ხეხილის შემოდგომაზე მოვლა მხოლოდ მოსავლის აღებით არ სრულდება.
ამ პერიოდში დაშვებულმა რამდენიმე შეცდომამ შეიძლება გავლენა მოახდინოს ხეების ზამთრის გამძლეობაზე, დაავადებების გავრცელებასა და მომდევნო წლის მოსავალზე. სპეციალისტების აგრონომიული რეკომენდაციების მიხედვით, განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ნიადაგის ტენიანობის კონტროლი, ჩამოცვენილი ფოთლებისა და დაავადებული მცენარეული ნარჩენების მართვა, ხეების მდგომარეობის შეფასება და გასხვლის დროის სწორად შერჩევა [1-4].
- ხეხილის შემოდგომაზე მოვლა მხოლოდ მოსავლის აღებით არ სრულდება.
- მოვლენების აღწერა
- კონტექსტი და ფონი
- დეტალები და ფაქტები
- 1. დაავადებული ფოთლებისა და ნაყოფების ბაღში დატოვება
- 2. ხეების ზედმეტად ან არასათანადოდ მორწყვა
- 3. აზოტოვანი სასუქის დიდი რაოდენობით გამოყენება გვიან შემოდგომაზე
- 4. გასხვლის ძალიან ადრე ან ძალიან გვიან ჩატარება
- 5. მავნებლებისა და დაავადებების ნიშნების შემოდგომაზე უგულებელყოფა
- საერთაშორისო ან რეგიონული პერსპექტივა
- საქართველოს კონტექსტი
- ანალიტიკური, ნეიტრალური შეჯამება
- წყაროები
მოვლენების აღწერა
შემოდგომა ხეხილის ბაღისთვის მოსამზადებელი პერიოდის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ეტაპია. მოსავლის აღების შემდეგ მცენარეები თანდათან გადადიან მოსვენების ფაზაში, თუმცა ამ პერიოდში ბაღში მიმდინარე პროცესები გავლენას ახდენს როგორც ხის ზამთარში გადარჩენაზე, ისე მომდევნო სავეგეტაციო სეზონის დაწყებაზე.
ხშირად ყურადღება მხოლოდ სასუქის შეტანასა და ხეების გასხვლაზე გადადის, მაშინ როდესაც არანაკლებ მნიშვნელოვანია ნიადაგის მდგომარეობა, ტენიანობა, დაავადებული ფოთლებისა და ნაყოფების მოცილება და მავნებლების არსებობის შეფასება [1,2].
შემოდგომაზე მცენარის მოვლის ერთ-ერთი მთავარი მიზანია დაავადებებისა და მავნებლებისათვის ხელსაყრელი პირობების შემცირება და ხის მომავალი სეზონისთვის მომზადება.
კონტექსტი და ფონი
ხეხილის მრავალი დაავადების გამომწვევი ორგანიზმი ზამთრის პერიოდში მცენარის ჩამოცვენილ ფოთლებში, ნაყოფებში, ტოტებსა და სხვა ნარჩენებში ინარჩუნებს სიცოცხლისუნარიანობას. სწორედ ამიტომ ბაღის სანიტარიულ მდგომარეობას მნიშვნელოვანი ადგილი უკავია დაავადებების მართვაში [2,3].
ამასთან, შემოდგომაზე ხის ზედმეტად ინტენსიური მოვლაც შეიძლება პრობლემური იყოს. მაგალითად, არასწორ დროს ან ზედმეტად ძლიერი გასხვლის შედეგად შესაძლოა გაჩნდეს დიდი რაოდენობით ჭრილობები, ხოლო ზოგიერთი სახეობის შემთხვევაში გვიანმა გასხვლამ ზამთრის დაზიანების რისკი გაზარდოს [4].
ხის მომზადება ზამთრისთვის ამიტომ რამდენიმე ურთიერთდაკავშირებულ ღონისძიებას მოიცავს და არა მხოლოდ ერთ კონკრეტულ სამუშაოს.
