„შავ სიაში“ მყოფი კომპანიებისთვის ამნისტიის გამოცხადების საკითხი განიხილება

2026 წლის საშემოდგომო სესიისთვის მთავრობის მიერ პარლამენტში წარდგენილ კანონშემოქმედებით გეგმაში მართლაც არის გათვალისწინებული სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ კანონში ცვლილებების მომზადება, რომლის მიზნადაც გარკვეულ შემთხვევებში ადგილობრივი პრეტენდენტებისთვის ფასობრივი უპირატესობის მინიჭების სამართლებრივი საფუძვლის შექმნაა მითითებული. (Parliament of Georgia)

სახელმწიფო შესყიდვების სისტემაში ადგილობრივი კომპანიებისთვის გარკვეულ შემთხვევებში ფასობრივი უპირატესობის მინიჭების შესაძლებლობის შექმნა იგეგმება, პარალელურად კი იურისტი ბადრი ნიაური აცხადებს, რომ ახალი წესების ამოქმედების შემთხვევაში სახელმწიფომ „შავ სიაში“ მოხვედრილი კომპანიების მიმართ მოქმედი შეზღუდვების გადახედვაც უნდა განიხილოს. საკითხი უკავშირდება მთავრობის მიერ 2026 წლის საშემოდგომო სესიისთვის დაგეგმილ საკანონმდებლო ცვლილებებს და სახელმწიფო შესყიდვებში მონაწილეობის არსებული წესების ცვლილებას. (Parliament of Georgia)

მოვლენების აღწერა

საქართველოს მთავრობის მიერ პარლამენტისთვის წარდგენილ 2026 წლის საშემოდგომო სესიის კანონშემოქმედებითი საქმიანობის მოკლევადიან გეგმაში გათვალისწინებულია „სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ“ კანონში ცვლილებების მომზადება. პარლამენტის ოფიციალური ინფორმაციით, შესაბამისი გეგმა მთავრობამ 2026 წლის 31 აგვისტოს წარადგინა, ხოლო დოკუმენტი პარლამენტის ბიურომ 1 სექტემბერს განიხილა. (Parliament of Georgia)

ცვლილების ერთ-ერთი მიმართულება ადგილობრივი პრეტენდენტებისთვის გარკვეულ შემთხვევებში ფასობრივი უპირატესობის მინიჭებას ეხება. ამ ეტაპზე საუბარია კანონში შესაბამისი სამართლებრივი საფუძვლის შექმნაზე და არა უკვე მოქმედ კონკრეტულ შეღავათზე. დეტალური პირობები, მათ შორის, რომელი სახის საქონელზე, მომსახურებასა თუ სამუშაოზე გავრცელდება მექანიზმი და რა ოდენობის უპირატესობა იქნება შესაძლებელი, საბოლოო საკანონმდებლო ინიციატივის მიხედვით უნდა განისაზღვროს. (Commersant)

საკითხზე საუბრისას იურისტმა ბადრი ნიაურმა განაცხადა, რომ თუ ადგილობრივი კომპანიებისთვის სახელმწიფო შესყიდვებში მონაწილეობისას გარკვეული უპირატესობა დაწესდება, პარალელურად ყურადღება უნდა მიექცეს იმ კომპანიების მდგომარეობასაც, რომლებიც სახელმწიფო შესყიდვების სისტემაში „შავ სიაში“ არიან რეგისტრირებული.

- Advertisement -

მისი განცხადებით, სახელმწიფომ ასეთ კომპანიებთან მიმართებით შესაძლოა „სუფთა ფურცლიდან“ დაწყების საკითხი განიხილოს და გარკვეულ შემთხვევებში ამნისტიის მექანიზმზე იმსჯელოს.

კონტექსტი და ფონი

სახელმწიფო შესყიდვების სისტემა საჯარო სახსრებით საქონლის, მომსახურებისა და სამუშაოების შეძენას არეგულირებს. მოქმედი კანონის მიზნებს შორისაა სახელმწიფო შესყიდვებისთვის განკუთვნილი თანხების რაციონალური ხარჯვა და სახელმწიფო საჭიროებისთვის საქონლის წარმოების, მომსახურებისა და სამშენებლო სამუშაოების სფეროში ჯანსაღი კონკურენციის განვითარება. (სსიპ ”საქართველოს საკანონმდებლო მაცნე”)

2026 წელს სახელმწიფო შესყიდვების სფეროში რამდენიმე მნიშვნელოვანი ცვლილება უკვე განხორციელდა. მათ შორის, შეიცვალა არაკეთილსინდისიერ პირთა რეესტრის, ე.წ. „შავი სიის“, სამართლებრივი რეგულირება.

