რუსთაველის გამზირის სარეაბილიტაციო სამუშაოების დროს, ეროვნული მუზეუმისა და მოსწავლე-ახალგაზრდობის სასახლის მიმდებარე ტერიტორიაზე, შუა საუკუნეების კერამიკის სახელოსნოსა და სხვადასხვა არქეოლოგიური მასალის ნაშთები გამოვლინდა.
არქეოლოგიური ჯგუფის წინასწარი შეფასებით, აღმოჩენილი ობიექტი X–XI საუკუნეებს მიეკუთვნება და შესაძლოა, XII საუკუნის ნაწილსაც მოიცავდეს. ადგილზე კვლევა ჯერ არ დასრულებულა და სპეციალისტები არ გამორიცხავენ, რომ დამატებითი გათხრებისას ახალი მასალაც გამოვლინდეს.
- რუსთაველის გამზირის სარეაბილიტაციო სამუშაოების დროს, ეროვნული მუზეუმისა და მოსწავლე-ახალგაზრდობის სასახლის მიმდებარე ტერიტორიაზე, შუა საუკუნეების კერამიკის სახელოსნოსა და სხვადასხვა არქეოლოგიური მასალის ნაშთები გამოვლინდა.
- მოვლენების აღწერა
- კონტექსტი და ფონი
- დეტალები და ფაქტები
- საერთაშორისო ან რეგიონული პერსპექტივა
- საქართველოს კონტექსტი
- ანალიტიკური, ნეიტრალური შეჯამება
- წყაროები
მოვლენების აღწერა
აღმოჩენა რუსთაველის გამზირის სარეაბილიტაციო სამუშაოების მიმდინარეობისას მოხდა. მიწის სამუშაოების პროცესში გამოვლინდა კერამიკული ჭურჭლის ფრაგმენტები და ნაგებობის ნაშთები, რის შემდეგაც ტერიტორიის არქეოლოგიური შესწავლა გაგრძელდა.
აღმოჩენილ ობიექტს არქეოლოგი, ისტორიის დოქტორი და საქართველოს ეროვნული მუზეუმის უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი მერაბ ძნელაძე ხელმძღვანელობს. სამუშაოებში საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის არქეოლოგიისა და საქართველოს ისტორიის მიმართულებების სტუდენტებიც მონაწილეობენ.
ადგილზე აღმოჩნდა თიხის გამოსაწვავი სახელოსნოს უბანი. გამოვლენილია საცეცხლური და ოთხკუთხა სივრცე, სადაც კერამიკული ჭურჭელი და სხვა მასალა გამოსაწვავად თავსდებოდა. ირგვლივ არსებული დამწვარი ფენები და მაღალი ტემპერატურის ზემოქმედების კვალი მიუთითებს, რომ ნაგებობა კერამიკის წარმოებისთვის გამოიყენებოდა.
აღმოჩენილი მასალა მრავალფეროვანია და მოიცავს სხვადასხვა ტიპის თიხის ჭურჭლის ფრაგმენტებს, მათ შორის ადრეული მოჭიქული კერამიკის ნიმუშებსაც.
კონტექსტი და ფონი
არქეოლოგიური აღმოჩენის მნიშვნელობა იმითაც არის განპირობებული, რომ თანამედროვე რუსთაველის გამზირის ტერიტორია ისტორიული თბილისის განვითარების სხვადასხვა ეტაპს მოიცავს.
აღმოჩენილი სახელოსნოს წინასწარი დათარიღება X–XI საუკუნეებს უკავშირდება, თუმცა შესაძლებელია მასალა XII საუკუნის პერიოდსაც შეეხებოდეს. საბოლოო ქრონოლოგიის დასადგენად საჭიროა აღმოჩენილი არტეფაქტების სრულყოფილი დამუშავება და კვლევა.
ამ პერიოდის თბილისის ისტორია განსაკუთრებით რთული და მრავალფენიანია. აღმოჩენილი კერამიკის ნაწილის ფორმა და დამზადების თავისებურებები სპეციალისტს აღმოსავლურ კულტურულ გავლენებთან აკავშირებინებს. სწორედ ამიტომ, არქეოლოგიური მასალა შეიძლება მნიშვნელოვანი იყოს იმ პერიოდის თბილისის მოსახლეობის ყოფის, ხელოსნობისა და ეკონომიკური ურთიერთობების შესასწავლად.
