რუსეთსა და სომხეთს შორის ურთიერთობების გაუარესების ფონზე, მოსკოვმა სომხეთიდან ყვავილების იმპორტზე დროებითი შეზღუდვები დააწესა.
რუსეთის სოფლის მეურნეობის ზედამხედველობის სამსახურის განცხადებით, გადაწყვეტილება ფიტოსანიტარიული უსაფრთხოების დაცვის მიზნით მიიღეს და ძალაში 22 მაისიდან შევა. საკითხი რეგიონული პოლიტიკური და ეკონომიკური ურთიერთობების კონტექსტში განიხილება, რადგან სავაჭრო შეზღუდვებს წინ უსწრებდა მოსკოვისა და ერევნის შორის ურთიერთობების გამწვავება [1].
მოვლენების აღწერა
რუსეთის ფედერაციის სოფლის მეურნეობის ზედამხედველობის სამსახურმა, Rosselkhoznadzor, განაცხადა, რომ სომხეთიდან ყვავილების იმპორტზე დროებითი შეზღუდვები წესდება.
რუსული მხარის განმარტებით, გადაწყვეტილება უკავშირდება ფიტოსანიტარიული კონტროლის ფარგლებში გამოვლენილ დარღვევებს. უწყების ცნობით, სომხური ხილისა და ბოსტნეულის პარტიებში 146 შემთხვევაში დაფიქსირდა მავნე მწერებისა და ბაქტერიების არსებობა, რაც, მათი შეფასებით, საფრთხეს უქმნის რუსეთის ფიტოსანიტარიულ უსაფრთხოებას [2].
ამასთან, რუსული მხარე სომხეთს სხვა სავაჭრო მიმართულებებითაც უყენებს პრეტენზიებს. ოფიციალური განცხადებების მიხედვით, საუბარია:
- ევროპული წარმოების კალმახის ფალსიფიცირებულ მიწოდებაზე;
- ყველისა და კარაქის ხარისხობრივ დარღვევებზე;
- მინერალური წყლისა და კონიაკის პროდუქციის შესაბამისობის პრობლემებზე.
რუსეთის ხელისუფლების განცხადებით, შეზღუდვები დროებითი ხასიათისაა, თუმცა მათი მოქმედების კონკრეტული ვადა ამ ეტაპზე დასახელებული არ არის.
კონტექსტი და ფონი
სავაჭრო შეზღუდვების დაწესება ემთხვევა რუსეთსა და სომხეთს შორის პოლიტიკური ურთიერთობების გაუარესების პერიოდს.
ბოლო წლებში ერევანი აქტიურად ცდილობს საგარეო პოლიტიკური კავშირების დივერსიფიკაციას და დასავლურ სტრუქტურებთან თანამშრომლობის გაძლიერებას. ამ პროცესმა მოსკოვში არაერთხელ გამოიწვია უკმაყოფილება, განსაკუთრებით უსაფრთხოებისა და რეგიონული პოლიტიკის საკითხებში.
დამატებითი დაძაბულობა გამოიწვია სომხეთის მიერ სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოს რომის სტატუტის რატიფიცირებამ. რუსეთის ხელისუფლება ამ ნაბიჯს კრიტიკულად აფასებდა, რადგან სასამართლოს მიერ ადრე გაცემული იყო რუსეთის პრეზიდენტის დაკავების ორდერი [3].
რუსეთის უშიშროების საბჭოს მდივანმა, სერგეი შოიგუ, ერევანი მოსკოვის მიმართ „არამეგობრულ ნაბიჯებში“ დაადანაშაულა. მისი განცხადებების მიხედვით, რუსული მხარის უკმაყოფილება გამოიწვია:
- ერევანში ევროპული პოლიტიკური გაერთიანების სამიტზე უკრაინის პრეზიდენტის გამოსვლამ;
- სომხეთის დასავლურ ინსტიტუტებთან თანამშრომლობის გაღრმავებამ;
- რუსეთის მოქალაქეების მესამე ქვეყნებში შესაძლო ექსტრადიციის საკითხმა;
- რუსული ბიზნესისთვის პირობების გაუარესების ბრალდებებმა.
სომხეთის ხელისუფლებას აღნიშნულ ბრალდებებზე სრულყოფილი ოფიციალური პასუხი ამ დრომდე არ გაუვრცელებია.
დეტალები და ფაქტები
გამოცემა The Moscow Times იუწყება, რომ შეზღუდვები ოფიციალურად 22 მაისიდან ამოქმედდება [1].
ფიტოსანიტარიული უსაფრთხოება საერთაშორისო სავაჭრო პრაქტიკაში ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი საკითხია. სახელმწიფოები უფლებამოსილნი არიან შეზღუდონ იმპორტი იმ შემთხვევაში, თუ არსებობს:
- მცენარეთა დაავადებების გავრცელების რისკი;
- მავნებლების აღმოჩენა;
- სურსათის ან სასოფლო-სამეურნეო პროდუქციის ხარისხთან დაკავშირებული პრობლემები.
თუმცა საერთაშორისო სავაჭრო ურთიერთობებში მსგავსი ზომები ხშირად პოლიტიკურ კონტექსტშიც განიხილება, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც სავაჭრო შეზღუდვები ემთხვევა დიპლომატიური ურთიერთობების გაუარესებას.
