საქართველოს პარლამენტში ფასების ფორმირების საკითხების შემსწავლელი დროებითი საგამოძიებო კომისიის სხდომაზე საცალო სავაჭრო ქსელების წარმომადგენლებმა პირველადი მოხმარების პროდუქტებზე არსებული ფასების შესახებ საკუთარი შეფასებები წარმოადგინეს. სხდომაზე „ორი ნაბიჯის“ გენერალურმა დირექტორმა არჩილ მელიქაძემ განაცხადა, რომ კომპანიის მიერ ჩატარებული სწრაფი შედარებითი ანალიზის მიხედვით, საქართველოში გარკვეული ყოველდღიური მოხმარების პროდუქტები ევროპის ქვეყნებთან შედარებით მნიშვნელოვნად იაფია. მისი თქმით, კონკრეტულ კატეგორიებში ფასები დაახლოებით ორნახევარჯერ დაბალია, ვიდრე ფრანგულ საცალო ქსელებში.
მოვლენების აღწერა
საქართველოს პარლამენტში მოქმედი დროებითი საგამოძიებო კომისია, რომელიც ქვეყანაში სამომხმარებლო პროდუქციის ფასების ფორმირების პროცესს სწავლობს, მორიგ სამუშაო სხდომაზე მსხვილი საცალო სავაჭრო ქსელების წარმომადგენლებს შეხვდა. შეხვედრაზე განხილვის ერთ-ერთი მთავარი თემა იყო საცალო ბაზარზე ფასების დონე და ის ფაქტორები, რომლებიც გავლენას ახდენს პროდუქციის საბოლოო ღირებულებაზე.
სხდომაზე სიტყვით გამოვიდა საცალო სავაჭრო ქსელ „ორი ნაბიჯის“ გენერალური დირექტორი არჩილ მელიქაძე. მისი განცხადებით, კომპანიამ ჩაატარა სწრაფი შედარებითი ანალიზი, რომლის მიზანი იყო საქართველოში და ევროპის ერთ-ერთ ქვეყანაში არსებული ფასების შედარება.
მელიქაძის თქმით, შედარებისთვის გამოყენებული იქნა საფრანგეთის მსხვილი საცალო ქსელები — „კარფური“ და „ოშანი“. კვლევის ფარგლებში კომპანიამ შეადარა ყოველდღიური მოხმარების რამდენიმე ძირითადი პროდუქტის ფასი.
მისი განცხადებით, მიღებული მონაცემების მიხედვით, საქართველოში გარკვეული პირველადი მოხმარების პროდუქტები ევროპასთან შედარებით მნიშვნელოვნად იაფია.
კონტექსტი და ფონი
სამომხმარებლო პროდუქციის ფასები საქართველოში ბოლო წლებში ეკონომიკური და საზოგადოებრივი დისკუსიის მნიშვნელოვანი თემაა. ფასების ზრდის პერიოდებმა და ინფლაციურმა პროცესებმა განსაკუთრებული ყურადღება მიიპყრო იმაზე, თუ როგორ ყალიბდება პროდუქციის საბოლოო ფასი და რა როლი აქვს მიწოდების ჯაჭვის სხვადასხვა მონაწილეს.
პროდუქციის საბოლოო ღირებულება რამდენიმე კომპონენტისგან შედგება: წარმოების ხარჯები, იმპორტი, ტრანსპორტირება, დისტრიბუცია და საცალო ვაჭრობის მარჟა. ამ კომპონენტების ერთობლიობა განსაზღვრავს ფასს, რომელსაც მომხმარებელი მაღაზიაში იხდის.
პარლამენტის დროებითი საგამოძიებო კომისია სწორედ ამ საკითხების შესასწავლად შეიქმნა. მისი მიზანია გაარკვიოს, რა ფაქტორები მოქმედებს ფასების ფორმირებაზე და რამდენად შეესაბამება საქართველოში არსებული პრაქტიკა საერთაშორისო ეკონომიკურ მოდელებს.
