პოლიტოლოგი და სტრატეგიული პროცესების ანალიტიკოსი ირაკლი ყიფიანი მორიგ პოსტს აქვეყნებს:
„როგორც პოლიტოლოგი და სტრატეგიული პროცესების ანალიტიკოსი, გამუდმებით ვაკვირდები საერთაშორისო არენაზე მიმდინარე ტექტონიკურ ძვრებს და ვხედავ, თუ როგორ რჩება ფართო საზოგადოების ყურადღების მიღმა ყველაზე მთავარი — მოვლენათა სტრუქტურული სიღრმე. ჩემი პროფესიული ვალდებულება გულისხმობს ფაქტების მიღმა არსებული, პრაგმატული გეოპოლიტიკური მატრიცის გაშიფრვას.
ახლო აღმოსავლეთში განვითარებული დინამიკა სცდება ლოკალური ინციდენტების ფარგლებს და პირდაპირ გლობალური ძალაუფლების გადანაწილების კლასიკურ ილუსტრაციას წარმოადგენს. ქვემოთ შემოგთავაზებთ ჩემს ანალიტიკურ ხედვას თითოეული მსხვილი მოთამაშის რაციონალური გათვლების შესახებ.
თანამედროვე საერთაშორისო ურთიერთობების არქიტექტურას მკაცრი პრაგმატიზმი და რაციონალური ინტერესები განსაზღვრავს. ახლო აღმოსავლეთში მიმდინარე ესკალაცია და ირანის კრიზისი გლობალური გეოპოლიტიკური მოცემულობის ცვლილებას მოასწავებს, სადაც თითოეული მსხვილი აქტორი საკუთარი სტრატეგიული ამოცანების მაქსიმიზაციას ცდილობს. ნეორეალისტური პარადიგმის პრიზმაში, ჩვენ თვალწინ იშლება კლასიკური გეოპოლიტიკური ჭადრაკი გადაჯაჭვული და დიამეტრულად განსხვავებული მიზნებით. ვითარების სიღრმისეული ანალიზი მოითხოვს თითოეული სტრატეგიული მოთამაშის ქცევის ფრთხილ დეკონსტრუქციას.
ამერიკის შეერთებული შტატებისთვის ირანული კამპანია ურთულეს სტრატეგიულ დილემას ქმნის. სუპერსახელმწიფოს მთავარ გამოწვევას გლობალური წესრიგის მენეჯმენტთან ერთად, შიდაპოლიტიკური მდგრადობის შენარჩუნება წარმოადგენს. ამერიკის სტრატეგიული ელიტისთვის იდეალური სცენარი გულისხმობს კონფლიქტიდან ე.წ. „სახის შენარჩუნებით“ გამოსვლას. მთავარი მიზანი ემსახურება ისეთი სტატუს-კვოს ფორმირებას, რომელიც საერთაშორისო არენაზე ვაშინგტონის უდავო გამარჯვებად და რეგიონული ჰეგემონიის უზრუნველყოფად გაიყიდება, დამქანცველი სახმელეთო ჩართულობის გვერდის ავლით. პარალელურად, თეთრი სახლის უმთავრესი სისუსტე შიდა ელექტორალური და ეკონომიკური მგრძნობელობა გახლავთ. შესაბამისად, ამერიკული პოლიტიკის კრიტიკული მინიმუმი ენერგომატარებლებზე გლობალური ფასების შოკური ზრდის პრევენციაზე გადის. საწვავზე ფასის მკვეთრი მატება პირდაპირ ემუქრება მოქმედი ადმინისტრაციის პოლიტიკურ სიცოცხლისუნარიანობას.
პეკინის პოზიციონირებას მკაცრად გეოეკონომიკური ფაქტორები კარნახობს.