საქართველოს პარლამენტის მიერ 2026 წლის მაისში მიღებული ცვლილებების თანახმად, გარკვეულ შემთხვევებში სახელმწიფო შესყიდვებში მონაწილეობის შეზღუდვის ვადა ერთი წლიდან ორ წლამდე იზრდება. კერძოდ, სახელმწიფო შესყიდვის შესახებ ხელშეკრულების ან ჩარჩოშეთანხმების დადების უფლების მოპოვების მიზნით არაკეთილსინდისიერი ქმედების ჩადენის შემთხვევაში ეკონომიკურ ოპერატორს „შავ სიაში“ შეტანიდან ორი წლის განმავლობაში სახელმწიფო შესყიდვებში მონაწილეობისა და შესაბამისი ხელშეკრულების დადების უფლება ეზღუდება. (Procurement.gov.ge)

ამასთან, ახალი წესები გარკვეულ შემთხვევებში შეზღუდვას ავრცელებს იმ ეკონომიკურ ოპერატორებზეც, რომელთა დამფუძნებელი ან წილის მფლობელი „შავ სიაში“ რეგისტრირებული ეკონომიკური ოპერატორია, ასევე კანონით განსაზღვრულ სხვა დაკავშირებულ პირებზე. შესაბამისი ცვლილებები 2026 წლის 1 დეკემბრიდან ამოქმედდება. (სსიპ ”საქართველოს საკანონმდებლო მაცნე”)

- Advertisement -

ამ სამართლებრივი ცვლილებების ფონზე „შავი სიის“ მოქმედების პირობები და სახელმწიფო შესყიდვებში მონაწილეობის შეზღუდვის ხანგრძლივობა ბიზნესისთვის პრაქტიკულად მნიშვნელოვან საკითხს წარმოადგენს.

დეტალები და ფაქტები

ბადრი ნიაურის შეფასებით, კომპანიების „შავ სიაში“ მოხვედრის შემთხვევებში მნიშვნელოვანია იმის გათვალისწინება, რა დრო გავიდა დავის დაწყებიდან საბოლოო გადაწყვეტილებამდე და რა ვითარებაში მოხდა კონკრეტული ეკონომიკური ოპერატორის რეესტრში შეყვანა.

იურისტმა მაგალითად სადაზღვევო კომპანია „იმედი L“ დაასახელა და განაცხადა, რომ ამ კომპანიის შემთხვევაში დავა 2019 წელს დაიწყო, ხოლო „შავ სიაში“ რეგისტრაცია 2026 წელს განხორციელდა. ნიაურის თქმით, ასეთი ხანგრძლივი სამართლებრივი პროცესი გავლენას ახდენს სანქციის პრაქტიკულ შედეგებზე.

ეს კონკრეტული შეფასებები წარმოადგენს იურისტის პოზიციას და არა სახელმწიფოს ან სასამართლოს მიერ დადასტურებულ ზოგად დასკვნას ყველა მსგავსი შემთხვევის შესახებ.

მოქმედი კანონმდებლობით „შავი სია“ წარმოადგენს სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს მიერ წარმოებულ რეესტრს, რომელშიც სახელმწიფო შესყიდვებში მონაწილე შესაბამისი პირების მონაცემები აისახება. კანონით განსაზღვრულ შემთხვევებში რეგისტრირებულ ეკონომიკურ ოპერატორს გარკვეული პერიოდის განმავლობაში სახელმწიფო შესყიდვებში მონაწილეობისა და სახელმწიფო შესყიდვის შესახებ ხელშეკრულების დადების უფლება არ აქვს. (სსიპ ”საქართველოს საკანონმდებლო მაცნე”)

სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს ოფიციალურ ინფორმაციაში აღნიშნულია, რომ 2026 წლის ცვლილებებით „შავი სიის“ ცნება ახლებურად ჩამოყალიბდა და ხელშეკრულების დადების უფლების მოპოვების მიზნით არაკეთილსინდისიერი ქმედების შემთხვევაში სანქციის ვადა ორი წლით განისაზღვრა. (Procurement.gov.ge)

ამასთან, მნიშვნელოვანია ერთმანეთისგან გაიმიჯნოს სხვადასხვა საფუძვლით „შავ სიაში“ რეგისტრაციის შემთხვევები. მოქმედი კანონმდებლობა სხვადასხვა საფუძვლისთვის განსხვავებულ სამართლებრივ შედეგებს ადგენს. შესაბამისად, კონკრეტული კომპანიის მდგომარეობის შეფასება მხოლოდ „შავ სიაში ყოფნის“ ფაქტით არ არის საკმარისი და საჭიროა რეგისტრაციის საფუძვლისა და შესაბამისი სამართლებრივი აქტის გათვალისწინება.

