაქრის მომატების საპასუხოდ ინსულინის გამოყოფა. ეს მიღწევა იმედს აჩენს, რომ მომავალში დიაბეტის მართვის ეფექტიანი ბიოლოგიური გზა გამოჩნდება.
კვლევა და მისი შედეგები
ექსპერიმენტი აშშ-ის უეილ კორნელის სამედიცინო კოლეჯის მკვლევრებმა ჩაატარეს. კვლევამ ცხადყო, რომ კუჭის ინსულინის გამომყოფ უჯრედთა (GINS) ტრანსპლანტატებმა თაგვებში დიაბეტი წარმატებით უკუაქციეს.
ჩვეულებრივ, პანკრეასის ბეტა უჯრედები ჰორმონ ინსულინს სისხლში შაქრის დონის მატების საპასუხოდ გამოყოფენ. დიაბეტის მქონე ადამიანებში ეს ქსოვილები დაზიანებული ან განადგურებულია, რის გამოც მოირღვევა უჯრედებში გლუკოზის საწვავად გადამუშავების პროცესი.
მიუხედავად იმისა, რომ კუჭის ინსულინის გამომყოფი უჯრედები ბეტა უჯრედები არ არის, მათი ფუნქციის მიბაძვა შეუძლიათ. საჭმლის მომნელებელ ტრაქტში ღეროვანი უჯრედები უხვადაა, რომლებიც სხვადასხვა ტიპის უჯრედებად გარდაიქმნება და სწრაფად მრავლდება. მთავარი მოლოდინი ის არის, რომ ნაწლავის ღეროვანი უჯრედების GINS უჯრედებად გარდაქმნა ორგანიზმის მიერ მათი უარყოფის რისკს მნიშვნელოვნად შეამცირებს.
მეცნიერის განმარტება
უეილ კორნელის სამედიცინო კოლეჯის რეგენერაციული მედიცინის ასოცირებული პროფესორი ჯო ჟუ კვლევის არსს ასე განმარტავს:
„კუჭი ჰორმონების გამომყოფ საკუთარ უჯრედებს გამოიმუშავებს, კუჭის და პანკრეასის უჯრედები განვითარების ემბრიონული ეტაპის მომიჯნავეა და შესაბამისად, არ არის გასაკვირი, რომ შესაძლებელია კუჭ-ნაწლავის ღეროვანი უჯრედები ასე ადვილად გარდაიქმნას ბეტას მსგავს ინსულინის გამომყოფ უჯრედებად.”
გადაპროგრამების მეთოდი
ამ მიღწევისათვის მეცნიერები წლების განმავლობაში ცდილობდნენ, თუმცა რეალური წარმატება აქამდე ვერ მიაღწიეს. ახალ კვლევაში მეცნიერთა ჯგუფმა უჯრედებში კონკრეტული თანმიმდევრობით გაააქტიურა სამი სპეციფიკური ცილა, რომლებიც გენების ექსპრესიას აკონტროლებენ — სწორედ ეს გახდა კუჭის ინსულინის გამომყოფ უჯრედებად ტრანსფორმაციის მამოძრავებელი ძალა.
გადაპროგრამების პროცესი მაღალეფექტიანია. უჯრედების მცირე გროვებად — ორგანოიდებად — ზრდისას, მათ გლუკოზისადმი მგრძნობელობა გამოავლინეს, ხოლო შემდგომ, თაგვებში გადანერგვის შემდეგ, ხანგრძლივი ეფექტი დიაბეტზე დაადასტურეს.
მკვლევართა განცხადებით, GINS ორგანოიდების წარმოება განსაკუთრებით რთული პროცესი არ არის — საჭიროა მხოლოდ რამდენიმე დღე — და ტესტებმა აჩვენა, რომ გადანერგვის შემდეგ ახალი ორგანოიდები მრავალ თვეს ძლებს.
მკვლევრები კვლევის შედეგებს შემდეგნაირად აღწერენ:
„კუჭის ინსულინის გამომყოფმა ორგანოიდებმა გლუკოზისადმი მგრძნობელობა ინდუქციიდან ათი დღის შემდეგაც აჩვენა. ვიდრე თვალს ვადევნებდით (6 თვე), ისინი სტაბილურობას ინარჩუნებდნენ, გამოყოფდნენ ადამიანის ინსულინს და თაგვებში დიაბეტი უკუაქციეს.”
დიაბეტი და ინსულინის მნიშვნელობა
ჰორმონი ინსულინი გადამწყვეტ როლს ასრულებს სისხლში შაქრის რეგულირებაში. მისი არასაკმარისი რაოდენობა ჯანმრთელობის სერიოზული გართულებების რისკს ქმნის. დიაბეტი მსოფლიოში მილიონობით ადამიანს აქვს და გლუკოზის დონის საკონტროლებლად მათ ინსულინის ინიექციები სჭირდებათ.
შემდეგი ნაბიჯები
ახალი მიდგომა ჯერ კვლევის ადრეულ ეტაპზეა, თუმცა მისი მნიშვნელობა იმაში მდგომარეობს, რომ ორგანიზმს ინსულინის ბუნებრივი გზით მართვის შესაძლებლობა ეძლევა. მკვლევრები ხაზს უსვამენ ადამიანისა და თაგვის კუჭის უჯრედებს შორის არსებულ რამდენიმე განსხვავებას, რომლებიც სამომავლო კვლევებში გადაჭრას საჭიროებს. გარდა ამისა, კლინიკურ გამოყენებამდე დამატებითი კვლევები იქნება საჭირო.
QR კოდი
სტატიის ციტირება
შენი ამბები. (2023). მეცნიერებმა ღეროვანი უჯრედები ინსულინის მწარმოებელ უჯრედებად გარდაქმნეს, რამაც თაგვებში დიაბეტი. 29 ოქტომბერი, 2023. https://sheniekimi.ge/ambebi/metsnierebma-gherovani-ujredebi-insulinis-mtsarmoebel-ujredebad-gardaqmnes-ramats-thagvebshi-diabeti/
