დღეს გამართულ მთავრობის სხდომაზე განიხილეს პლასტმასის მოხმარების რეგულირების ახალი ეტაპები, რომლებიც ითვალისწინებს სურსათთან უშუალო კონტაქტში არსებული პლასტმასის პროდუქციის ეტაპობრივ აკრძალვას. გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტროს ინფორმაციით, ეს ნაბიჯები წარმოადგენს ქვეყნის ეკოლოგიური პოლიტიკის მნიშვნელოვან ნაწილს და მიზნად ისახავს გარემოს დაბინძურების შემცირებას, მოსახლეობის ჯანმრთელობის დაცვას და ეკონომიკური სექტორის მდგრადი განვითარების უზრუნველყოფას. რეგულაციების ნაწილი უკვე ამოქმედდა 2026 წლის 1 იანვრიდან, ხოლო დამატებითი შეზღუდვები ეტაპობრივად ამოქმედდება 2026 წლის ივლისიდან და 2027 წლის თებერვლიდან.
მოვლენების აღწერა
საქართველოს მთავრობის სხდომაზე განხილული იყო პლასტმასის რეგულირების საკითხი, რომლის ფარგლებში გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრომ წარადგინა პლასტმასის მოხმარების შემცირების სტრატეგია. სამინისტროს განცხადებით, ახალი რეგულაციები მიმართულია იმ პლასტმასის პროდუქციის ეტაპობრივ აკრძალვაზე, რომელიც უშუალოდ კონტაქტშია სურსათთან და წარმოადგენს გარემოსა და ჯანმრთელობისთვის მნიშვნელოვან რისკს.
2026 წლის 1 იანვრიდან უკვე ძალაში შევიდა რეგულაცია, რომლის მიხედვითაც აკრძალულია გარკვეული სახის ერთჯერადი პლასტმასის ჭურჭლის წარმოება, იმპორტი და რეალიზაცია საქართველოს ტერიტორიაზე. გამონაკლისი დაშვებულია მხოლოდ ექსპორტისთვის განკუთვნილი პროდუქციის შემთხვევაში.
სამინისტროს მიერ მომზადებული ახალი მთავრობის დადგენილების პროექტი ითვალისწინებს დამატებით შეზღუდვებს, რომლებიც ეტაპობრივად ამოქმედდება. კერძოდ, 2026 წლის 1 ივლისიდან საზოგადოებრივი კვების ობიექტებს აეკრძალებათ მომხმარებლისთვის პლასტმასის მასალაში შეფუთული ან განთავსებული სურსათის მიწოდება. შემდგომ ეტაპზე, 2027 წლის 1 თებერვლიდან, აიკრძალება სურსათის წარმოება, იმპორტი და ბაზარზე განთავსება იმ შემთხვევაში, თუ პროდუქტი მოთავსებულია პლასტმასის შეფუთვაში, გარდა ექსპორტისთვის განკუთვნილი პროდუქციისა.
აღნიშნული რეგულაცია გავრცელდება ყველა კატეგორიის სურსათზე, მათ შორის სასმელებზე, თუმცა გამონაკლისის სახით განსაზღვრულია მზესუმზირას ზეთი და 10 ლიტრი ან მეტი მოცულობის სასმელი წყალი.
კონტექსტი და ფონი
პლასტმასით დაბინძურება თანამედროვე მსოფლიოს ერთ-ერთ მნიშვნელოვან გარემოსდაცვით გამოწვევად მიიჩნევა. პლასტმასის მასალა ფართოდ გამოიყენება სხვადასხვა ინდუსტრიაში მისი სიმტკიცის, მსუბუქობისა და დაბალი ღირებულების გამო, თუმცა მისი გარემოში დაშლის პროცესი ათეულობით ან ასეულობით წელს შეიძლება გაგრძელდეს.