სომხეთი რუსეთისთვის ტრადიციულად მნიშვნელოვან სავაჭრო პარტნიორად რჩება ევრაზიული ეკონომიკური კავშირის ფარგლებში. რუსეთი წარმოადგენს სომხური სოფლის მეურნეობისა და კვების პროდუქციის ერთ-ერთ მთავარ ბაზარს.
ეკონომისტების შეფასებით, მსგავსი შეზღუდვები განსაკუთრებით მგრძნობიარე შეიძლება აღმოჩნდეს:
- მცირე და საშუალო ექსპორტიორებისთვის;
- სასოფლო-სამეურნეო მწარმოებლებისთვის;
- ლოგისტიკურ კომპანიებისთვის.
ამ ეტაპზე უცნობია, რამდენად ფართოდ გავრცელდება შეზღუდვები სხვა პროდუქციაზეც.
საერთაშორისო ან რეგიონული პერსპექტივა
რუსეთსა და მეზობელ ქვეყნებს შორის სავაჭრო შეზღუდვების გამოყენება რეგიონში ახალი პრაქტიკა არ არის. ბოლო წლებში მსგავსი ზომები სხვადასხვა ფორმით შეეხო:
- საქართველოს;
- მოლდოვას;
- უკრაინას;
- ბელარუსს;
- ცენტრალური აზიის ზოგიერთ ქვეყანას.
საერთაშორისო ანალიტიკოსები აღნიშნავენ, რომ პოსტსაბჭოთა რეგიონში ეკონომიკური და პოლიტიკური პროცესები ხშირად ერთმანეთთან მჭიდროდ არის დაკავშირებული.
ევროკავშირის და დასავლეთის ზოგიერთი ოფიციალური წარმომადგენელი ყურადღებით აკვირდება სომხეთის საგარეო პოლიტიკური კურსის ცვლილებას, განსაკუთრებით მას შემდეგ, რაც ერევანმა დასავლურ სტრუქტურებთან თანამშრომლობა გააძლიერა.
რეგიონული უსაფრთხოების ექსპერტები ასევე მიუთითებენ, რომ სამხრეთ კავკასიაში მიმდინარე გეოპოლიტიკური ცვლილებები გავლენას ახდენს სავაჭრო, ენერგეტიკულ და სატრანსპორტო პროცესებზეც.
საქართველოს კონტექსტი
საქართველო, როგორც სამხრეთ კავკასიის რეგიონული ეკონომიკური და სატრანზიტო ცენტრი, ყურადღებით აკვირდება რუსეთ-სომხეთის ურთიერთობების განვითარებას.
რეგიონში სავაჭრო შეზღუდვებმა შესაძლოა გავლენა იქონიოს:
- სატრანსპორტო დერეფნებზე;
- რეგიონულ ლოგისტიკაზე;
- სასოფლო-სამეურნეო ბაზრებზე;
- ექსპორტისა და რეექსპორტის მიმართულებებზე.
საქართველო სომხეთისთვის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან სატრანზიტო მარშრუტად რჩება, განსაკუთრებით შავი ზღვის პორტებთან დაკავშირებული ლოგისტიკის მიმართულებით.
რეგიონში მიმდინარე ეკონომიკური და პოლიტიკური პროცესები ფართოდ შუქდება ქართულ მედიაშიც, მათ შორის SheniAmbebi.ge-ზე, სადაც სამხრეთ კავკასიასთან დაკავშირებული საკითხები რეგულარულად განიხილება.
ანალიტიკოსების ნაწილის შეფასებით, რუსეთსა და სომხეთს შორის ურთიერთობების შემდგომი გართულება შესაძლოა რეგიონული ეკონომიკური თანამშრომლობის ზოგიერთ მიმართულებაზეც აისახოს, თუმცა ამ ეტაპზე კონკრეტული პროგნოზების გაკეთება რთულია.
ანალიტიკური, ნეიტრალური შეჯამება
სომხეთიდან ყვავილების იმპორტზე რუსეთის მიერ დაწესებული დროებითი შეზღუდვები ემთხვევა ორ ქვეყანას შორის პოლიტიკური ურთიერთობების დაძაბულ პერიოდს. ოფიციალურად გადაწყვეტილება ფიტოსანიტარიული უსაფრთხოების მოთხოვნებით არის განმარტებული, თუმცა პროცესს რეგიონული პოლიტიკური კონტექსტიც ახლავს.
მოვლენები აჩვენებს, რომ სამხრეთ კავკასიაში ეკონომიკური და პოლიტიკური პროცესები კვლავ მჭიდროდ არის დაკავშირებული ერთმანეთთან. სავაჭრო შეზღუდვების შემდგომი გაფართოება ან გაუქმება, სავარაუდოდ, დამოკიდებული იქნება როგორც ტექნიკურ მოლაპარაკებებზე, ისე ორ ქვეყანას შორის პოლიტიკური ურთიერთობების განვითარებაზე.
წყაროები
- The Moscow Times. Russia bans flower imports from Armenia amid tensions. Available from:
The Moscow Times - Rosselkhoznadzor. Official statements on phytosanitary restrictions. Available from:
Rosselkhoznadzor - International Criminal Court. Rome Statute information and member state obligations. Available from:
International Criminal Court