დეტალები და ფაქტები
1. დაავადებული ფოთლებისა და ნაყოფების ბაღში დატოვება
ერთ-ერთი გავრცელებული შეცდომაა ჩამოცვენილი ფოთლებისა და ხეზე დარჩენილი დაავადებული ნაყოფების უგულებელყოფა.
ზოგიერთი სოკოვანი დაავადების გამომწვევი ორგანიზმი მცენარეულ ნარჩენებში ინარჩუნებს სიცოცხლისუნარიანობას და მომდევნო სეზონზე ინფექციის წყაროდ შეიძლება იქცეს. მაგალითად, ვაშლის ქეცის გამომწვევი სოკო ზამთრის განმავლობაში ძირითადად ჩამოცვენილ ფოთლებში ვითარდება და შემდეგ სეზონზე სპორების გავრცელების წყაროს წარმოადგენს [3].
ამიტომ დაავადებული ფოთლებისა და ნაყოფების მართვა ბაღის სანიტარიული მოვლის მნიშვნელოვანი ნაწილია. თუმცა მათი გამოყენება კომპოსტში ყოველთვის მიზანშეწონილი არ არის, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც მცენარეული მასალა დაავადებულია და კომპოსტირების პროცესი საკმარისად მაღალი ტემპერატურით არ მიმდინარეობს [2].
2. ხეების ზედმეტად ან არასათანადოდ მორწყვა
შემოდგომაზე მორწყვის საჭიროება მთლიანად ამინდისა და ნიადაგის ტენიანობის მიხედვით უნდა შეფასდეს. ხეს წყლის მიწოდება შეიძლება დასჭირდეს მაშინ, როდესაც შემოდგომა მშრალია და ნიადაგში საკმარისი ტენი არ არის.
მეორე მხრივ, ნიადაგის მუდმივად გადატენიანებამ შესაძლოა ფესვთა სისტემის მდგომარეობა გააუარესოს და გაზარდოს ფესვებთან დაკავშირებული პრობლემების რისკი. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია სადრენაჟო მდგომარეობა იმ ბაღებში, სადაც წყალი გროვდება [1,5].
საკმარისი ტენიანობის მქონე ნიადაგში დამატებითი მორწყვა მხოლოდ კალენდარული თარიღის გამო საჭირო არ არის. წყლის მართვისას მნიშვნელოვანია კონკრეტული ხის ასაკის, ნიადაგის ტიპის, ნალექებისა და ამინდის გათვალისწინება.
3. აზოტოვანი სასუქის დიდი რაოდენობით გამოყენება გვიან შემოდგომაზე
სასუქის გამოყენება ხეხილის მოვლის ნაწილია, თუმცა ყველა საკვები ნივთიერების შეტანა ერთსა და იმავე დროს არ არის მიზანშეწონილი.
აზოტი მცენარის ვეგეტაციურ ზრდას უწყობს ხელს. გვიან პერიოდში მისი ჭარბი გამოყენება შესაძლოა არასასურველ ახალ ზრდას შეუწყოს ხელი, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც მცენარე უკვე ზამთრის მოსვენებისთვის ემზადება [1,6].
სასუქის საჭიროება დამოკიდებულია ხის სახეობაზე, ნიადაგის ნაყოფიერებაზე, მცენარის ზრდის სიძლიერესა და წინა სეზონის მდგომარეობაზე. ამიტომ მხოლოდ ზოგადი პრინციპით დიდი რაოდენობით სასუქის შეტანა ვერ ჩაითვლება უნივერსალურ რეკომენდაციად.
ნიადაგის ანალიზი საკვები ნივთიერებების საჭიროების შეფასების უფრო ზუსტ საშუალებას წარმოადგენს.
4. გასხვლის ძალიან ადრე ან ძალიან გვიან ჩატარება
ხეხილის გასხვლის დრო დამოკიდებულია სახეობაზე, ადგილობრივ კლიმატსა და გასხვლის მიზანზე. ყველა ხის ერთსა და იმავე პერიოდში გასხვლა არ არის სწორი მიდგომა [4,7].
