საქართველოს სახელმწიფო უნივერსიტეტებში უცხოელი სტუდენტებისთვის განსაზღვრული 5%-იანი კვოტა უცვლელი დარჩება, ხოლო კერძო უნივერსიტეტებში მისი გაზრდა იგეგმება. ამის შესახებ საქართველოს განათლების, მეცნიერებისა და ახალგაზრდობის მინისტრის მოადგილემ, ზვიად გაბისონია ჟურნალისტებთან საუბრისას განაცხადა. მისი განმარტებით, მთავრობის მოქმედი დადგენილება სახელმწიფო უნივერსიტეტებში უცხოენოვანი სტუდენტებისთვის საერთო კვოტის 5%-ს ითვალისწინებს და ეს მაჩვენებელი შენარჩუნდება. საკითხი აქტუალური გახდა მას შემდეგ, რაც განათლების სისტემაში დაგეგმილი ცვლილებების ფარგლებში გავრცელდა ინფორმაცია, თითქოს სახელმწიფო უნივერსიტეტები უცხოელ სტუდენტებს აღარ მიიღებდნენ.
მოვლენების აღწერა
განათლების, მეცნიერებისა და ახალგაზრდობის სამინისტროს ინფორმაციით, სახელმწიფო უნივერსიტეტებში უცხოელი სტუდენტებისთვის არსებული 5%-იანი კვოტა ძალაში რჩება. მინისტრის მოადგილის, ზვიად გაბისონიას განცხადებით, მთავრობის დადგენილება პირდაპირ განსაზღვრავს ამ მაჩვენებელს და ის არ იცვლება.
მისივე თქმით, გავრცელებული ინფორმაცია, თითქოს სახელმწიფო უნივერსიტეტებში უცხოელი სტუდენტების მიღება მთლიანად შეწყდებოდა, არ შეესაბამება რეალურ რეგულაციებს. გაბისონიას განმარტებით, 5%-იანი კვოტა საერთაშორისო პრაქტიკის გათვალისწინებით არის განსაზღვრული და სახელმწიფოს მიერ დამტკიცებულ წესებში უკვე არსებობს.
მინისტრის მოადგილემ ასევე აღნიშნა, რომ ცვლილებები შეეხება კერძო უმაღლეს სასწავლებლებს, სადაც უცხოელი სტუდენტების მიღების კვოტა შესაძლოა გაიზარდოს. მისი თქმით, კერძო სექტორის აქტიური მონაწილეობა განათლების საერთაშორისო ბაზარზე სახელმწიფოსთვის დამატებითი ეკონომიკური შესაძლებლობების შექმნას უკავშირდება.
„ამ კუთხით ვფიქრობ, რომ არასწორი ინფორმაციაა. მთავრობის დადგენილებაში პირდაპირ არის გათვალისწინებული, რომ საერთო კვოტირების 5% სახელმწიფო უნივერსიტეტებს მთლიანად უნარჩუნდებათ უცხოენოვანი სტუდენტების მხრივ. თავდაპირველ კვოტაში გათვალისწინებული არ იყო. საერთაშორისო სტანდარტების შედეგად 5%-იანი კვოტა გვაქვს განსაზღვრული. კერძო უნივერსიტეტებში პირიქით, არა მარტო იზღუდება, არამედ იგეგმება კვოტირების გაზრდაც“, – განაცხადა ზვიად გაბისონიამ.
მისივე ინფორმაციით, უახლოეს პერიოდში გამოქვეყნდება უნივერსიტეტების კვოტირების დაზუსტებული ნაწილი, რომელიც შეეხება როგორც საბაკალავრო, ისე სამაგისტრო პროგრამებს.
კონტექსტი და ფონი
უცხოელი სტუდენტების მიღება საქართველოს უმაღლესი განათლების სისტემაში ბოლო წლებში ერთ-ერთ მნიშვნელოვან მიმართულებად იქცა. საერთაშორისო სტუდენტების ზრდა უნივერსიტეტებისთვის დამატებითი ფინანსური რესურსების მიღებასთან ერთად, განათლების საერთაშორისოიზაციის პროცესსაც უწყობს ხელს.
საქართველოს უნივერსიტეტებში უცხოელი სტუდენტების მნიშვნელოვანი ნაწილი მოდის სხვადასხვა ქვეყნიდან, მათ შორის აზიისა და ახლო აღმოსავლეთის რეგიონებიდან. განსაკუთრებით მოთხოვნადია სამედიცინო, საინჟინრო და ბიზნესის მიმართულებები, რომლებიც უცხოენოვან პროგრამებად არის შეთავაზებული.