„მსოფლიოს ფაბრიკის“ გლობალური ექსპანსია პირდაპირ უკავშირდება ენერგორესურსების უწყვეტ და იაფ მიწოდებას. ახლო აღმოსავლეთის დესტაბილიზაცია ჩინეთის სტრატეგიულ გათვლებს სერიოზულ საფრთხეს უქმნის. უალტერნატივო ინტერესს რეგიონში სწრაფი დეესკალაცია და კონფლიქტის გაყინვა წარმოადგენს. ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკა მაქსიმალურად აამოქმედებს საკუთარ ეკონომიკურ და დიპლომატიურ ბერკეტებს კრიზისის ჩასაქრობად, რათა გლობალურ ბაზარზე იაფი ნავთობის სტაბილური ცირკულაცია უზრუნველყოს. ჩინური ხედვით, მშვიდობა წმინდა ეკონომიკური კატეგორიაა.
მიმდინარე მოვლენების ყველაზე ცინიკური ბენეფიციარის როლში შესაძლოა რუსეთის ფედერაცია მოგვევლინოს. მოსკოვის სტრატეგიული გათვლები მჭიდროდ უკავშირდება უკრაინის ფრონტზე არსებულ დაპირისპირებას. კრემლის მაქსიმალისტური ამოცანა ირან-აშშ-ის კონფლიქტის მაქსიმალურ პროლონგაციასა და ინტენსიფიკაციას მოიცავს. ახლო აღმოსავლეთში ხანგრძლივი საომარი მოქმედებები დასავლური რესურსების, შეიარაღებისა და გლობალური ყურადღების დივერსიფიკაციას იწვევს, რითაც ავტომატურად მცირდება უკრაინის საგარეო მხარდაჭერა. დამატებით, მსგავსი მოცემულობა გარანტირებულად იწვევს ნავთობზე ფასების რადიკალურ ზრდას, რაც სანქცირებული რუსული ეკონომიკისთვის ფინანსური სტიმულის ტოლფასია. იმ შემთხვევაში, თუ თეირანი ვერ შეძლებს ხანგრძლივი ომის რესურსულ უზრუნველყოფას, ან პეკინის დიპლომატიური ზეწოლა უფრო ქმედითი აღმოჩნდება, მოსკოვს სათადარიგო გეგმაც მომზადებული აქვს. კრემლი შეეცდება გლობალური ენერგეტიკული შიმშილის სათავისოდ გამოყენებას, დასავლეთთან ახალი პირობებით ვაჭრობას და საკუთარ ნავთობზე დაწესებული ამერიკული სანქციების რეჟიმის ეროზიას.
უშუალოდ თეირანისთვის მიმდინარე დაპირისპირება ეგზისტენციალურ ხასიათს ატარებს. ირანის ისლამური რესპუბლიკის უზენაესი მიზანი პოლიტიკური და სასულიერო ელიტის, სრული სახელისუფლებო სისტემის მდგრადობის შენარჩუნებაა. სტრატეგია ეფუძნება „მიუღებელი ზიანის“ დოქტრინას. თეირანის ამოცანაა, ასიმეტრიული ომის ინსტრუმენტების — პროქსი ძალების, სრუტის ბლოკირებისა და ინფრასტრუქტურული საბოტაჟის გამოყენებით, დანახარჯები შეერთებული შტატებისთვის იმდენად მომწამვლელი და მაღალი გახადოს, რომ თავად ვაშინგტონი იძულებული გახდეს, უარი თქვას საომარი მოქმედებების გაგრძელებაზე.
საბოლოო ჯამში, ვხედავთ კლასიკური ნულოვანი ჯამის თამაშს, სადაც ერთი მოთამაშის წარმატება აპრიორი გამორიცხავს მეორისას. ინტერესთა რთულ ლაბირინთში სტაბილურობა უკიდურესად მყიფეა. ვაშინგტონის მოლოდინი იაფ გამარჯვებაზე და ჩინეთის წყურვილი იაფი ნავთობისკენ პირდაპირ ეჯახება რუსეთის ინტერესს ძვირ ქაოსსა და ირანის სასიცოცხლო საჭიროებას, აქციოს ომი კატასტროფულად ძვირადღირებულ წამოწყებად ნებისმიერი აგრესორისთვის.“
ირაკლი ყიფიანი