გაეროს განვითარების პროგრამის მიერ ჩატარებული კვლევის თანახმად, საქართველოში ყოველწლიურად მოიხმარება დაახლოებით 613.5 მილიონი ერთეული ერთჯერადი პლასტმასის პროდუქცია, რაც დაახლოებით 3.9-დან 5.9 ათას ტონამდე ნარჩენს შეადგენს [1]. აღნიშნული მონაცემები მიუთითებს პლასტმასის მოხმარების მასშტაბზე და მისი მართვის საჭიროებაზე.
პლასტმასის ნარჩენების დიდი ნაწილი ხვდება გარემოში, მათ შორის ნიადაგში, მდინარეებსა და ზღვებში, რაც ეკოსისტემებზე გრძელვადიან უარყოფით გავლენას ახდენს. ამასთან, პლასტმასის მიკრონაწილაკები აღმოჩენილია წყალში, საკვებში და ადამიანის ორგანიზმშიც, რაც ჯანმრთელობის შესაძლო რისკებთან არის დაკავშირებული [2].
ამ ფონზე, სხვადასხვა ქვეყანა აქტიურად ამუშავებს პოლიტიკას, რომელიც მიზნად ისახავს ერთჯერადი პლასტმასის მოხმარების შემცირებას და ალტერნატიული მასალების გამოყენების წახალისებას.
დეტალები და ფაქტები
გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტროს განცხადებით, პლასტმასის მოხმარების შემცირების მოდელი ეფუძნება ჯანმრთელობის დაცვის, გარემოს დაცვისა და ეკონომიკური ინტერესების დაბალანსებას. სამინისტროს მიზანია რეგულაციების ეტაპობრივი დანერგვა ისე, რომ მინიმუმამდე შემცირდეს უარყოფითი გავლენა ბიზნესსა და მომხმარებლებზე.
სამინისტრო აქტიურად თანამშრომლობს კერძო სექტორთან, მათ შორის სასმელების მწარმოებელ კომპანიებთან, საზოგადოებრივი კვების ობიექტებთან და ბიზნესასოციაციებთან. აღნიშნული თანამშრომლობა მიზნად ისახავს რეგულაციების ეფექტიან განხორციელებას და კერძო სექტორის ადაპტაციის მხარდაჭერას.
მომზადებული რეგულაციების პროექტის მიხედვით:
- 2026 წლის 1 იანვრიდან უკვე აკრძალულია გარკვეული სახის ერთჯერადი პლასტმასის ჭურჭლის წარმოება, იმპორტი და რეალიზაცია;
- 2026 წლის 1 ივლისიდან აიკრძალება საზოგადოებრივი კვების ობიექტების მიერ პლასტმასის შეფუთვაში სურსათის მიწოდება მომხმარებლისთვის;
- 2027 წლის 1 თებერვლიდან აიკრძალება პლასტმასის შეფუთვაში მოთავსებული სურსათის წარმოება, იმპორტი და ბაზარზე განთავსება.
ეს რეგულაციები არ შეეხება მზესუმზირას ზეთს და დიდი მოცულობის სასმელ წყალს, რაც, სავარაუდოდ, დაკავშირებულია ტექნოლოგიურ და ეკონომიკურ ფაქტორებთან.
პლასტმასის მოხმარების შემცირების მოდელი ითვალისწინებს ეკოლოგიური უსაფრთხოების უზრუნველყოფას და კერძო სექტორის მდგრად განვითარებას, რაც ნიშნავს, რომ რეგულაციები დაინერგება ეტაპობრივად და შესაბამისი ადაპტაციის შესაძლებლობით.
საერთაშორისო ან რეგიონული პერსპექტივა
მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაში უკვე მოქმედებს ერთჯერადი პლასტმასის შეზღუდვის პოლიტიკა. მაგალითად, ევროკავშირმა 2021 წლიდან აკრძალა გარკვეული სახის ერთჯერადი პლასტმასის პროდუქციის გამოყენება, მათ შორის პლასტმასის ჩანგლები, კოვზები, თეფშები და სხვა მსგავსი ნივთები [3].