საერთაშორისო სტუდენტების რაოდენობის ზრდა ასევე დაკავშირებულია საქართველოს განათლების სისტემის ინტეგრაციასთან ევროპულ საგანმანათლებლო სივრცეში. ქვეყნის უმაღლესი სასწავლებლები მოქმედებენ ე.წ. ბოლონიის პროცესის ფარგლებში, რომელიც ევროპაში უმაღლესი განათლების სტანდარტების ჰარმონიზაციას ემსახურება [1].
ამ კონტექსტში უცხოელი სტუდენტების კვოტირების საკითხი ხშირად უკავშირდება ორი ძირითადი მიზნის დაბალანსებას: ერთი მხრივ, უნივერსიტეტების საერთაშორისო კონკურენტუნარიანობის გაზრდას, ხოლო მეორე მხრივ – ადგილობრივი სტუდენტებისთვის საგანმანათლებლო რესურსების ხელმისაწვდომობის უზრუნველყოფას.
განათლების სფეროში მიმდინარე დისკუსიები განსაკუთრებით გააქტიურდა მას შემდეგ, რაც განათლების სისტემის რეფორმის წარდგენისას მმართველი პოლიტიკური ძალის წარმომადგენლებმა განაცხადეს, რომ სახელმწიფო უნივერსიტეტები შესაძლოა უცხოელი სტუდენტების მიღებაზე ნაკლებად ყოფილიყვნენ ორიენტირებული.
დეტალები და ფაქტები
განათლების მინისტრის მოადგილის განმარტებით, მოქმედი რეგულაციით სახელმწიფო უნივერსიტეტებში უცხოელი სტუდენტებისთვის განსაზღვრულია საერთო კვოტის 5%. ეს ნიშნავს, რომ უმაღლეს სასწავლებელში სტუდენტთა საერთო რაოდენობის მხოლოდ მცირე ნაწილი შეიძლება იყოს უცხო ქვეყნის მოქალაქე.
ეს რეგულაცია მიზნად ისახავს უნივერსიტეტების სასწავლო რესურსების ძირითადად საქართველოს მოქალაქეებისთვის ხელმისაწვდომობის უზრუნველყოფას, თუმცა სრულად არ ზღუდავს უცხოელი სტუდენტების მიღებას.
განათლების სამინისტროს განცხადებით, კვოტირების სისტემა ვრცელდება როგორც საბაკალავრო, ისე სამაგისტრო პროგრამებზე. ზვიად გაბისონიას თქმით, უახლოეს პერიოდში გამოქვეყნდება დამატებითი დოკუმენტი, სადაც დეტალურად იქნება განსაზღვრული უნივერსიტეტების კვოტები თითოეულ საგანმანათლებლო საფეხურზე.
ამავე თემაზე დისკუსია გაძლიერდა 2024 წლის დეკემბერში გაკეთებული განცხადების შემდეგ, როდესაც საქართველოს განათლების მინისტრმა, გივი მიქანაძე ტელეკომპანია „რუსთავი 2“-ის ეთერში აღნიშნა, რომ სახელმწიფო უნივერსიტეტები მომავალში შესაძლოა უცხოელ სტუდენტებს აღარ იღებდნენ.
მისი თქმით, მსგავსი ნაბიჯის მიზანი იყო სახელმწიფო უნივერსიტეტების უფრო მკაფიო ორიენტაცია „სახელმწიფო ინტერესებზე“ და საქართველოს მოქალაქეებისთვის ხარისხიანი განათლების უზრუნველყოფაზე.
თუმცა მოგვიანებით განათლების სამინისტროს წარმომადგენლებმა განმარტეს, რომ აღნიშნული განცხადება არ ნიშნავდა უცხოელი სტუდენტების სრულ აკრძალვას, არამედ უკავშირდებოდა კვოტირების და მიღების წესების გადახედვას.
საერთაშორისო ან რეგიონული პერსპექტივა
უცხოელი სტუდენტების კვოტირების ან რეგულირების პრაქტიკა სხვადასხვა ქვეყანაში განსხვავებულია. ევროპის მრავალი ქვეყანა ცდილობს უცხოელი სტუდენტების მოზიდვას როგორც განათლების საერთაშორისოიზაციის, ისე ეკონომიკური სარგებლის მიღების მიზნით.
მაგალითად, ევროკავშირის წევრ ქვეყნებში უნივერსიტეტები ხშირად ახორციელებენ სპეციალურ პროგრამებს საერთაშორისო სტუდენტებისთვის. ზოგი ქვეყანა საერთოდ არ აწესებს კვოტებს, ხოლო სხვები განსაზღვრავენ კონკრეტულ პროცენტულ ზღვარს ან სპეციალურ პირობებს.