ბევრი ხეხილის სახეობისთვის ძირითადი გასხვლა ტარდება მცენარის მოსვენების პერიოდში, თუმცა კონკრეტული დრო განსხვავდება. გვიან შემოდგომაზე ძლიერი გასხვლა ზოგიერთ პირობებში არასასურველია, რადგან მოჭრილ ადგილებში ახალი ზრდის წარმოქმნის ან ზამთრის დაზიანების რისკი შეიძლება გაიზარდოს.
გარდა დროისა, მნიშვნელოვანია გასხვლის ინტენსივობაც. ზედმეტი ტოტების მოცილება ერთბაშად შეიძლება უარყოფითად აისახოს ხის ზრდის ბალანსზე. განსაკუთრებით ფრთხილი მიდგომაა საჭირო ახალგაზრდა ან სუსტად განვითარებული ხეების შემთხვევაში.
5. მავნებლებისა და დაავადებების ნიშნების შემოდგომაზე უგულებელყოფა
მოსავლის აღების შემდეგ ზოგიერთი მებაღე ხეებს აღარ ამოწმებს, თუმცა შემოდგომა შეიძლება მნიშვნელოვანი დრო იყოს დაავადებებისა და მავნებლების კვალის აღმოსაჩენად.
ტოტებზე დაზიანებები, უჩვეულო გამონაზარდები, ქერქის ცვლილებები, გამხმარი ტოტები, მუმიფიცირებული ნაყოფები ან ფოთლებზე არსებული დაავადების ნიშნები შეიძლება მიუთითებდეს პრობლემაზე, რომელიც მომდევნო სეზონზეც გაგრძელდება [2,3].
ხეების დათვალიერება საშუალებას იძლევა შეფასდეს ბაღის მდგომარეობა მოსვენების პერიოდის დაწყებამდე. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია დაავადებული ან გამხმარი ტოტების იდენტიფიცირება და შესაბამისი აგროტექნიკური ღონისძიებების დაგეგმვა.
ქიმიური საშუალებების გამოყენება კი კონკრეტული დაავადების ან მავნებლის იდენტიფიცირების გარეშე მიზანშეწონილი არ არის. სხვადასხვა პრობლემას განსხვავებული მართვის მეთოდი სჭირდება.
საერთაშორისო ან რეგიონული პერსპექტივა
ხეხილის მოვლის საერთაშორისო რეკომენდაციებში შემოდგომის სამუშაოების მნიშვნელოვანი ნაწილი დაკავშირებულია ბაღის სანიტარიულ მდგომარეობასთან, ნიადაგის ტენიანობის მართვასთან და მცენარის ზამთრისთვის მომზადებასთან [1-4].
ამერიკის შეერთებული შტატების უნივერსიტეტების სასოფლო-სამეურნეო საკონსულტაციო პროგრამები განსაკუთრებით აღნიშნავს ჩამოცვენილი ფოთლებისა და დაავადებული ნაყოფების მართვის მნიშვნელობას. მაგალითად, ვაშლის ქეცის შემთხვევაში ინფიცირებული ფოთლების შემცირება შეიძლება მომდევნო გაზაფხულზე დაავადების განვითარების შემცირების ერთ-ერთი ღონისძიება იყოს [3].
სხვადასხვა რეგიონში გასხვლის რეკომენდებული დრო კლიმატის მიხედვით იცვლება. ცივი ზამთრის მქონე ადგილებში ზოგიერთი სამუშაო გაზაფხულისკენ გადაიწევს, ხოლო შედარებით თბილ რეგიონებში სხვა პრაქტიკა შეიძლება იყოს შესაბამისი [4,7].
ასევე განსხვავებულია მორწყვის საჭიროება. მშრალი შემოდგომის პირობებში ხეების სათანადო ტენით უზრუნველყოფა შეიძლება მნიშვნელოვანი იყოს, განსაკუთრებით ახალგაზრდა და ახლად დარგული ხეებისთვის, მაშინ როდესაც ნალექიან რეგიონებში დამატებითი წყლის მიწოდებამ შეიძლება ნიადაგის ზედმეტი დატენიანება გამოიწვიოს [1,5].
