პოლიტოლოგი და სტრატეგიული პროცესების ანალიტიკოსი ირაკლი ყიფიანი მორიგ პოსტს აქვეყნებს:
„დამოუკიდებელი საქართველოს უახლესი ისტორიის პოლიტოლოგიური ანალიზი უმძიმეს მოცემულობას აშიშვლებს: სახელმწიფოსა და მოქალაქეს შორის არსებული სოციალური კონტრაქტი ფუნდამენტურად დეფექტურია. ათწლეულებია, იცვლებიან პოლიტიკური ელიტები თუ საგარეო ვექტორები, ინსტიტუციური კომუნიკაციის ენა კი უცვლელი რჩება. ქართული ბიუროკრატიის ლექსიკონი ძირითადად აკრძალვებით, ჯარიმებითა და მუქარით შემოიფარგლება. ეროვნული კონსოლიდატორის ნაცვლად, მივიღეთ ცივი, ფისკალური მექანიზმი, რომელიც მოქალაქეს უმეტესწილად დასჯის მომენტში ამჩნევს.
ურთულეს გეოპოლიტიკურ ეპოქაში მყოფ ერს ბუნებრივად ესაჭიროება მკაცრი ხელი, რკინისებური დისციპლინა და ურყევი წესრიგი. ინსტიტუციური სიმტკიცის გარეშე სუვერენიტეტი ფიქციაა. თუმცა, პოლიტიკური ფილოსოფიის ანბანი გვასწავლის: სიმკაცრე მოქალაქის მიტოვებას არ გულისხმობს. წესრიგი, სახელმწიფოს მხრიდან სოციალური პასუხისმგებლობის გარეშე, ტირანიის რბილ ფორმას წარმოადგენს. როდესაც სისტემა ითხოვს უპირობო მორჩილებას, მანვე უნდა შექმნას სტაბილურობისა და განვითარების მყარი გარანტიები. დღევანდელ რეალობაში ვალდებულებები უკიდურესად ცალმხრივია.
ინსტიტუციური გაუცხოება ყველაზე მტკივნეულად ეკონომიკურ განზომილებაში იგრძნობა. ადამიანი მარტო რჩება საბანკო მონოპოლიების, დრაკონული საკრედიტო პირობებისა და ველური ბაზრის რისკების პირისპირ, ხელისუფლება კი დისტანცირდება. მეტიც, სისტემა ხშირად თავად გვევლინება ვალის ამომღებად და სანქციების აღმსრულებლად. მსგავს პირობებში კანონმორჩილება სამოქალაქო შეგნებას კი არა, ფინანსურ ტერორსა და შიშს ეფუძნება. შედეგად, ინდივიდი კარგავს სახელმწიფოებრივ აზროვნებას და ფიზიკური გადარჩენის ვიწრო რეჟიმზე გადადის.
სისტემური კრიზისის პარალელურად, უწყვეტ რეჟიმში გვესმის მორალიზატორული ლექციები ეგრეთ წოდებულ „დასავლურ დემოკრატიაზე“ — შეფუთულ სტანდარტზე, რომელიც პრაქტიკაში გამუდმებით ავლენს საკუთარ ფარისევლურ ბუნებას, ორმაგ სტანდარტებსა და ელიტარულ დიქტატს. ქართულ საზოგადოებას აღარ სჭირდება ილუზიები და უცხოური, გაკოტრებული შაბლონების ბრმა კოპირება. ჭეშმარიტად სუვერენული რესპუბლიკის მშენებლობა საკუთარ კულტურულ კოდს, ეროვნულ სოლიდარობასა და ღირსებას უნდა დაეფუძნოს; გარედან თავსმოხვეული, რეალობას მოწყვეტილი დოგმები უარსაყოფელია.
დროა, შეიცვალოს მართვის პარადიგმა. ერის სიძლიერე ბიუჯეტში მობილიზებული ჯარიმების მოცულობით კი არა, პრევენცირებული სოციალური კრიზისების რაოდენობით იზომება. სახელმწიფოს სიმკაცრე მიმართული უნდა იყოს კრიმინალისა და გარე საფრთხეებისკენ, ეკონომიკურად წელში გაწყვეტილი ხალხისკენ მიმართული რეპრესიები კი უნდა დასრულდეს. ძლიერია ის სახელმწიფო, რომელიც საზოგადოებრივი ნდობითა და ავტორიტეტითაა აღჭურვილი და არა ის, რომლისაც უბრალოდ ეშინიათ.
