დე ვიტამინი: საჭიროა თუ არა დამატებითი მიღება და რას ამბობს თანამედროვე მეცნიერება
ჯანმრთელობისა და კეთილდღეობის შესახებ საუბრისას ხშირად გვხვდება ვიტამინების მნიშვნელობა, განსაკუთრებით კი დე ვიტამინის შესახებ დისკუსია. ბოლო წლებში მედიასა და სამედიცინო სივრცეში სულ უფრო ხშირად ჩნდება სათაურები, რომლებიც ამ კითხვას სვამს: უნდა მივიღოთ თუ არა დე ვიტამინი დამატებით, თუ ეს ხშირად უბრალოდ ზედმეტი ხარჯია?
სწორედ ამ საკითხზე საუბრობს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის სფეროს სპეციალისტი, პროფესორი გიორგი ფხაკაძე, რომელიც თანამედროვე კვლევებზე დაყრდნობით განმარტავს, რა როლი აქვს ამ ვიტამინს ორგანიზმში და როდის შეიძლება იყოს მისი დამატებითი მიღება მიზანშეწონილი.
სილამაზისა და კანის მდგომარეობასთან დაკავშირებული მრავალი ფაქტორი — მათ შორის კვება, ცხოვრების წესი და მზის ზემოქმედება — ხშირად განიხილება ისეთ თემებთან ერთად, როგორიცაა კანის ყოველდღიური მოვლა და ორგანიზმის საერთო ჯანმრთელობა.
დე ვიტამინის მნიშვნელობა ორგანიზმისთვის
დე ვიტამინი ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ბიოლოგიურ კომპონენტად ითვლება, რომელიც ორგანიზმში მრავალ პროცესში მონაწილეობს. იგი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ძვლოვანი სისტემისა და მინერალური ბალანსის შენარჩუნებისთვის.
მისი ძირითადი ფუნქციებია:
კალციუმის სწორად შეწოვის ხელშეწყობა და ძვლების სიჯანსაღის მხარდაჭერა
იმუნური სისტემის ფუნქციონირების მხარდაჭერა
ანთებითი პროცესების რეგულაციაში მონაწილეობა
ზოგიერთ კვლევაში აღნიშნულია მისი კავშირი განწყობის ცვლილებებთან, ასევე გულ-სისხლძარღვთა და ინფექციურ მდგომარეობებთან
ორგანიზმში დე ვიტამინის წარმოება ბუნებრივად ხდება მზის სხივების ზემოქმედებით. სწორედ ამიტომ იგი ხშირად უკავშირდება ცხოვრების წესს, გარემოს და კვებას — იმავე ფაქტორებს, რომლებიც გავლენას ახდენს ისეთ თემებზეც, როგორიცაა კანის ჯანმრთელი იერი და ზოგადი ესთეტიკური კეთილდღეობა.
რატომ გაჩნდა კითხვა დამატებითი მიღების საჭიროებაზე
ბოლო წლების სამეცნიერო კვლევებმა ახალი დისკუსია გამოიწვია. ზოგიერთი კვლევის მიხედვით, ჯანმრთელ ადამიანებში, რომლებიც:
ბალანსირებულად იკვებებიან
რეგულარულად იღებენ მზის სხივებს
არ აქვთ დეფიციტი
დე ვიტამინის დამატებითი დანამატის მიღებამ შესაძლოა არ გამოიწვიოს დამატებითი კლინიკური სარგებელი.
ამგვარ შემთხვევაში დანამატის გამოყენება ზოგჯერ უბრალოდ ზედმეტ ხარჯად მიიჩნევა. თუმცა ეს დასკვნა არ ნიშნავს, რომ დე ვიტამინი უმნიშვნელოა — პირიქით, იგი ორგანიზმისთვის აუცილებელია, თუმცა მისი საჭიროება ინდივიდუალურად უნდა შეფასდეს.
ჯანმრთელობისა და გარეგნული კეთილდღეობის ურთიერთკავშირი ხშირად განიხილება ისეთ თემებშიც, როგორიცაა კვების გავლენა კანის მდგომარეობაზე და ორგანიზმის შინაგანი ბალანსი.
