პლასტმასის ბოთლებში სასმელების წარმოების შეზღუდვის შესახებ მთავრობის მიერ ინიცირებული რეგულაცია, რომელიც ქვეყანაში ეტაპობრივად უნდა ამოქმედდეს, ბიზნესის ნაწილში ეკონომიკურ გავლენებთან დაკავშირებით დისკუსიას იწვევს. „ეფეს საქართველოს“ კორპორაციულ საქმეთა დირექტორის, ნიკოლოზ ხუნძაკიშვილის განცხადებით, რეგულაცია შეიძლება გავლენას ახდენდეს არა მხოლოდ სასმელების ფასზე, არამედ მცირე და საშუალო ბიზნესის საქმიანობასა და მთლიანად ინდუსტრიულ ეკოსისტემაზე. აღნიშნული საკითხი მან ტელეკომპანია „საქმის კურსის“ ეთერში განიხილა.
მოვლენების აღწერა
ნიკოლოზ ხუნძაკიშვილის თქმით, პლასტმასის ბოთლებში სასმელების წარმოების შეზღუდვის რეგულაცია განსხვავებულ გავლენას მოახდენს მსხვილ და მცირე ბიზნესზე. მისი შეფასებით, მსხვილ კომპანიებს აქვთ ფინანსური და ტექნოლოგიური რესურსი, რომ ახალ პირობებს მოერგონ, მაშინ როდესაც მცირე და საშუალო ზომის მწარმოებლებისთვის რეგულაცია შეიძლება სერიოზული გამოწვევა გახდეს.
მისი თქმით, მცირე კომპანიები ხშირად უკვე დამოკიდებული არიან არსებული წარმოების მოდელზე, აქვთ აღებული საბანკო ვალდებულებები, შეკვეთილი აქვთ წარმოებისთვის საჭირო მასალები და დასაქმებული ჰყავთ თანამშრომლები. ასეთ პირობებში წარმოების მოდელის სწრაფი შეცვლა შეიძლება რთული აღმოჩნდეს.
„დიდი კომპანიები ყველა შემთხვევაში შეძლებენ ახალ რეალობასთან ადაპტაციას, რადგან მათ აქვთ შესაბამისი რესურსი. მთავარი პრობლემა მცირე და საშუალო ბიზნესს ექმნება. მათ შეიძლება მოუწიოთ ქარხნების დახურვაც, რადგან ახალი რეგულაციების პირობებში მუშაობა ფინანსურად შეუძლებელი გახდეს,“ — განაცხადა ხუნძაკიშვილმა.
მისივე თქმით, განსაკუთრებით რთული შეიძლება აღმოჩნდეს ერთი წლის განმავლობაში ახალი ტექნოლოგიური და ფინანსური მოდელის მოძიება, რაც აუცილებელი იქნება რეგულაციასთან შესაბამისობისთვის.
კონტექსტი და ფონი
საქართველოში გარემოსდაცვითი პოლიტიკის ფარგლებში ბოლო წლებში აქტიურად განიხილება პლასტმასის გამოყენების შემცირების საკითხი. მსგავსი რეგულაციები მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაში დაინერგა გარემოზე ნეგატიური ზემოქმედების შემცირების მიზნით.
პლასტმასის შეფუთვა, განსაკუთრებით ერთჯერადი გამოყენების მასალები, გარემოს დაბინძურების ერთ-ერთ მნიშვნელოვან წყაროდ მიიჩნევა. საერთაშორისო ორგანიზაციების შეფასებით, პლასტმასის ნარჩენები გლობალური ეკოლოგიური გამოწვევის ნაწილად იქცა და სხვადასხვა სახელმწიფომ დაიწყო მისი გამოყენების ეტაპობრივი შეზღუდვა.
ამ ფონზე საქართველოშიც მიმდინარეობს რეგულაციების შემუშავება, რომელიც მიზნად ისახავს პლასტმასის მოხმარების შემცირებას და ალტერნატიული შეფუთვის სისტემების განვითარებას.
თუმცა ინდუსტრიის წარმომადგენლები აღნიშნავენ, რომ მსგავსი ცვლილებები ხშირად ეკონომიკურ გავლენებსაც იწვევს, განსაკუთრებით იმ სექტორებში, სადაც პლასტმასის შეფუთვა ფართოდ გამოიყენება.
დეტალები და ფაქტები
ხუნძაკიშვილის განცხადებით, რეგულაციის შესაძლო შედეგები შეიძლება შეეხოს არა მხოლოდ სასმელების წარმოებას, არამედ მასთან დაკავშირებულ სხვა ეკონომიკურ სექტორებსაც.
მისი თქმით, პლასტმასის ბოთლების წარმოებასთან დაკავშირებულ ინდუსტრიაში საქართველოში მნიშვნელოვანი ინვესტიციებია განხორციელებული.
„PET ინდუსტრიის წარმომადგენლების ინფორმაციით, ამ სფეროში დაახლოებით 200 მილიონი ლარის ინვესტიციაა განხორციელებული. რეგულაციის ამოქმედების შემთხვევაში ეს სექტორი შეიძლება მნიშვნელოვნად შემცირდეს და დაახლოებით 10 პროცენტამდე დავიდეს,“ — განაცხადა მან.
PET (პოლეთილენ ტერეფთალატი) პლასტმასის ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული ტიპია, რომელიც სასმელების შეფუთვისთვის გამოიყენება. მისი წარმოება და გადამუშავება დაკავშირებულია სხვადასხვა სამრეწველო სექტორთან.