კომისიის სხდომებზე ეტაპობრივად იკითხებიან როგორც მწარმოებლები და იმპორტიორები, ასევე დისტრიბუტორები და საცალო სავაჭრო ქსელების წარმომადგენლები.
დეტალები და ფაქტები
არჩილ მელიქაძის განცხადებით, „ორი ნაბიჯის“ მიერ ჩატარებული სწრაფი შედარებითი ანალიზი 12 მარტის მონაცემებს ეფუძნება. მისი თქმით, კვლევის მიზანი იყო ზოგადი წარმოდგენის შექმნა იმაზე, თუ როგორ განსხვავდება ყოველდღიური მოხმარების პროდუქტების ფასები საქართველოში და საფრანგეთში.
მელიქაძემ განმარტა, რომ შედარებაში გამოყენებული იყო რამდენიმე ძირითადი პროდუქტი, მათ შორის მზესუმზირის ზეთი, ბანანი, პური, თეთრი ბრინჯი და შაქარი.
მისი განცხადებით, მაგალითად ერთლიტრიანი მზესუმზირის ზეთის ფასი საქართველოში დაახლოებით 4.5 ლარი იყო. იმავე კატეგორიის ყველაზე იაფი პროდუქტი საფრანგეთში, საცალო ქსელ „კარფურში“, 1 ევრო და 75 ცენტი ღირდა, რაც დაახლოებით 5 ლარ და 40 თეთრს შეადგენს.
მისივე თქმით, ბანანის ფასი საქართველოში დაახლოებით 3.9 ლარი იყო ერთ კილოგრამზე, მაშინ როდესაც საფრანგეთის საცალო ქსელ „ოშანში“ იგივე პროდუქტის ყველაზე დაბალი ფასი 3 ევრო და 19 ცენტს შეადგენდა, რაც დაახლოებით 10 ლარს უდრის.
მელიქაძის განცხადებით, მსგავსი განსხვავება დაფიქსირდა სხვა ყოველდღიური მოხმარების პროდუქტებზეც. მისი შეფასებით, ზოგიერთ შემთხვევაში საქართველოში ფასები დაახლოებით ორნახევარჯერ დაბალია, ვიდრე ევროპაში.
კომპანიის წარმომადგენელმა ასევე ისაუბრა საცალო ბაზრის სტრუქტურაზე. მისი თქმით, მიუხედავად იმისა, რომ „ორი ნაბიჯის“ წლიური ბრუნვა დაახლოებით 2 მილიარდ ლარს აღწევს, ბაზარი კვლავ ფრაგმენტულად რჩება.
მისივე განცხადებით, კომპანიას ბაზრის მხოლოდ დაახლოებით 8 პროცენტი უკავია, რაც ნიშნავს, რომ ერთ კონკრეტულ ქსელს ფასების განსაზღვრაზე გადამწყვეტი გავლენა არ აქვს.
მელიქაძის შეფასებით, საცალო ფასები საბოლოოდ ბაზრის კონკურენტული გარემოს ფარგლებში ყალიბდება და კომპანიები ძირითადად ამ გარემოს პირობებს მიჰყვებიან.
საერთაშორისო ან რეგიონული პერსპექტივა
საერთაშორისო პრაქტიკაში საცალო პროდუქციის ფასების შედარება ხშირად გამოიყენება ეკონომიკური ანალიზის ერთ-ერთ ინსტრუმენტად. ასეთი შედარებები განსაკუთრებით აქტუალურია მაშინ, როდესაც სხვადასხვა ქვეყნის მომხმარებლები ცდილობენ შეაფასონ ცხოვრების ხარჯები.
მსოფლიო ბანკისა და სხვა საერთაშორისო ეკონომიკური ორგანიზაციების შეფასებით, სხვადასხვა ქვეყანაში პროდუქციის ფასებზე გავლენას ახდენს მრავალი ფაქტორი, მათ შორის მოსახლეობის შემოსავლები, ლოგისტიკური ხარჯები, საგადასახადო პოლიტიკა და ადგილობრივი ბაზრის კონკურენცია [1].