თუმცა, კონკრეტული სახელოსნოს ფუნქციონირების პერიოდისა და მისი განადგურების მიზეზის შესახებ საბოლოო დასკვნა ჯერ არ არსებობს. არქეოლოგის ვარაუდით, ობიექტი შესაძლოა მოულოდნელი თავდასხმის ან სამხედრო დაპირისპირების შედეგად განადგურდა და დატოვებული ჭურჭლის ნაწილი ადგილზე დარჩა. ეს ვერსია კვლევის პროცესში დამატებით შემოწმებას საჭიროებს.
დეტალები და ფაქტები
აღმოჩენილი სახელოსნოს ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ელემენტი საცეცხლური და მის გარშემო არსებული დამწვარი ფენებია. მაღალი ტემპერატურის ზემოქმედებით კედლებისა და სამშენებლო მასალის ნაწილის ცვლილებაც ფიქსირდება.
კერამიკული ჭურჭლის ფერი, როგორც არქეოლოგი განმარტავს, დამოკიდებულია როგორც გამოწვის ხარისხზე, ისე გამოყენებული თიხის შემადგენლობაზე. აღმოჩენებს შორის არის სხვადასხვა ფორმისა და დანიშნულების ჭურჭელი, მათ შორის ქვაბებისა და ქოთნების ფრაგმენტები.
განსაკუთრებულ ყურადღებას იპყრობს მოჭიქული კერამიკის ფრაგმენტებიც. მათი შესწავლა შეიძლება მნიშვნელოვანი იყოს შუა საუკუნეების თბილისის ხელოსნობისა და სავაჭრო კავშირების უკეთ გასაგებად.
ამ ეტაპზე აღმოჩენილი ნივთების სრული მეცნიერული შეფასება დასრულებული არ არის. არქეოლოგიური მასალა უნდა დალაგდეს, აღიწეროს, დამუშავდეს და შეისწავლოს. მერაბ ძნელაძის ინფორმაციით, შემდგომში მასალა ეროვნულ მუზეუმში განთავსდება.
სხვა მასალების მიხედვით, ადგილზე აღმოჩენილია არა მხოლოდ კერამიკული ნივთები, არამედ ძველი შენობების ნაკვალევიც. საზოგადოებრივი მაუწყებლის ცნობით, არქეოლოგიური კვლევა ადგილზე გრძელდება. (1TV)
საერთაშორისო ან რეგიონული პერსპექტივა
თბილისის ისტორიული მნიშვნელობა მისი გეოგრაფიული მდებარეობითაც არის დაკავშირებული. ქალაქი საუკუნეების განმავლობაში სამხრეთ კავკასიის სხვადასხვა რეგიონს შორის მიმოსვლის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ცენტრი იყო.
რუსთაველის გამზირის მიმდებარე ტერიტორიის ისტორიულ კონტექსტზე საუბრისას მერაბ ძნელაძე ყურადღებას ამახვილებს ე.წ. დიღმის კარზე და მისგან მომავალი საქარავნო გზის მიმართულებაზე. მისი განმარტებით, ეს მარშრუტი მცხეთისკენ მიემართებოდა და რეგიონულ სავაჭრო მიმოსვლაში მნიშვნელოვან როლს ასრულებდა.
ამ კონტექსტში კერამიკის სახელოსნოს აღმოჩენა მხოლოდ ერთი კონკრეტული ნაგებობის ისტორიის შესწავლა არ არის. მისი მასალა შეიძლება დამატებით ინფორმაციას იძლეოდეს იმაზე, როგორ ვითარდებოდა ქალაქში ხელოსნობა, როგორ იწარმოებოდა ყოველდღიური მოხმარების ნივთები და რა კულტურული გავლენები არსებობდა სხვადასხვა ისტორიულ პერიოდში.
არქეოლოგიური კვლევების პრაქტიკა აჩვენებს, რომ ერთი ობიექტის მნიშვნელობა ხშირად სწორედ მის გარემოცვასთან კავშირში ვლინდება. ამიტომ რუსთაველის გამზირზე აღმოჩენილი მასალის შეფასებისას მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ ცალკეული ნივთების დათარიღება, არამედ მათი აღმოჩენის ფენის, ნაგებობისა და სხვა არტეფაქტების ურთიერთმიმართების შესწავლაც.
საქართველოს კონტექსტი
რუსთაველის გამზირის მიმდინარე აღმოჩენას წინ უძღოდა ამავე ტერიტორიის არქეოლოგიური კვლევების ისტორია. მერაბ ძნელაძის თქმით, ეროვნულ მუზეუმთან დაკავშირებულ ტერიტორიებზე წარსულში აღმოჩენილია ანტიკური ხანის სამარხები და ეკლესიების ნაშთები, მათ შორის კალოუბნის ეკლესიის ნაშთი. ასევე, 2012 წელს მთავრობის სასახლის მოპირდაპირე ტერიტორიაზე სამხედრო ტაძრის სამაროვნის ნაწილი იქნა შესწავლილი.
