ფიჭვის ფისი და სასუნთქი სისტემა — რას ამბობს მეცნიერება და რამდენად სასარგებლოა ის მწეველებისთვის?
შესავალი — ანალიტიკური კომენტარი
სასუნთქი სისტემის ჯანმრთელობა თანამედროვე საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი საკითხია. თამბაქოს მოხმარება კვლავ რჩება ფილტვის დაავადებების, ქრონიკული ბრონქიტის, ფილტვის ქრონიკული ობსტრუქციული დაავადებისა და ფილტვის კიბოს ერთ-ერთ მთავარ რისკფაქტორად [1]. ამ ფონზე, საზოგადოებაში ხშირად ვრცელდება ინფორმაცია სხვადასხვა ბუნებრივი საშუალების შესახებ, რომლებიც თითქოს ფილტვების „გაწმენდას“ ან თამბაქოს მავნე ზემოქმედების შემცირებას უწყობს ხელს.
ერთ-ერთი ასეთი საშუალებაა ფიჭვის ფისი, რომელსაც ტრადიციულ მედიცინასა და ფიტოთერაპიაში საუკუნეების განმავლობაში იყენებდნენ. მას მიაწერენ ამოსახველებელ, ანტისეპტიკურ და სასუნთქი გზების დამამშვიდებელ თვისებებს. თუმცა თანამედროვე მედიცინისთვის მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ ტრადიციული გამოცდილება, არამედ მეცნიერული მტკიცებულებებიც.
პრობლემის აღწერა
ფილტვებსა და სასუნთქ გზებზე თამბაქოს კვამლის გავლენა მრავალმხრივია. მოწევის შედეგად სასუნთქ სისტემაში ხვდება ათასობით ქიმიური ნივთიერება, მათ შორის კუპრი, მძიმე მეტალები და ტოქსიკური ნაერთები, რომლებიც აზიანებენ ბრონქების ლორწოვან გარსს და არღვევენ ბუნებრივ დამცავ მექანიზმებს [2].
ამის შედეგად ხშირად ვითარდება:
- ქრონიკული ხველა;
- ჭარბი ლორწოს წარმოქმნა;
- სუნთქვის გაძნელება;
- ბრონქების ქრონიკული ანთება;
- ფილტვის ფუნქციის პროგრესული დაქვეითება.
სწორედ ამიტომ ბევრი ადამიანი ეძებს ბუნებრივ საშუალებებს, რომლებიც სასუნთქი სისტემის მდგომარეობის გაუმჯობესებას შეუწყობს ხელს.
სამეცნიერო და კლინიკური ანალიზი
ფიჭვის ფისი წარმოადგენს წიწვოვანი მცენარეების მიერ წარმოქმნილ ბუნებრივ ნივთიერებას, რომელიც შეიცავს სხვადასხვა ბიოლოგიურად აქტიურ კომპონენტს, მათ შორის:
- ტერპენებს;
- ეთერზეთებს;
- ფისოვან მჟავებს;
- ფენოლურ ნაერთებს.
ლაბორატორიულმა კვლევებმა აჩვენა, რომ ამ ნივთიერებების ნაწილს გააჩნია ანტიმიკრობული, ანთების საწინააღმდეგო და ამოსახველებელი თვისებები [3].
ფიტოთერაპიაში მიიჩნევა, რომ ფიჭვის ფისს შეუძლია:
- ბრონქული სეკრეტის გათხევადება;
- ლორწოს გამოყოფის ხელშეწყობა;
- სასუნთქი გზების გაღიზიანების შემცირება;
- ხველის შემსუბუქება.
თუმცა მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ ამ ეფექტების მნიშვნელოვანი ნაწილი ეფუძნება ტრადიციულ გამოყენებასა და მცირე მასშტაბის კვლევებს. დღეისათვის არ არსებობს მაღალი ხარისხის კლინიკური მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა, რომ ფიჭვის ფისი ფილტვებიდან თამბაქოს კუპრის ან მძიმე მეტალების „გამოდევნას“ ახერხებს.
სამედიცინო თვალსაზრისით, მოწევისგან დაზიანებული ფილტვების აღდგენის ყველაზე ეფექტური გზა მოწევის შეწყვეტაა [4].
სტატისტიკა და მტკიცებულებები
ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის მონაცემებით, თამბაქოს მოხმარება ყოველწლიურად 8 მილიონზე მეტი ადამიანის სიკვდილთან არის დაკავშირებული [1].
კვლევები აჩვენებს, რომ:
- მოწევის შეწყვეტიდან 20 წუთში არტერიული წნევა და გულისცემა ნორმალიზებისკენ იწყებს მოძრაობას;
- რამდენიმე კვირაში უმჯობესდება ფილტვების ფუნქცია;
- რამდენიმე თვეში მცირდება ხველა და ქოშინი;
- წლების განმავლობაში მნიშვნელოვნად მცირდება ფილტვის კიბოსა და გულ-სისხლძარღვთა დაავადებების რისკი [4].
ამ მონაცემების ფონზე, ნებისმიერი ბუნებრივი საშუალება მხოლოდ დამხმარე როლს შეიძლება ასრულებდეს და ვერ ჩაანაცვლებს თამბაქოს შეწყვეტას.
