მექსიკის სამხრეთში არქეოლოგებმა საპოტეკების ცივილიზაციის დაახლოებით 1 400 წლის წინ აგებული სამარხი აღმოაჩინეს, რომელიც რთული ორნამენტებითა და კარგად შემონახული დეკორაციებით გამოირჩევა. მექსიკის ანთროპოლოგიისა და ისტორიის ეროვნული ინსტიტუტის ცნობით, აღმოჩენა ოახაკას შტატში გაკეთდა და მას ბოლო ათწლეულის ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან არქეოლოგიურ მიგნებად აფასებენ [1].
ამ აღმოჩენის მნიშვნელობას ხაზი მექსიკის პრეზიდენტმა, კლაუდია შეინბაუმმა გაუსვა.
„ეს არის ბოლო ათწლეულის ყველაზე მნიშვნელოვანი არქეოლოგიური აღმოჩენა მექსიკაში იმ ინფორმაციისა და ხარისხის გამო, რაც მან მოგვცა“, – აღნიშნა მან.
ამჟამად INAH-ის მულტიდისციპლინური გუნდი ობიექტის დასაცავად და შემდგომი კვლევების ჩასატარებლად მუშაობს.
მოვლენების აღწერა
სამარხი სან-პაბლო-უიცოს დასახლებაში მდებარეობს და INAH-ის განცხადებით, ის ახალი წელთაღრიცხვით დაახლოებით 600 წელს არის აგებული [1]. არქეოლოგების შეფასებით, ობიექტი განსაკუთრებულად კარგად არის შენახული, რაც იშვიათ შესაძლებლობას ქმნის საპოტეკების კულტურისა და დაკრძალვის ტრადიციების უკეთ შესასწავლად.
აღმოჩენილ დეტალებს შორის განსაკუთრებულ ყურადღებას იპყრობს ბუს სკულპტურა, რომელიც სამარხის შესასვლელის თავზეა განთავსებული. ბუს ნისკარტში კაცის თავის ქანდაკებაა გამოსახული, რაც მკვლევრების ვარაუდით, შესაძლოა იქ დაკრძალული ადამიანის სახეს უკავშირდებოდეს.
კონტექსტი და ფონი
საპოტეკების ცივილიზაცია მესოამერიკის ერთ-ერთ უძველეს კულტურად ითვლება და მისი ისტორია რამდენიმე ათასწლეულს მოიცავს. ოახაკას რეგიონი საპოტეკების პოლიტიკური და რელიგიური ცენტრი იყო, სადაც სხვადასხვა ეპოქაში არაერთი მნიშვნელოვანი არქიტექტურული და სამარხის კომპლექსი შეიქმნა [2].
ბუ საპოტეკების კულტურაში განსაკუთრებულ სიმბოლურ მნიშვნელობას ატარებდა. ადგილობრივი ტრადიციების მიხედვით, ის ერთდროულად ღამისა და სიკვდილის სიმბოლოა, რაც სამარხის დეკორაციებში ხშირად გვხვდება. ამასთან, მექსიკაში დღემდე ასობით ათასი ადამიანი საუბრობს საპოტეკების ენაზე, რაც ამ კულტურის ცოცხალ მემკვიდრეობაზე მიუთითებს [2].
დეტალები და ფაქტები
INAH-ის ცნობით, სამარხში აღმოჩენილია მრავალფეროვანი ფრესკები, რომლებზეც ძალაუფლებისა და სიკვდილის სიმბოლოებია გამოსახული [1]. არქეოლოგები აღნიშნავენ, რომ დეკორაციები და ორნამენტები განსაკუთრებულად დახვეწილია, რაც იმ პერიოდის ხელოვნებისა და რელიგიური წარმოდგენების შესახებ მნიშვნელოვან ინფორმაციას იძლევა.
სამარხის სტრუქტურული მთლიანობა და დეტალების კარგი შემონახულობა მეცნიერებს საშუალებას აძლევს, უკეთ შეისწავლონ საპოტეკების დაკრძალვის წეს-ჩვეულებები და სოციალური იერარქია.
საერთაშორისო ან რეგიონული პერსპექტივა
მსგავსი აღმოჩენები მესოამერიკის არქეოლოგიაში მნიშვნელოვან როლს თამაშობს, რადგან ისინი ნათელს ჰფენს რეგიონში წინარე კოლუმბიურ ეპოქაში არსებული ცივილიზაციების კულტურულ და რელიგიურ ცხოვრებას. მექსიკის არქეოლოგიური კვლევები საერთაშორისო ინტერესს იწვევს და ხშირად თანამშრომლობის საფუძველიც ხდება სხვადასხვა ქვეყნის სამეცნიერო ინსტიტუტებთან [2].
საპოტეკების კულტურული მემკვიდრეობა, მათ შორის მონტე-ალბანის არქეოლოგიური ზონა, UNESCO-ს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაშია შეტანილი, რაც ამ ცივილიზაციის ისტორიულ მნიშვნელობას კიდევ უფრო უსვამს ხაზს [3].
ანალიტიკური, ნეიტრალური შეჯამება
საპოტეკების 1 400 წლის სამარხის აღმოჩენა მექსიკის სამხრეთში მნიშვნელოვან არქეოლოგიურ მოვლენად მიიჩნევა, რადგან ობიექტის კარგად შემონახული ორნამენტები და ფრესკები საშუალებას იძლევა, უკეთ გამოიკვლეს წინარე კოლუმბიური ცივილიზაციების კულტურა, რელიგიური წარმოდგენები და სოციალური სტრუქტურა. INAH-ის შეფასებით, ეს აღმოჩენა ბოლო ათწლეულის ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან მიგნებად განიხილება, ხოლო კვლევები სამარხის შესახებ მომავალშიც გაგრძელდება.
წყაროები
- Instituto Nacional de Antropología e Historia (INAH). Descubrimiento de tumba zapoteca en Oaxaca. https://www.inah.gob.mx/
- Encyclopedia Britannica. Zapotec civilization. https://www.britannica.com/topic/Zapotec
- UNESCO World Heritage Centre. Monte Albán Archaeological Site. https://whc.unesco.org/en/list/415/