ევროპის უმაღლესი განათლების სივრცის ფარგლებში ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი მიზანია სტუდენტების საერთაშორისო მობილობის გაზრდა. ამ პროცესში აქტიურად მონაწილეობენ როგორც სახელმწიფო, ისე კერძო უნივერსიტეტები [2].
რეგიონის ქვეყნებში განსხვავებული მიდგომებია. ზოგ ქვეყანაში სახელმწიფო უნივერსიტეტები აქტიურად იღებენ უცხოელ სტუდენტებს და ამას განიხილავენ როგორც განათლების ექსპორტის ნაწილს. სხვა ქვეყნებში კი მთავრობები ცდილობენ ადგილობრივი სტუდენტებისთვის ადგილების დაცვას და ამიტომ კვოტებს აწესებენ.
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოში უცხოელი სტუდენტების რაოდენობა განსაკუთრებით გაიზარდა ბოლო ათწლეულის განმავლობაში. განათლების სფეროს წარმომადგენლები აღნიშნავენ, რომ ეს ტენდენცია უნივერსიტეტებისთვის ფინანსური მდგრადობის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორად იქცა.
კერძო უნივერსიტეტები ამ მიმართულებით განსაკუთრებით აქტიურები არიან, რადგან საერთაშორისო სტუდენტები ხშირად სრულ სასწავლო საფასურს იხდიან. სწორედ ამიტომ განათლების სამინისტროს განცხადების მიხედვით, კერძო სექტორში კვოტის გაზრდა შესაძლოა დამატებით ეკონომიკურ სარგებელსაც უკავშირდებოდეს.
მინისტრის მოადგილის განმარტებით, კერძო უნივერსიტეტებში უცხოელი სტუდენტების რაოდენობის ზრდამ შესაძლოა ქვეყანაში დამატებითი შემოსავლები შექმნას. ეს ეხება არა მხოლოდ განათლების სექტორს, არამედ დაკავშირებულ სფეროებსაც – საცხოვრებელ ბაზარს, მომსახურების სფეროსა და სხვა ეკონომიკურ მიმართულებებს.
საქართველოს განათლების სისტემაში მიმდინარე ცვლილებების შესახებ ინფორმაცია პერიოდულად ქვეყნდება საინფორმაციო პლატფორმებზე, მათ შორის ვებგვერდზე https://www.sheniambebi.ge, სადაც განათლების პოლიტიკასთან დაკავშირებული სიახლეები და გადაწყვეტილებები განიხილება.
ანალიტიკური, ნეიტრალური შეჯამება
განათლების სამინისტროს მიერ გაკეთებული განმარტება მიუთითებს, რომ სახელმწიფო უნივერსიტეტებში უცხოელი სტუდენტების მიღება სრულად არ შეწყდება და 5%-იანი კვოტა ძალაში დარჩება. ეს გადაწყვეტილება ნაწილობრივ პასუხობს გავრცელებულ ინფორმაციას, რომელიც უცხოელი სტუდენტების მიღების სრულ შეზღუდვას უკავშირდებოდა.
ამავდროულად, კერძო უნივერსიტეტებისთვის უცხოელი სტუდენტების კვოტის შესაძლო ზრდა მიუთითებს განათლების სისტემაში განსხვავებული მიდგომების გამოყენებაზე სახელმწიფო და კერძო სექტორებს შორის. მსგავსი მოდელი მიზნად ისახავს ერთდროულად ორი მიმართულების მხარდაჭერას: სახელმწიფო უნივერსიტეტების რესურსების ფოკუსირებას ადგილობრივ სტუდენტებზე და კერძო სექტორის შესაძლებლობების გამოყენებას საერთაშორისო საგანმანათლებლო ბაზარზე.
მომავალი პერიოდისთვის მნიშვნელოვანი იქნება უნივერსიტეტების კვოტირების საბოლოო დოკუმენტის გამოქვეყნება, რომელიც განსაზღვრავს სტუდენტების მიღების კონკრეტულ წესებს როგორც საბაკალავრო, ისე სამაგისტრო პროგრამებზე. ეს დოკუმენტი უფრო მკაფიო სურათს შექმნის იმაზე, თუ როგორ განაწილდება უცხოელი სტუდენტების მიღების შესაძლებლობები საქართველოს უმაღლეს სასწავლებლებში.
წყაროები
- European Higher Education Area. The Bologna Process and the European Higher Education Area. https://www.ehea.info
- UNESCO Institute for Statistics. Global Flow of Tertiary-Level Students. https://uis.unesco.org/en/topic/international-student-mobility
