მეხსიერების ისეთი გაუარესება, რომელიც ადამიანის ყოველდღიურ საქმიანობას უშლის ხელს, შესაძლოა ალცჰაიმერის დაავადების ან სხვა ტიპის დემენციის ადრეული გამოვლინება იყოს.
მნიშვნელოვანია ვიცოდეთ განსხვავება ასაკთან დაკავშირებულ ბუნებრივ ცვლილებებსა და იმ ნიშნებს შორის, რომლებიც სერიოზულ სამედიცინო ყურადღებას საჭიროებს.
არსებობს 10 ძირითადი სიმპტომი, რომლებიც გაფრთხილებას გვაძლევს, რომ პრობლემა შეიძლება ჩვეულებრივ სიბერეს აღემატებოდეს და ექიმთან კონსულტაცია აუცილებელი გახდეს.
1. მეხსიერების დარღვევა, რომელიც ყოველდღიურ ცხოვრებაზე აისახება
დაავადების საწყის ეტაპზე ხშირად გვავიწყდება ახლახან მიღებული ინფორმაცია. ადამიანს შეიძლება ავიწყდებოდეს მნიშვნელოვანი თარიღები, მოვლენები ან მუდმივად უსვამდეს ერთსა და იმავე კითხვებს. დროთა განმავლობაში ის სულ უფრო მეტად დამოკიდებული ხდება ახლობლების დახმარებაზე.
ჩვეულებრივი ასაკობრივი ცვლილება:
ხანდახან სახელების ან შეხვედრების დავიწყება და მოგვიანებით გახსენება.
2. დაგეგმვისა და პრობლემების გადაჭრის სირთულე
ალცჰაიმერის დროს ადამიანს შეიძლება გაუჭირდეს ფინანსური საკითხების მართვა, ინსტრუქციების მიხედვით მოქმედება ან ნაცნობი ამოცანების შესრულება. კონცენტრაცია სუსტდება და ერთი და იგივე საქმისთვის მეტი დროა საჭირო.
ჩვეულებრივი ასაკობრივი ცვლილება:
ზოგჯერ შეცდომების დაშვება ანგარიშების ან ბიუჯეტის მართვისას.
3. ყოველდღიური, ნაცნობი საქმიანობის შესრულების გაძნელება
დემენციის მქონე პირებს შეიძლება პრობლემები შეექმნათ გზის პოვნაში, საყიდლების დაგეგმვაში ან თამაშებისა და საქმიანობების წესების გახსენებაში, რომლებიც ადრე მარტივად გამოსდიოდათ.
ჩვეულებრივი ასაკობრივი ცვლილება:
ტექნიკური მოწყობილობების გამოყენებისას დახმარების საჭიროება.
4. დროისა და ადგილის მიმართ დეზორიენტაცია
შეიძლება აირიოს თარიღები, სეზონები ან დღის მონაკვეთები. ზოგჯერ ადამიანს არ ახსოვს, სად იმყოფება ან როგორ მოხვდა კონკრეტულ ადგილზე.
ჩვეულებრივი ასაკობრივი ცვლილება:
კვირის დღის დროებითი აღრევა.
5. მხედველობისა და სივრცის აღქმის პრობლემები
შესაძლოა გაძნელდეს მანძილის შეფასება, კითხვა ან წონასწორობის შენარჩუნება, რაც განსაკუთრებით საშიშია მანქანის მართვისას.
ჩვეულებრივი ასაკობრივი ცვლილება:
მხედველობის დაქვეითება ასაკთან ან თვალის დაავადებებთან დაკავშირებულად.
6. სიტყვების პოვნის სირთულე საუბრისა და წერის დროს
ადამიანს შეიძლება უჭირდეს აზრის დასრულება, ხშირად წყვეტდეს საუბარს ან არასწორად ასახელებდეს საგნებს.
ჩვეულებრივი ასაკობრივი ცვლილება:
ზოგჯერ საჭირო სიტყვის დროებით ვერ გახსენება.
7. ნივთების დაკარგვა და მათი მოძებნის შეუძლებლობა
დემენციის დროს ნივთები ხშირად უჩვეულო ადგილებში აღმოჩნდება და ადამიანს აღარ ახსოვს, სად დატოვა. ზოგ შემთხვევაში შეიძლება სხვებიც დაადანაშაულოს დაკარგვაში.
ჩვეულებრივი ასაკობრივი ცვლილება:
ნივთების დაკარგვა და მათი მოძებნა გადადგმული ნაბიჯების გახსენებით.
8. განსჯისა და გადაწყვეტილების მიღების გაუარესება
შესაძლოა შემცირდეს ფულის მართვის უნარი ან ყურადღება პირად ჰიგიენასა და გარეგნობაზე.
ჩვეულებრივი ასაკობრივი ცვლილება:
ერთჯერადი არასწორი გადაწყვეტილებები.
9. სოციალური აქტივობებისგან დისტანცირება
ადამიანი თანდათან წყვეტს მონაწილეობას სამუშაოში, ჰობებსა და საზოგადოებრივ ცხოვრებაში ინტერესის ან კონცენტრაციის დაკარგვის გამო.
ჩვეულებრივი ასაკობრივი ცვლილება:
ზოგჯერ სოციალური აქტივობებისადმი ინტერესის შემცირება.
10. ხასიათისა და ემოციური მდგომარეობის ცვლილებები
ხშირია შფოთვა, გაღიზიანება, დეპრესიული განწყობა ან ეჭვიანობა. ადამიანი შეიძლება ადვილად გაღიზიანდეს ნაცნობ გარემოშიც.
ჩვეულებრივი ასაკობრივი ცვლილება:
რუტინის ცვლილებაზე გაღიზიანება ან სიჯიუტე.
თუ საკუთარ თავში ან ახლობელ ადამიანში ამ სიმპტომებიდან ერთზე მეტს ამჩნევთ, პანიკა საჭირო არ არის, თუმცა მნიშვნელოვანია დროული შეფასება. სპეციალისტთან ადრეული კონსულტაცია მკურნალობის ეფექტიანობასა და ცხოვრების ხარისხის შენარჩუნებაში მნიშვნელოვან როლს თამაშობს.
ავტორი
პროფესორი გიორგი ფხაკაძე (MD, MPH, PhD მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი)
დავით ტვილდიანის სამედიცინო უნივერსიტეტის პროფესორი, საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის (PHIG) თავმჯდომარე, ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის ექსპერტი, Relief International-ის მმართველი საბჭოს დირექტორი, Accreditation Canada-ს წარმომადგენელი საქართველოში და გაეროს გენერალური მდივნის ყოფილი მრჩეველი.
25+ წლიანი გამოცდილება საქართველოსა და საერთაშორისო ჯანდაცვის სისტემებში.
გადმოწერე აპლიკაცია „შენი ექიმი“ – პირველი ქართული სამედიცინო პლატფორმა!
iPhone: https://apps.apple.com/fr/app/sheni/id6746877342?l=en-GB
Telegram არხი: https://t.me/SheniEkimi