თავად რუსთაველის გამზირი დღეს კულტურული მემკვიდრეობის თვალსაზრისით მრავალფენიანი ისტორიული გარემოს ნაწილია. კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის ეროვნული სააგენტოს მონაცემთა ბაზაში გამზირზე მდებარე არაერთი ისტორიული შენობა და ობიექტია აღრიცხული, მათ შორის XIX და XX საუკუნეების ნაგებობები. (Heritage Sites)
ამიტომ სარეაბილიტაციო სამუშაოების დროს არქეოლოგიური ფენების გამოვლენა სპეციალისტებისთვის მოულოდნელი არ ყოფილა. აგვისტოში აღმოჩენილი არქეოლოგიური ფენებისა და არტეფაქტების შესახებ ინფორმაცია შესაბამის უწყებებს გადაეცა, ხოლო კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის სპეციალისტებმა ტერიტორიის პირველადი შესწავლა და ფიქსაცია განახორციელეს. სამუშაოების გაგრძელება შესაბამისი რეკომენდაციების გათვალისწინებით დაიგეგმა. (Rustavi2)
ამავე პერიოდში გავრცელებული ინფორმაციით, ტერიტორიაზე გამოვლენილი აგურის ნაგებობები სავარაუდოდ XIX საუკუნის გარეთუბნის საკომუნიკაციო სისტემასთან იყო დაკავშირებული, მაშინ როდესაც კერამიკული მასალა უფრო ადრეულ პერიოდს მიეკუთვნება. ამ ორი განსხვავებული ქრონოლოგიური ფენის არსებობა კიდევ ერთხელ მიუთითებს, რამდენად მრავალშრიანია ტერიტორიის ურბანული ისტორია. (Civil Georgia)
ანალიტიკური, ნეიტრალური შეჯამება
რუსთაველის გამზირის ქვეშ აღმოჩენილი კერამიკის სახელოსნო თბილისის ისტორიის შესწავლისთვის საინტერესო არქეოლოგიურ მასალას წარმოადგენს. წინასწარი მონაცემებით, ობიექტი X–XI საუკუნეებით თარიღდება და შესაძლოა XII საუკუნის პერიოდსაც უკავშირდებოდეს, თუმცა საბოლოო დათარიღება კვლევის დასრულების შემდეგ გახდება შესაძლებელი.
აღმოჩენის მნიშვნელობა მხოლოდ კერამიკული ჭურჭლის რაოდენობას არ უკავშირდება. სახელოსნოს სტრუქტურა, საწარმოო პროცესის კვალი, კერამიკის ფორმები და მოჭიქული ნაწარმის ფრაგმენტები მკვლევრებს შესაძლებლობას აძლევს, უფრო დეტალურად შეისწავლონ შუა საუკუნეების თბილისის ყოველდღიური ცხოვრება და ხელოსნური წარმოება.
ამასთან, აღმოჩენის ინტერპრეტაციისას მნიშვნელოვანია ერთმანეთისგან გაიმიჯნოს დადასტურებული ფაქტები და წინასწარი სამეცნიერო ჰიპოთეზები. ამ ეტაპზე დადასტურებულია სახელოსნოს ნაშთებისა და კერამიკული მასალის არსებობა, ხოლო მისი ზუსტი ქრონოლოგია, ფუნქციონირების ხანგრძლივობა და შესაძლო განადგურების მიზეზები დამატებით კვლევას საჭიროებს.
გათხრები ჯერ დასრულებული არ არის. შესაბამისად, საბოლოო სამეცნიერო სურათი შესაძლოა არსებული მონაცემებისგან უფრო ფართო აღმოჩნდეს და დამატებითმა კვლევებმა თბილისის ამ მონაკვეთის ისტორიის შესახებ ახალი ინფორმაცია გამოავლინოს.
წყაროები
- საქართველოს პირველი არხი. არქეოლოგიური აღმოჩენა რუსთაველის გამზირზე. 2 სექტემბერი, 2026. საქართველოს პირველი არხის მასალა
- საქართველოს პირველი არხი. არქეოლოგიური აღმოჩენა თბილისში. 30 აგვისტო, 2026. საქართველოს პირველი არხის მასალა
- საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის ეროვნული სააგენტო. კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლებისა და ობიექტების მონაცემები. ეროვნული სააგენტოს მონაცემთა ბაზა
- Civil.ge. Archaeological Finds Uncovered During Rustaveli Avenue Rehabilitation. 19 August 2026. Civil.ge-ის მასალა