როდის შეიძლება იყოს დანამატი საჭირო
საერთაშორისო ჯანდაცვის რეკომენდაციების მიხედვით, გარკვეულ შემთხვევებში დე ვიტამინის დამატებითი მიღება შეიძლება საჭირო იყოს.
ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციისა და სხვა სამედიცინო წყაროების მიხედვით, ეს შეიძლება ეხებოდეს შემდეგ ჯგუფებს:
ადამიანები, რომლებიც იშვიათად იღებენ მზის სხივებს (მაგალითად, ძირითადად დახურულ სივრცეში მომუშავე პირები)
ჩრდილოეთის კლიმატურ რეგიონებში მცხოვრები მოსახლეობა
ორსულობისა და ლაქტაციის პერიოდი
65 წელს გადაცილებული პირები
ქრონიკული დაავადებების მქონე ადამიანები ან იმუნური სისტემის დარღვევების შემთხვევაში
ლაბორატორიული კვლევით დადასტურებული დე ვიტამინის დეფიციტი
ასეთ შემთხვევებში ექიმის რეკომენდაციით შესაძლებელია დანამატის გამოყენება, თუმცა აუცილებელია ინდივიდუალური შეფასება.
ორგანიზმის ბალანსისა და გარეგნული მდგომარეობის ურთიერთკავშირი ხშირად განიხილება ასევე ისეთ თემებთან ერთად, როგორიცაა კანის მოვლის ბუნებრივი მეთოდები.
პროფესორ გიორგი ფხაკაძის შეფასება
პროფესორი გიორგი ფხაკაძე აღნიშნავს, რომ ვიტამინების მიღება არ უნდა იყოს მოდის ან პოპულარული ტენდენციის შედეგი.
მისი განმარტებით:
„ვიტამინის მიღება მხოლოდ ტენდენციის მიხედვით არ არის სწორი მიდგომა. აუცილებელია ლაბორატორიული ანალიზი, რის საფუძველზეც უნდა გადაწყდეს, არის თუ არა ორგანიზმში რეალური საჭიროება დანამატის გამოყენებისთვის.“
სპეციალისტი ასევე ხაზს უსვამს, რომ ზედმეტმა დოზამ შეიძლება გარკვეული გართულებები გამოიწვიოს. მათ შორის შესაძლებელია:
კალციუმის ზედმეტი დაგროვება ორგანიზმში
თირკმელებზე დამატებითი დატვირთვა
მინერალური ბალანსის დარღვევა
ამიტომ უმეტეს შემთხვევაში ორგანიზმისთვის საკმარისი შეიძლება იყოს ჯანსაღი კვება და მზის ზომიერი ზემოქმედება.
ჯანმრთელი ცხოვრების წესი — კვება, მოძრაობა და კანის მოვლა — ხშირად განიხილება ერთიან კონტექსტში ისეთ თემებთან ერთად, როგორიცაა ცხოვრების სტილი და კანის ბალანსი.
შეჯამება
დე ვიტამინი ორგანიზმისთვის მნიშვნელოვანი კომპონენტია, რომელიც მრავალ ბიოლოგიურ პროცესში მონაწილეობს. მიუხედავად ამისა, თანამედროვე კვლევები აჩვენებს, რომ ყველა ადამიანს არ სჭირდება მისი დამატებითი მიღება.
უმეტეს შემთხვევაში გადაწყვეტილება უნდა ეფუძნებოდეს:
ინდივიდუალურ ჯანმრთელობის მდგომარეობას
ცხოვრების წესს
ლაბორატორიული კვლევის შედეგებს
სპეციალისტების აზრით, ვიტამინების მიღება უნდა იყოს გააზრებული და საჭიროებაზე დაფუძნებული — არა ზოგადი ტენდენციის ნაწილი.
წყაროები
Holick MF. Vitamin D deficiency. N Engl J Med. 2007;357(3):266–281.
Institute of Medicine. Dietary Reference Intakes for Calcium and Vitamin D. Washington DC: National Academies Press; 2011.
World Health Organization. Guideline: Vitamin D supplementation for adults and special populations. Geneva: WHO; 2022.
Bouillon R, Marcocci C, Carmeliet G, et al. Skeletal and extraskeletal actions of vitamin D. Endocr Rev. 2019;40(4):1109–1151