გაეროს გარემოს პროგრამის მონაცემებით, პლასტმასის ნარჩენების მნიშვნელოვანი ნაწილი ყოველწლიურად ხვდება ოკეანეებში, რაც საფრთხეს უქმნის ზღვის ეკოსისტემებსა და ბიომრავალფეროვნებას [4]. ამ პრობლემის საპასუხოდ, საერთაშორისო ორგანიზაციები და სახელმწიფოები აქტიურად მუშაობენ პლასტმასის წარმოებისა და მოხმარების შემცირებაზე.
ბევრ ქვეყანაში დანერგილია პოლიტიკა, რომელიც ითვალისწინებს ბიოდეგრადირებადი მასალების გამოყენების წახალისებას და გადამუშავების სისტემების განვითარებას.
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოში პლასტმასის მოხმარების შემცირების პოლიტიკა წარმოადგენს გარემოს დაცვის სფეროში მიმდინარე რეფორმების მნიშვნელოვან ნაწილს. რეგულაციები მიზნად ისახავს როგორც გარემოს დაცვას, ისე მოსახლეობის ჯანმრთელობის უსაფრთხოების უზრუნველყოფას.
პლასტმასის მოხმარების შეზღუდვა გავლენას მოახდენს სხვადასხვა სექტორზე, მათ შორის კვების ინდუსტრიაზე, საცალო ვაჭრობაზე და მწარმოებელ კომპანიებზე. ამასთან, რეგულაციები შეიძლება გახდეს სტიმული ალტერნატიული მასალების გამოყენებისა და ეკოლოგიურად უსაფრთხო ტექნოლოგიების განვითარებისათვის.
საქართველოს გარემოსდაცვითი პოლიტიკის შესახებ დამატებითი ინფორმაცია ხელმისაწვდომია ოფიციალურ საინფორმაციო პლატფორმაზე – https://www.sheniambebi.ge, სადაც ქვეყნდება გარემოს დაცვისა და სხვა მნიშვნელოვანი საზოგადოებრივი საკითხების შესახებ ინფორმაცია.
ანალიტიკური, ნეიტრალური შეჯამება
საქართველოს მთავრობის მიერ განხილული და ეტაპობრივად დანერგილი პლასტმასის რეგულაციები ასახავს ქვეყნის მცდელობას შეამციროს პლასტმასით დაბინძურება და შესაბამისობაში მოვიდეს საერთაშორისო გარემოსდაცვით პრაქტიკასთან. რეგულაციების ეტაპობრივი დანერგვა მიუთითებს იმაზე, რომ პოლიტიკა გათვლილია როგორც გარემოს დაცვის მიზნებზე, ისე ეკონომიკური სექტორის ადაპტაციის შესაძლებლობაზე.
მომდევნო წლებში რეგულაციების სრული ამოქმედება სავარაუდოდ შეცვლის სურსათის შეფუთვისა და მიწოდების პრაქტიკას ქვეყანაში. ამ პროცესის შედეგები დამოკიდებული იქნება როგორც კერძო სექტორის ადაპტაციაზე, ისე ალტერნატიული ტექნოლოგიებისა და მასალების ხელმისაწვდომობაზე.
წყაროები
- United Nations Development Programme (UNDP). Plastic Waste Management in Georgia. ხელმისაწვდომია: https://www.undp.org/georgia
- World Health Organization. Microplastics in drinking-water. ხელმისაწვდომია: https://www.who.int/publications/i/item/9789241516198
- European Commission. Single-use plastics directive. ხელმისაწვდომია: https://environment.ec.europa.eu/topics/plastics/single-use-plastics_en
- United Nations Environment Programme (UNEP). Plastic pollution overview. ხელმისაწვდომია: https://www.unep.org/plastic-pollution