საერთაშორისო გამოცდილება
ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაცია, აშშ-ის დაავადებათა კონტროლისა და პრევენციის ცენტრები და სხვა საერთაშორისო ინსტიტუტები ფილტვების ჯანმრთელობის გაუმჯობესების მთავარ საშუალებად ასახელებენ:
- თამბაქოს სრულად შეწყვეტას;
- ფიზიკურ აქტივობას;
- სუფთა ჰაერზე ყოფნას;
- რესპირატორული ინფექციების პრევენციას;
- ვაქცინაციას შესაბამის შემთხვევებში [1,4].
ფიჭვის ფისი არ შედის არცერთი საერთაშორისო კლინიკური გაიდლაინის სტანდარტულ რეკომენდაციებში, როგორც ფილტვების დაავადებების მკურნალობის ან პროფილაქტიკის ძირითადი საშუალება.
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოში თამბაქოს მოხმარება კვლავ საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის სერიოზულ გამოწვევად რჩება. შესაბამისად, იზრდება ინტერესი ბუნებრივი და ტრადიციული საშუალებების მიმართ.
ამასთან, მნიშვნელოვანია, რომ მოსახლეობამ ინფორმაცია მიიღოს მტკიცებულებებზე დაფუძნებული წყაროებიდან, მათ შორის:
ასევე განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს ხარისხისა და უსაფრთხოების სტანდარტების დაცვას, რასაც ხელს უწყობს https://www.certificate.ge-ის მსგავსი პლატფორმები.
მითები და რეალობა
მითი: ფიჭვის ფისი ფილტვებს მთლიანად წმენდს თამბაქოსგან.
რეალობა: არ არსებობს კლინიკური მტკიცებულება, რომ ფიჭვის ფისს შეუძლია ფილტვებიდან კუპრის ან მძიმე მეტალების გამოდევნა.
მითი: ფიჭვის ფისი უსაფრთხოა ყველა ადამიანისთვის.
რეალობა: ზოგიერთ ადამიანს შესაძლოა განუვითარდეს ალერგიული რეაქცია ან სასუნთქი გზების გაღიზიანება.
მითი: ფიჭვის ფისი მოწევის მავნე ზემოქმედებას ანეიტრალებს.
რეალობა: მოწევის ზიანის შემცირების ყველაზე ეფექტური გზა მოწევის სრული შეწყვეტაა.
ხშირად დასმული კითხვები (Q&A)
ფიჭვის ფისი ნამდვილად ეხმარება ხველის დროს?
შესაძლოა ზოგიერთ შემთხვევაში ამოსახველებელი ეფექტი ჰქონდეს, თუმცა ამის დამადასტურებელი ფართომასშტაბიანი კლინიკური კვლევები შეზღუდულია.
შეუძლია თუ არა ფილტვების გაწმენდა?
მეცნიერული მტკიცებულება ამის შესახებ არ არსებობს.
ვინ არ უნდა გამოიყენოს ფიჭვის ფისი?
წიწვოვან მცენარეებზე ალერგიის მქონე პირებმა, ინდივიდუალური მგრძნობელობის მქონე ადამიანებმა და ბრონქული ასთმის ზოგიერთი ფორმის მქონე პაციენტებმა.
შეიძლება თუ არა ორსულობის პერიოდში გამოყენება?
ორსულობისა და ლაქტაციის პერიოდში ნებისმიერი მსგავსი პროდუქტის გამოყენებამდე აუცილებელია ექიმთან კონსულტაცია.
შეიძლება თუ არა მედიკამენტების ჩანაცვლება?
არა. ფიჭვის ფისი არ წარმოადგენს ქრონიკული რესპირატორული დაავადებების სტანდარტულ მკურნალობას.
დასკვნა — საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პერსპექტივით
ფიჭვის ფისი ტრადიციულ ფიტოთერაპიაში ფართოდ გამოყენებული ბუნებრივი პროდუქტია, რომელსაც გარკვეული ამოსახველებელი და ანთების საწინააღმდეგო თვისებები შეიძლება ჰქონდეს. თუმცა თანამედროვე სამეცნიერო მტკიცებულებები ჯერ არ არის საკმარისი იმისთვის, რომ იგი ფილტვების გაწმენდის ან მოწევის შედეგების აღმოფხვრის ეფექტურ საშუალებად ჩაითვალოს.
საზოგადოებრივი ჯანდაცვის თვალსაზრისით, ფილტვების ჯანმრთელობის დაცვის ყველაზე ეფექტური გზა თამბაქოს მოხმარების შეწყვეტა, ჯანსაღი ცხოვრების წესი და დროული სამედიცინო მეთვალყურეობაა. ბუნებრივი საშუალებები შეიძლება გამოყენებულ იქნას მხოლოდ დამხმარე კომპონენტად და არა მტკიცებულებებზე დაფუძნებული მკურნალობის ალტერნატივად.
წყაროები
- World Health Organization. Tobacco. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/tobacco
- U.S. National Cancer Institute. Harms of Cigarette Smoking and Health Benefits of Quitting. Available from: https://www.cancer.gov/about-cancer/causes-prevention/risk/tobacco/cessation-fact-sheet
- European Medicines Agency. Herbal medicinal products containing pine derivatives. Available from: https://www.ema.europa.eu
- Centers for Disease Control and Prevention. Benefits of Quitting Smoking. Available from: https://www.cdc.gov/tobacco/quit_smoking/how_to_quit/benefits
- National Center for Complementary and Integrative Health. Herbs at a Glance. Available from: https://www.nccih.nih.gov