ბადრი ნიაური ასევე მიუთითებს იმაზე, რომ სანქციის მიზანი, მისი განმარტებით, პრევენციაა და არა დასჯა. თუმცა კონკრეტული სამართლებრივი მექანიზმის მიზნისა და პროპორციულობის საბოლოო შეფასება შესაბამისი სამართლებრივი ნორმებისა და კონკრეტული საქმის გარემოებების მიხედვით ხდება.

საერთაშორისო ან რეგიონული პერსპექტივა

სახელმწიფო შესყიდვებში ადგილობრივი კომპანიებისთვის გარკვეული უპირატესობის მინიჭება სხვადასხვა ქვეყანაში საჯარო შესყიდვების პოლიტიკის ნაწილია, თუმცა ასეთი მექანიზმების გამოყენების პირობები განსხვავებულია.

საერთაშორისო პრაქტიკაში ადგილობრივი ეკონომიკური ოპერატორების მხარდაჭერა შეიძლება განხორციელდეს სხვადასხვა გზით, მათ შორის შესყიდვის პირობებში კონკრეტული კრიტერიუმების გათვალისწინებით, მცირე და საშუალო საწარმოებისთვის მონაწილეობის ხელშეწყობით ან გარკვეული სექტორებისთვის სპეციალური წესების დაწესებით.

ამასთან, სახელმწიფო შესყიდვების ძირითადი პრინციპებია გამჭვირვალობა, კონკურენცია და საჯარო სახსრების ეფექტიანი გამოყენება. შესაბამისად, ადგილობრივი კომპანიებისთვის ნებისმიერი ფასობრივი უპირატესობის შემოღება საჭიროებს მკაფიო სამართლებრივ კრიტერიუმებს, რათა წინასწარ იყოს განსაზღვრული, რა შემთხვევაში და რა წესით გამოიყენება ეს მექანიზმი.

საქართველოს შემთხვევაში ჯერ არ არის გამოქვეყნებული საბოლოო საკანონმდებლო ტექსტი, რომელიც ზუსტად განსაზღვრავს ადგილობრივი პრეტენდენტებისთვის გათვალისწინებული ფასობრივი უპირატესობის ოდენობასა და გამოყენების ყველა პირობას. ამიტომ ამ ეტაპზე მისი პრაქტიკული შედეგების შეფასება მხოლოდ არსებული გეგმის საფუძველზეა შესაძლებელი.

საქართველოს კონტექსტი

საქართველოს სახელმწიფო შესყიდვების სისტემაში დაგეგმილი ცვლილება შეეხება როგორც სახელმწიფო შემსყიდველებს, ისე იმ კომპანიებს, რომლებიც საჯარო სექტორის მიერ გამოცხადებულ შესყიდვებში მონაწილეობენ.

მთავრობის მიერ პარლამენტში წარდგენილი 2026 წლის საშემოდგომო სესიის კანონშემოქმედებითი გეგმა ოფიციალურად ადასტურებს, რომ „სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ“ კანონში შესაბამისი ცვლილებების მომზადება დაგეგმილია. თუმცა გეგმა თავად არ წარმოადგენს საბოლოო კანონპროექტს და არ ნიშნავს, რომ ყველა წარმოდგენილი ინიციატივა ავტომატურად შევა ძალაში. (Parliament of Georgia)

ცვლილების შემთხვევაში მნიშვნელოვანი იქნება რამდენიმე საკითხის დაზუსტება: რა ჩაითვლება ადგილობრივ პრეტენდენტად, რომელ შესყიდვებზე გავრცელდება უპირატესობა, რა მეთოდით გამოითვლება ფასობრივი უპირატესობა და როგორ იქნება უზრუნველყოფილი სხვადასხვა პრეტენდენტისთვის ერთიანი და წინასწარ განსაზღვრული წესების გამოყენება.

