საქართველოში სასურსათო პროდუქტების ფასების საკითხზე ხელისუფლების ჩართვა ბიზნესის ნაწილის შეფასებით დროული გადაწყვეტილებაა, რადგან მწარმოებლების განცხადებით წარმოების ფასსა და საცალო ქსელებში საბოლოო ღირებულებას შორის ხშირად მნიშვნელოვანი სხვაობა არსებობს. ამ საკითხზე „კახური ტრადიციული მეღვინეობის“ დამფუძნებელმა ზურაბ ჩხაიძემ მედიასთან კომენტარი გააკეთა და აღნიშნა, რომ ფასების ფორმირების მექანიზმი სიღრმისეულ კვლევას საჭიროებს, განსაკუთრებით იმ ეტაპზე, სადაც პროდუქცია წარმოებიდან მომხმარებლამდე მიდის.
მოვლენების აღწერა
სასურსათო პროდუქტების ფასების ზრდისა და ბაზრის ფუნქციონირების საკითხზე საქართველოში ბოლო პერიოდში აქტიურად მიმდინარეობს პოლიტიკური და ეკონომიკური დისკუსია. ამ პროცესის ფარგლებში პარლამენტსა და მთავრობაში შეიქმნა სპეციალური კომისიები, რომლებიც სასურსათო პროდუქციის, მედიკამენტებისა და საწვავის ფასების ფორმირების მექანიზმებს სწავლობენ.
აღნიშნულ პროცესს გამოეხმაურა კომპანია „კახური ტრადიციული მეღვინეობის“ დამფუძნებელი ზურაბ ჩხაიძე. მისი განცხადებით, მთავრობისა და პარლამენტის ჩართულობა ფასების საკითხში დროული გადაწყვეტილებაა და აუცილებელია, რომ პროცესმა დეტალური შესწავლა გაიაროს.
ბიზნესმენის თქმით, მწარმოებლებისთვის ერთ-ერთი მთავარი პრობლემა ისაა, რომ მათ მიერ წარმოებული პროდუქციის საბაზო ფასი და საბოლოო საცალო ღირებულება ხშირად მნიშვნელოვნად განსხვავდება.
ჩხაიძის განცხადებით, ასეთი განსხვავება ქმნის დისკომფორტს როგორც მწარმოებლებისთვის, ასევე მომხმარებლებისთვის. მისი თქმით, აუცილებელია კანონმდებლობის დონეზე გარკვეული რეგულაციების არსებობა, რათა ფასების ფორმირების პროცესი უფრო გამჭვირვალე გახდეს.
კონტექსტი და ფონი
საქართველოში სასურსათო ბაზრის ფუნქციონირება მრავალსაფეხურიან სისტემაზეა დაფუძნებული, რომელიც მოიცავს წარმოებას, დისტრიბუციას, საბითუმო ვაჭრობასა და საცალო ქსელებს. პროდუქტის საბოლოო ფასზე გავლენას ახდენს თითოეული ეტაპი, მათ შორის ტრანსპორტირება, შენახვა, ლოგისტიკა და სავაჭრო მარჟა.
ეკონომისტების შეფასებით, ფასების ფორმირება ხშირად დამოკიდებულია არა მხოლოდ წარმოების თვითღირებულებაზე, არამედ ბაზარზე არსებულ კონკურენციაზე, დისტრიბუციის სისტემაზე და საცალო ქსელების პოლიტიკაზე.
ბოლო წლებში საქართველოში ინფლაციის ზრდამ და საერთაშორისო ბაზრებზე ფასების მერყეობამ ასევე გავლენა მოახდინა სასურსათო პროდუქციის ღირებულებაზე. შედეგად, ფასების საკითხი საზოგადოებრივ და პოლიტიკურ დისკუსიაში ერთ-ერთ მნიშვნელოვან თემად იქცა.
ამ ფონზე ხელისუფლებამ გადაწყვიტა შეექმნა სპეციალური საპარლამენტო კომისია, რომელიც სწავლობს ფასების ფორმირების პროცესს რამდენიმე სტრატეგიულ სექტორში.
დეტალები და ფაქტები
ზურაბ ჩხაიძის განცხადებით, მწარმოებლებისთვის პრობლემას წარმოადგენს ის გარემოება, რომ მათი პროდუქციის საბაზო ფასი და საცალო ქსელებში არსებული საბოლოო ღირებულება ხშირად მნიშვნელოვნად განსხვავდება.
მისი თქმით, სწორედ ეს განსხვავება ქმნის საჭიროებას, რომ საკითხი დეტალურად შეისწავლოს როგორც მთავრობამ, ისე პარლამენტმა.
ჩხაიძემ ასევე მადლობა გადაუხადა საქართველოს პრემიერ-მინისტრს ირაკლი კობახიძეს ამ საკითხში პირადი ჩართულობისთვის და აღნიშნა, რომ მთავრობის აქტიური მონაწილეობა პროცესში მნიშვნელოვანი ნაბიჯია.
მისი განცხადებით, ფასების პრობლემის მოგვარება შესაძლებელია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ დეტალურად იქნება შესწავლილი პროდუქტის მიწოდების სრული ჯაჭვი.
ბიზნესმენის შეფასებით, ერთ-ერთი მთავარი საკითხი არის ე.წ. შუა რგოლი — ის ეტაპი, რომელიც წარმოებიდან მომხმარებლამდე პროდუქტის მიწოდებას უზრუნველყოფს და რომლის ხარჯებიც საბოლოო ფასზე მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს.