ევროპის ქვეყნებში საცალო ბაზარი, როგორც წესი, მაღალ კონცენტრაციას ხასიათდება. რამდენიმე მსხვილი ქსელი მნიშვნელოვან წილს აკონტროლებს და ფასების კონკურენცია სწორედ მათ შორის მიმდინარეობს [2].
ამასთან, ეკონომიკური ანალიზები აჩვენებს, რომ ერთსა და იმავე პროდუქტზე ფასების პირდაპირი შედარება ყოველთვის რთულია, რადგან პროდუქციის ხარისხი, ბრენდი, წარმოების ქვეყანა და შეფუთვის ტიპი შეიძლება განსხვავდებოდეს.
სწორედ ამიტომ საერთაშორისო კვლევები ხშირად იყენებს სტანდარტიზებულ კალათებს, რომლებიც კონკრეტული კატეგორიის პროდუქტებს მოიცავს.
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოს საცალო სავაჭრო ბაზარი ბოლო წლებში სწრაფად განვითარდა. ქვეყანაში ფუნქციონირებს როგორც ადგილობრივი, ისე საერთაშორისო საცალო ქსელები, რომლებიც კონკურენტულ გარემოს ქმნიან.
მიუხედავად ამისა, ეკონომისტები აღნიშნავენ, რომ ბაზარი ჯერ კიდევ შედარებით ფრაგმენტულია. ბაზრის რამდენიმე მსხვილი მოთამაშის პარალელურად მოქმედებს მრავალი მცირე და საშუალო სავაჭრო ობიექტი.
არჩილ მელიქაძის განცხადებით, ბაზრის ასეთი სტრუქტურა ნიშნავს, რომ ერთ კონკრეტულ კომპანიას ფასების განსაზღვრის მნიშვნელოვანი გავლენა არ აქვს და საბოლოო ღირებულება კონკურენტული პროცესის შედეგად ყალიბდება.
პარლამენტის დროებითი საგამოძიებო კომისიის მუშაობა სწორედ ამ პროცესების უკეთ გაანალიზებას ემსახურება. კომისიამ უკვე გამართა რამდენიმე სხდომა სხვადასხვა სექტორის წარმომადგენლებთან.
ეკონომიკური პროცესებისა და ბაზრის განვითარების შესახებ დამატებითი ინფორმაცია პერიოდულად ქვეყნდება საინფორმაციო პლატფორმაზეც — https://www.sheniambebi.ge, სადაც განიხილება ეკონომიკისა და ბიზნესის სფეროში მიმდინარე მოვლენები.
ანალიტიკური, ნეიტრალური შეჯამება
პარლამენტის დროებითი საგამოძიებო კომისიის განხილვები აჩვენებს, რომ სამომხმარებლო პროდუქციის ფასების საკითხი მრავალმხრივი ეკონომიკური ფაქტორებით არის განპირობებული.
საცალო სავაჭრო ქსელების წარმომადგენლების განცხადებით, ზოგიერთ ყოველდღიური მოხმარების პროდუქტზე საქართველოში ფასები საერთაშორისო ბაზრებთან შედარებით დაბალია, თუმცა ამ განსხვავების შეფასება დამატებით ანალიზს საჭიროებს.
კომისიის მუშაობა, რომელიც სხვადასხვა სექტორის წარმომადგენლების მოსმენას მოიცავს, მიზნად ისახავს ბაზრის სტრუქტურისა და ფასების ფორმირების პროცესის დეტალურ შესწავლას.
დაგეგმილია, რომ კომისია მუშაობას აპრილის ბოლომდე დაასრულებს და წარმოადგენს შეფასებებს იმ ეკონომიკური ფაქტორების შესახებ, რომლებიც საქართველოში სამომხმარებლო პროდუქციის ფასებზე გავლენას ახდენს.
წყაროები
- World Bank. Food price levels and cost of living indicators.
https://www.worldbank.org/en/topic/foodsecurity - European Commission. Retail market structure and competition in the EU.
https://single-market-economy.ec.europa.eu/sectors/retail_en