ცალკე საკითხია „შავი სიის“ მოქმედი და დაგეგმილი წესები. 2026 წლის მაისში მიღებული საკანონმდებლო ცვლილებები უკვე ითვალისწინებს გარკვეულ შემთხვევებში სახელმწიფო შესყიდვებში მონაწილეობის შეზღუდვის ორ წლამდე გახანგრძლივებას. (Parliament of Georgia)

ამ ფონზე იურისტის მიერ ამნისტიის შესახებ გაკეთებული განცხადება წარმოადგენს სამართლებრივი პოლიტიკის შესახებ მოსაზრებას და არა უკვე მიღებულ სახელმწიფო გადაწყვეტილებას. ამ ეტაპზე ოფიციალურ საკანონმდებლო მასალებში არ იკვეთება გადაწყვეტილება მოქმედი „შავი სიის“ ავტომატური გაუქმების ან მასში რეგისტრირებული ყველა კომპანიისთვის ამნისტიის გამოცხადების შესახებ.

ამიტომ დაგეგმილი ცვლილებების შეფასებისას ერთმანეთისგან უნდა გაიმიჯნოს ორი საკითხი: ადგილობრივი კომპანიებისთვის სახელმწიფო შესყიდვებში შესაძლო ფასობრივი უპირატესობა და უკვე მოქმედი შეზღუდვების გადახედვის შესახებ კერძო ექსპერტის ინიციატივა.

ანალიტიკური, ნეიტრალური შეჯამება

სახელმწიფო შესყიდვების სფეროში დაგეგმილი ცვლილებების ერთი მიმართულება ადგილობრივი პრეტენდენტებისთვის გარკვეულ შემთხვევებში ფასობრივი უპირატესობის მინიჭების სამართლებრივი შესაძლებლობის შექმნას უკავშირდება. ეს ინიციატივა 2026 წლის საშემოდგომო სესიისთვის მთავრობის კანონშემოქმედებით გეგმაშია ასახული, თუმცა კონკრეტული პირობები საბოლოო კანონპროექტით უნდა განისაზღვროს. (Parliament of Georgia)

ამავე დროს, იურისტი ბადრი ნიაური მიიჩნევს, რომ თუ სახელმწიფო ადგილობრივი კომპანიებისთვის ახალ შესაძლებლობებს ქმნის, პარალელურად უნდა გადაიხედოს იმ კომპანიების მდგომარეობაც, რომლებიც სახელმწიფო შესყიდვების სისტემაში „შავ სიაში“ არიან რეგისტრირებული. მისი წინადადება ამნისტიის შესახებ ამ ეტაპზე წარმოადგენს მის საჯარო პოზიციას და არა მიღებულ სამართლებრივ გადაწყვეტილებას.

2026 წელს სახელმწიფო შესყიდვების სფეროში უკვე შევიდა მნიშვნელოვანი ცვლილებები, მათ შორის „შავი სიის“ რეგულირების მიმართულებით. ახალი წესების ნაწილი 2026 წლის 1 დეკემბრიდან ამოქმედდება და გარკვეულ შემთხვევებში სანქციის ხანგრძლივობას ორ წლამდე ზრდის. (Procurement.gov.ge)

შემდგომი სამართლებრივი პროცესის მთავარი საკითხი იქნება, საბოლოო კანონპროექტი რა ფორმით და რა პირობებით განსაზღვრავს ადგილობრივი პრეტენდენტებისთვის ფასობრივ უპირატესობას და შეეხება თუ არა პარალელურად მოქმედი შეზღუდვების გადახედვას. ამ საკითხებზე უფრო ზუსტი შეფასება შესაძლებელი იქნება საკანონმდებლო ინიციატივის ოფიციალური ტექსტის გამოქვეყნების შემდეგ.

წყაროები

1. საქართველოს პარლამენტი. საქართველოს მთავრობის მიერ წარმოდგენილი საქართველოს პარლამენტის 2026 წლის საშემოდგომო სესიისთვის გათვალისწინებული საქართველოს მთავრობის კანონშემოქმედებითი საქმიანობის მოკლევადიანი გეგმა. 31 აგვისტო 2026. ოფიციალური დოკუმენტი
2. საქართველოს საკანონმდებლო მაცნე. „სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ“ საქართველოს კანონი. მოქმედი რედაქცია. კანონის ოფიციალური ტექსტი
3. სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტო. სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ კანონში განხორციელებული ცვლილებები, მათ შორის „შავი სიის“ ახალი რეგულირება. 2026. სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტო
4. საქართველოს პარლამენტი. „პარლამენტმა „სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ“ კანონში ცვლილებები მიიღო“. 28 მაისი 2026. პარლამენტის ოფიციალური ინფორმაცია