საქართველო — ვაზისა და ღვინის უძველესი ქვეყანა
საქართველო იმ იშვიათ ქვეყნებს ეკუთვნის, სადაც სტუმარს სუფრასთან მიწვევა მხოლოდ სტუმართმოყვარეობის ჟესტი კი არა, მრავალსაუკუნოვანი კულტურული წესია. Კარგად არის ცნობილი ქართული სუფრის ტრადიციების მიმოხილვიდან, ღვინო ამ რიტუალის განუყოფელი ნაწილია და სწორედ ამიტომ ქვეყანაში, რომელსაც ხშირად ღვინის სამშობლოდ მოიხსენიებენ, ვაზისა და მეღვინეობის მრავალფეროვნება განსაკუთრებულად შთამბეჭდავია.
დღეს საქართველოში 500-ზე მეტი ადგილობრივი ვაზის ჯიშია შემორჩენილი, მაშინ როდესაც ისტორიული წყაროების მიხედვით წარსულში მათი რაოდენობა დაახლოებით 1 500-ს აღწევდა. ეს მდიდარი გენეტიკური ფონი საშუალებას აძლევს ქართველ მეღვინეებს, სხვადასხვა კუთხეში, სოფელში და ხშირად ერთ ოჯახშიც კი შექმნან ერთმანეთისგან სრულიად განსხვავებული ხასიათის ღვინოები, რაც კარგად ჩანს საქართველოს ღვინის რეგიონების დეტალურ რუკაზე,
ვაზის ჯიშების გეოგრაფია საქართველოში
საქართველოს ვაზის ჯიშების მრავალფეროვნება მჭიდროდ უკავშირდება ქვეყნის ბუნებრივ და კლიმატურ განსხვავებებს. ოფიციალური მონაცემებით, დღევანდელი 525 ადგილობრივი ჯიშიდან:
კახეთში მოჰყავთ 80 ჯიში
ქართლში — 72
მესხეთ-ჯავახეთში — 26
იმერეთში — 74
რაჭა-ლეჩხუმში — 50
გურიაში — 59
სამეგრელოში — 60
აჭარაში — 53
აფხაზეთში — 51
ამ სურათს კიდევ უფრო ამდიდრებს ის ფაქტი, რომ საქართველოს ტერიტორიაზე მეცნიერებმა კულტურული ვაზის წინაპრის — ველური ვაზის — 400-ზე მეტი ფორმა გამოავლინეს. სწორედ ამ უნიკალური ბიომრავალფეროვნების გამო საქართველო ხშირად განიხილება, როგორც ვაზის ევოლუციის ერთ-ერთი მთავარი კერა,
ქართული ვაზის ჯიშების ტიპები
ქართული ვაზის ჯიშები აგრონომიული მემკვიდრეობის განსაკუთრებულ სიმდიდრეს წარმოადგენს. მათ შორის დომინირებს საღვინე ჯიშები, თუმცა ფართოდ არის გავრცელებული სასუფრე ვაზიც. გამორჩეული ხარისხის საღვინე ჯიშებს მიეკუთვნება:
რქაწითელი, საფერავი, მწვანე, ხიხვი, ქისი, ჩინებული, ცოლიკაური, ციცქა, კრახუნა, ალექსანდროული, ოჯალეში, ჩხავერი, ალადასტური და მრავალი სხვა.
ამ ჯიშებზე დაფუძნებული ღვინოების აღწერები და შედარებითი ანალიზები წარმოდგენილია SheniSupra.ge-ის საღვინე ჯიშების კატალოგში, რომელიც მკითხველს საშუალებას აძლევს უკეთ გაიგოს თითოეული ყურძნის არომატული და სტრუქტურული პოტენციალი. სწორედ ამ მრავალფეროვნებიდან მოდის ქართული ღვინოების ნაირსახეობა, რომელიც ისეთივე მრავალფეროვანია, როგორც ქვეყნის რელიეფი, კლიმატი, კულინარია და კულტურა, რაც კარგად ჩანს ქართული სამზარეულოსა და ღვინის შეხამებების თემატურ გვერდზე.
ქვევრი — ქართული მეღვინეობის საფუძველი
საქართველოში ღვინის დაყენება უძველესი დროიდან ქვევრში ხდება. ქვევრი თიხის უნიკალური ჭურჭელია, რომელიც მიწაში იდგმება. მასში ყურძენი იწურება, დუღს და შემდეგ ჰერმეტულად იხურება თიხით. ამის შემდეგ იწყება ის ემოციური მოლოდინი, რომელიც ქართველებისთვის ისეთივე ტრადიციულია, როგორც თავად სუფრა.