ხუნძაკიშვილის თქმით, სასმელების ინდუსტრია ასევე დაკავშირებულია სხვა ეკონომიკურ სფეროებთან, მათ შორის სარეკლამო ინდუსტრიასთან და მედია სექტორთან.
მისი განმარტებით, თუ სასმელების წარმოება შემცირდება, ამან შეიძლება გავლენა მოახდინოს ისეთ სფეროებზე, როგორიცაა რეკლამა, მარკეტინგი და მედია მომსახურება, რადგან კომპანიების მარკეტინგული ხარჯებიც შემცირდება.
საერთაშორისო ან რეგიონული პერსპექტივა
მსოფლიოში პლასტმასის გამოყენების შეზღუდვის პოლიტიკა სხვადასხვა ფორმით ხორციელდება. ევროკავშირის ქვეყნებში მოქმედებს რეგულაციები ერთჯერადი პლასტმასის პროდუქტების შემცირების შესახებ, ხოლო ზოგიერთ ქვეყანაში ეტაპობრივად ინერგება ალტერნატიული შეფუთვის სისტემები.
ამ პროცესში განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობა მწარმოებლის გაფართოებული პასუხისმგებლობის სისტემას, რომელიც გულისხმობს, რომ პროდუქტის მწარმოებლები პასუხისმგებლები არიან მისგან წარმოქმნილი ნარჩენების მართვაზე.
ხუნძაკიშვილის თქმით, მსგავსი მიდგომები შესაძლოა გამოყენებულ იქნეს საქართველოშიც. მისი შეფასებით, ერთ-ერთ შესაძლო ალტერნატივად შეიძლება ჩაითვალოს მწარმოებლის გაფართოებული ვალდებულების სისტემის სრულფასოვანი ამოქმედება და სეპარირებული შეგროვების მოდელის განვითარება.
მისი თქმით, ინდუსტრიაში ასევე განიხილება რამდენიმე წლიანი გარდამავალი პერიოდის მოდელი, რომელიც პლასტმასის გამოყენების ეტაპობრივ შემცირებას ითვალისწინებს.
საქართველოს კონტექსტი
ინდუსტრიის წარმომადგენლების განცხადებით, რეგულაციას შესაძლოა გავლენა ჰქონდეს საერთაშორისო ვაჭრობაზეც.
ხუნძაკიშვილის თქმით, თუ საქართველოში პლასტმასის ბოთლებში ჩამოსხმული სასმელების იმპორტი შეიზღუდება, თეორიულად შესაძლებელია, რომ გარკვეულმა ქვეყნებმა იგივე მიდგომა გამოიყენონ საქართველოს მიმართ.
მისი განმარტებით, საერთაშორისო სავაჭრო პრაქტიკაში ზოგჯერ გამოიყენება სარკისებური პრინციპი, როდესაც ქვეყნები ერთმანეთის რეგულაციებს ანალოგიური ზომებით პასუხობენ.
მისივე თქმით, ამან შესაძლოა გავლენა მოახდინოს სასმელების ექსპორტზეც, განსაკუთრებით იმ შემთხვევაში, თუ ქართულ კომპანიებს აღარ ექნებათ შესაძლებლობა, გარკვეულ შეფუთვაში წარმოებული პროდუქტი ადგილობრივ ბაზარზე დააბრუნონ.
მედიისა და ეკონომიკის თემებზე მიმდინარე დისკუსიები რეგულარულად განიხილება საინფორმაციო პლატფორმებზე, მათ შორის https://www.sheniambebi.ge, სადაც ეკონომიკური პოლიტიკისა და რეგულაციების გავლენის შესახებ სხვადასხვა პოზიცია ქვეყნდება.
ანალიტიკური, ნეიტრალური შეჯამება
პლასტმასის გამოყენების შემცირების პოლიტიკა მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაში გარემოსდაცვითი მიზნებით ხორციელდება, თუმცა მისი ეკონომიკური შედეგები ხშირად განსხვავებულად აისახება სხვადასხვა სექტორზე.
ინდუსტრიის წარმომადგენლები ყურადღებას ამახვილებენ იმაზე, რომ რეგულაციებთან ადაპტაცია შეიძლება შედარებით მარტივი იყოს მსხვილი კომპანიებისთვის, მაშინ როდესაც მცირე და საშუალო ბიზნესისთვის საჭირო გახდეს მნიშვნელოვანი ფინანსური და ტექნოლოგიური ცვლილებები.
ამავდროულად, რეგულაციების ეფექტი შეიძლება გავრცელდეს მომიჯნავე ეკონომიკურ სფეროებზეც, მათ შორის შეფუთვის ინდუსტრიაზე, რეკლამასა და მომსახურების სექტორზე.
მომდევნო ეტაპებზე საკითხის განხილვა შესაძლოა გაგრძელდეს როგორც გარემოსდაცვითი პოლიტიკის, ისე ეკონომიკური გავლენების შეფასების კონტექსტში.
წყაროები
- Interview with Nikoloz Khundzakishvili on “Saqmis Kursi” broadcast regarding plastic bottle regulation in Georgia.
- European Commission. Directive on Single-Use Plastics.
https://environment.ec.europa.eu/topics/plastics/single-use-plastics_en - United Nations Environment Programme. Plastic Pollution and Policy Responses.
https://www.unep.org/plastic-pollution - OECD. Global Plastics Outlook: Economic Drivers, Environmental Impacts and Policy Options.
https://www.oecd.org/environment/plastics/