სანამ ოფიციალური უწყებები საკუთარ მოქალაქეში მხოლოდ დასასჯელ ობიექტს დაინახავენ, ქვეყანა მუდმივი შიდა რყევებისთვის იქნება განწირული. საყრდენთან მებრძოლი სახელმწიფო საკუთარ საძირკველს ანგრევს. ერი, რომელიც იძულებულია, საკუთარ ხელისუფლებას ემალებოდეს, დიდ მომავალს ვერასდროს შექმნის.
მზრუნველი და პასუხისმგებლიანი სახელმწიფოს მოთხოვნა მემარცხენე უტოპიას ან რევოლუციურ ფანტაზიას სრულებით არ წარმოადგენს. საქართველოს კონსტიტუცია პირდაპირ განმარტავს ჩვენს ქვეყანას „სოციალურ სახელმწიფოდ“. ეკონომიკური თავისუფლების უზრუნველყოფის პარალელურად, ხელისუფლების პირდაპირი ვალდებულებაა, იზრუნოს ჯანსაღი კონკურენციისა და ღია ეკონომიკის განვითარებაზე. ეროვნული ბანკიც ოფიციალურად აცხადებს, რომ მომხმარებელთა უფლებების დაცვა მისი ერთ-ერთი სტრატეგიული ამოცანაა და შესაბამის მექანიზმებსაც ფლობს.
შესაბამისად, მოთხოვნა გულისხმობს უკვე დეკლარირებული პრინციპების რეალურ, პრაქტიკულ აღსრულებას. დღევანდელი სოციალური სურათი ზედმეტად მძიმეა საიმისოდ, რომ პრობლემა მხოლოდ თეორიულ, სამართლებრივ ჭრილში განვიხილოთ. ციფრები ულმობელია: სტატისტიკის ეროვნული სამსახურის მონაცემებით, 2024 წელს საქართველოში აბსოლუტური სიღარიბის დონე 9.4%-ს შეადგენდა, 2025 წლის უმუშევრობის მაჩვენებელი კი 13.9%-ია.
მოყვანილი სტატისტიკა ინდივიდუალური ტრაგედიების უბრალო ჯამს აღემატება. მივაღწიეთ კრიტიკულ მასშტაბს, სადაც მოქალაქესა და სახელმწიფოს შორის ნდობის საკითხი სცდება ეთიკის საზღვრებს და პირდაპირ ინსტიტუციური მდგრადობისა და ეროვნული უსაფრთხოების პრობლემად იქცევა. სტრესსა და სიღარიბეში მყოფი საზოგადოება მონოლითურ რესპუბლიკას ვერ ააშენებს.
ჩიხიდან გამოსვლა ორმხრივ, რადიკალურ ტრანსფორმაციას მოითხოვს:
რას უნდა აკეთებდეს სახელმწიფო? ბიუროკრატიამ უნდა გაიაზროს, რომ მისი ლეგიტიმაციის ერთადერთი წყარო მოქალაქის კეთილდღეობაა. სადამსჯელო-ფისკალური მექანიზმები პროტექციონისტულმა პოლიტიკამ უნდა ჩაანაცვლოს. უწყებების „მკაცრი ხელი“ უნდა დაატყდეს კარტელურ გარიგებებსა და მონოპოლიურ წნეხს და არა შრომისუნარიან, მცირე მეწარმესა თუ რიგით მცხოვრებს. ინსტიტუტებმა უნდა უზრუნველყონ სამართლიანი თამაშის წესები, სადაც პატიოსანი შრომა დაცული იქნება და არა დასჯადი.
რას უნდა აკეთებდეს საზოგადოება? მოქალაქე უნდა გამოვიდეს პასიური მსხვერპლის როლიდან. სანამ ხალხი არ ისწავლის საკუთარი ეკონომიკური და სოციალური უფლებების მკაცრ ფორმულირებას, პოლიტიკური კლასი მუდმივად მოახვევს თავს ელიტარულ, ფასადურ დღის წესრიგს. ერმა უნდა აიძულოს ინსტიტუტები, დაუბრუნდნენ თავიანთ კონსტიტუციურ მანდატს. სახელმწიფოსთან საუბარი კანონიერი მოთხოვნის ენით უნდა ვისწავლოთ.
ახალი სოციალური კონტრაქტი ორ უმთავრეს ფუნდამენტს ეფუძნება: მკაცრ, თუმცა სამართლიან წესრიგს და ეროვნულ სოლიდარობას. ძლიერ, სუვერენულ და მონოლითურ რესპუბლიკას მხოლოდ ამგვარად შევქმნით — მოცემულობას, სადაც სახელმწიფო მოქალაქის უმთავრესი ინსტიტუციური მოკავშირეა და არა მისი დამსჯელი ზედამხედველი.“
ირაკლი ყიფიანი