არქეოლოგიური აღმოჩენების მიხედვით, საქართველოში ნაპოვნი უძველესი ქვევრი დაახლოებით 8 000 წლისაა, რაც ქართულ მეღვინეობას მსოფლიოში ერთ-ერთ უძველეს უწყვეტ ტრადიციად აქცევს. ამ ფაქტზე დაყრდნობით ქვევრის ტექნოლოგია იუნესკოს არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის ნუსხაშიც შევიდა, რაც დეტალურადაა განხილული SheniSupra.ge-ის სტატიაში ქვევრის კულტურული მნიშვნელობის შესახებ.
საქართველოს ადგილწარმოშობის ღვინოები
დღეს საქართველოში ოფიციალურად 27 ადგილწარმოშობის ღვინოა რეგისტრირებული, რაც ქვეყნის მეღვინეობის სამართლებრივ და ხარისხობრივ ჩარჩოს განსაზღვრავს. ესენია:
ატენური, ახაშენი, გურჯაანი, ვაზისუბანი, თელიანი, კარდანახი, კახეთი, მანავი, მუკუზანი, ნაფარეული, სვირი, ტვიში, ტიბაანი, ქინძმარაული, ყვარელი, წინანდალი, ხვანჭკარა, კოტეხი, ხაშმის საფერავი, ბოლნისი, სალხინოს ოჯალეში, ახმეტა, წარაფი, ახოები, მაღრაანის ქისი, ზეგაანი და ოყურეშის უსახელოური.
თითოეული მათგანი კონკრეტულ მიკროზონას უკავშირდება და განსაზღვრულ ყურძნის ჯიშებსა და ტექნოლოგიურ წესებს ეფუძნება, რაც მკაფიოდ არის აღწერილი SheniSupra.ge-ის ადგილწარმოშობის ღვინოების ცნობარში.
საოჯახო მარნები და თანამედროვე ქართული ღვინო
საქართველოს მეღვინეობის განსაკუთრებული ხიბლი მხოლოდ დიდ მარნებში არ იბადება. ქვეყნის თითქმის ყველა კუთხეში ღვინოს აქტიურად აყენებენ საოჯახო მეურნეობებშიც, ხშირად საკუთარი მოხმარებისთვის და სტუმრების გასამასპინძლებლად. სწორედ ამიტომ, ოფიციალური ადგილწარმოშობის ღვინოების პარალელურად არსებობს მათი ათობით და ასობით ქვენაირსახეობა, განსხვავებული გემოთი, არომატითა და ტექსტურით.
ეს მრავალფეროვნება კიდევ ერთხელ ადასტურებს, რომ ქართული ღვინო ერთიანი სტანდარტის ჩარჩოში მოქცეული პროდუქტი კი არა, ცოცხალი კულტურული სივრცეა, რომელიც მუდმივად ვითარდება და ამდიდრებს ქვეყნის კულინარიულ იდენტობას, როგორც ეს აღწერილია SheniSupra.ge-ის თანამედროვე ქართული მეღვინეობის მიმოხილვაში.
შეჯამება
საქართველოს ვაზისა და ღვინის სამყაროს სიღრმე იმით განისაზღვრება, რომ აქ ერთმანეთში ერწყმის უძველესი ტრადიცია, უნიკალური ბიომრავალფეროვნება და თანამედროვე მეღვინეობის პრაქტიკა. 500-ზე მეტი ადგილობრივი ჯიში, 27 ადგილწარმოშობის ღვინო და ქვევრში დაყენების რვაათასწლოვანი ისტორია ქმნის იმ საფუძველს, რომელზეც დგას ქართული ღვინის გლობალური რეპუტაცია. ამ თემის შემდგომი გაღრმავება და რეგიონული თავისებურებების გაცნობა შესაძლებელია SheniSupra.ge-ის ღვინის კულტურის თემატურ არქივში.
წყაროები
McGovern PE. Ancient wine: the search for the origins of viniculture. Princeton University Press; 2003.
This P, Lacombe T, Thomas MR. Historical origins and genetic diversity of wine grapes. Trends in Genetics. 2006;22(9):511–519.
National Wine Agency of Georgia. Georgian wine appellations and protected designations of origin. Tbilisi; 2022.
UNESCO. Qvevri wine-making method. Intangible Cultural Heritage of Humanity. Paris; 2013.