ჩხაიძის თქმით, კომპანიამ უკვე მიიღო გადაწყვეტილება საკუთარი სავაჭრო მიმართულების განვითარებაზე, რაც ნაწილობრივ ხელს შეუწყობს პროდუქციის ფასის კონტროლს. თუმცა მისი შეფასებით, ეს ნაბიჯი მთლიან პრობლემას ვერ გადაჭრის.
საერთაშორისო ან რეგიონული პერსპექტივა
სასურსათო პროდუქციის ფასების ფორმირების საკითხი მრავალი ქვეყნის ეკონომიკურ პოლიტიკაში მნიშვნელოვან თემად რჩება. საერთაშორისო პრაქტიკაში ფასის საბოლოო დონეზე გავლენას ახდენს მთელი მიწოდების ჯაჭვი — წარმოებიდან საცალო გაყიდვამდე.
ეკონომიკური კვლევები მიუთითებს, რომ ხშირ შემთხვევაში საცალო ფასსა და მწარმოებლის ფასს შორის განსხვავება დაკავშირებულია დისტრიბუციის ხარჯებთან, ტრანსპორტირებასთან, საცავებთან და საცალო ქსელების მარჟასთან [1].
ევროპის ქვეყნებში ხშირად გამოიყენება ბაზრის მონიტორინგის სპეციალური მექანიზმები, რომლებიც მიზნად ისახავს ფასების გამჭვირვალობის გაზრდას. ასეთი სისტემები საშუალებას აძლევს სახელმწიფო ინსტიტუტებს დაადგინონ, რა ეტაპზე იზრდება პროდუქციის ღირებულება.
საერთაშორისო ორგანიზაციები, მათ შორის ეკონომიკური თანამშრომლობისა და განვითარების ორგანიზაცია, მიუთითებენ, რომ ბაზრის გამჭვირვალობა და კონკურენცია ფასების სტაბილურობის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ფაქტორია [2].
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოს ეკონომიკაში სასურსათო ბაზარი ერთ-ერთ მნიშვნელოვან სექტორს წარმოადგენს, რადგან მოსახლეობის ყოველდღიური ხარჯების მნიშვნელოვანი ნაწილი სწორედ საკვებზე მოდის. ამიტომ ფასების ცვლილებები პირდაპირ აისახება მოსახლეობის ცხოვრების დონეზე.
ბოლო წლებში სასურსათო ბაზრის მონიტორინგი და ფასების ფორმირების საკითხი აქტიურად განიხილება როგორც პოლიტიკურ, ისე ეკონომიკურ დონეზე.
პარლამენტის დროებითი კომისიის საქმიანობა სწორედ ამ პროცესის ნაწილია. კომისია ცდილობს დაადგინოს, რამდენად გამჭვირვალეა ფასების ფორმირების მექანიზმი და რა როლი აქვს თითოეულ ეკონომიკურ ეტაპს — წარმოებას, დისტრიბუციას და საცალო ვაჭრობას.
ეკონომიკურ საკითხებთან დაკავშირებული მიმდინარე პროცესები და ბაზრის ცვლილებები პერიოდულად განიხილება საინფორმაციო პლატფორმაზეც — https://www.sheniambebi.ge, სადაც ქვეყნდება ანალიტიკური მასალები ეკონომიკისა და აგროსექტორის თემებზე.
ანალიტიკური, ნეიტრალური შეჯამება
სასურსათო პროდუქციის ფასების საკითხზე მიმდინარე განხილვები მიუთითებს, რომ ბაზრის ფუნქციონირება მრავალფაქტორიან სისტემაზეა დამოკიდებული. მწარმოებლები, დისტრიბუტორები და საცალო ქსელები წარმოადგენენ იმ ეკონომიკურ ჯაჭვს, რომელიც საბოლოო ფასის ფორმირებას განსაზღვრავს.
ბიზნესის წარმომადგენლების ნაწილი მიიჩნევს, რომ ფასების განსხვავება წარმოებასა და საცალო ბაზარს შორის საჭიროებს უფრო დეტალურ ანალიზს. ამავე დროს, სახელმწიფო ინსტიტუტები ცდილობენ შეისწავლონ ბაზრის ფუნქციონირების მექანიზმები და განსაზღვრონ, არის თუ არა საჭირო დამატებითი რეგულაციები.
პარლამენტის კომისიის საქმიანობა და ბიზნესის წარმომადგენლების მონაწილეობა ამ პროცესში მიუთითებს, რომ საკითხის განხილვა გაგრძელდება და შესაძლოა მომავალში ჩამოყალიბდეს უფრო დეტალური სურათი იმ ეკონომიკური ფაქტორების შესახებ, რომლებიც საქართველოში სასურსათო პროდუქტების საბოლოო ფასს განსაზღვრავს.
წყაროები
- Organisation for Economic Co-operation and Development. Food supply chain and price formation. ხელმისაწვდომია: https://www.oecd.org
- European Commission. Food supply chain monitoring and price transparency. ხელმისაწვდომია: https://agriculture.ec.europa.eu
- Parliament of Georgia. Temporary Commission on price formation in food, medicine and fuel markets. ხელმისაწვდომია: https://parliament.ge