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოს კლიმატური და სასოფლო-სამეურნეო პირობები რეგიონების მიხედვით მნიშვნელოვნად განსხვავდება. ამიტომ ვაშლის, მსხლის, ატმის, ქლიავის, ალუბლისა და სხვა ხეხილის შემოდგომაზე მოვლის ერთი და იგივე სქემა ყველა ბაღისთვის ვერ იქნება გამოყენებული.
განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს ადგილობრივ ნალექებსა და ტემპერატურას. დასავლეთ საქართველოს უფრო ნოტიო პირობებში შესაძლოა ბაღის სანიტარიულ მდგომარეობასა და სადრენაჟო პრობლემებს მეტი ყურადღება დასჭირდეს, ხოლო აღმოსავლეთის შედარებით მშრალ რაიონებში წყლის მართვა შეიძლება უფრო მნიშვნელოვანი საკითხი იყოს.
საქართველოს მეხილეობის პრაქტიკაში ასევე მნიშვნელოვანია გავრცელებული ხეხილის სახეობებისა და ჯიშების თავისებურებების გათვალისწინება. მაგალითად, გასხვლის რეჟიმი განსხვავდება როგორც სახეობებს, ისე მათი ზრდის ფორმებს შორის.
შემოდგომაზე ბაღის მოვლისას მნიშვნელოვანია მოსავლის შემდეგ დარჩენილი მცენარეული ნარჩენების შეფასება, დაავადებული ნაყოფების მოცილება, ხეების მდგომარეობის დათვალიერება და ნიადაგის ტენიანობის გათვალისწინება.
სოფლის მეურნეობისა და მებაღეობის შესახებ სხვა პრაქტიკული და საინფორმაციო მასალები მკითხველს შეუძლია გაეცნოს SheniAmbebi.ge-ზე.
ანალიტიკური, ნეიტრალური შეჯამება
ხეხილის შემოდგომაზე მოვლა რამდენიმე ერთმანეთთან დაკავშირებულ ღონისძიებას მოიცავს და მისი ეფექტიანობა დიდწილად დამოკიდებულია კონკრეტული ბაღის პირობებზე.
ყველაზე გავრცელებულ შეცდომებს შორისაა დაავადებული ფოთლებისა და ნაყოფების ბაღში დატოვება, ნიადაგის ტენიანობის გაუთვალისწინებლად მორწყვა, გვიან პერიოდში აზოტის ჭარბი გამოყენება, გასხვლის არასწორი დროის შერჩევა და დაავადებებისა თუ მავნებლების ნიშნების უგულებელყოფა.
მათი გავლენა ყველა ბაღში ერთნაირი არ არის. შედეგზე მოქმედებს ხის სახეობა და ასაკი, ჯიში, ნიადაგი, კლიმატი, წინა სეზონის მდგომარეობა და კონკრეტულ ბაღში არსებული დაავადებები ან მავნებლები.
შემოდგომის სწორად დაგეგმილი მოვლა, პირველ რიგში, ქმნის პირობებს მცენარის მოსვენების პერიოდში გადასასვლელად და ამცირებს იმ ფაქტორებს, რომლებმაც შესაძლოა მომდევნო სეზონზე პრობლემები შექმნას. შესაბამისად, ბაღის მდგომარეობის შეფასება და თითოეული ღონისძიების ადგილობრივ პირობებთან შესაბამისობა ხეხილის მოვლის მნიშვნელოვანი ნაწილია.
წყაროები
- University of California Agriculture and Natural Resources. Fruit trees: winter and dormant-season care. Oakland: University of California. ონლაინ რესურსი
- Cornell University College of Agriculture and Life Sciences. Integrated pest management for fruit crops. Ithaca: Cornell University. ონლაინ რესურსი
- University of Minnesota Extension. Apple scab management and sanitation. St Paul: University of Minnesota. ონლაინ რესურსი
- Penn State Extension. Pruning fruit trees. University Park: Pennsylvania State University. ონლაინ რესურსი
- Washington State University Extension. Irrigation management for tree fruit. Pullman: Washington State University. ონლაინ რესურსი
- University of Maryland Extension. Fertilizing fruit trees. College Park: University of Maryland. ონლაინ რესურსი
- Oregon State University Extension Service. Training and pruning fruit trees. Corvallis: Oregon State University. ონლაინ რესურსი
