ვენახების გაშენებაზე სანებართვო სისტემის შემოღების ინიციატივას ქართული ღვინის სექტორის ნაწილი დადებითად აფასებს. ბიზნესმენი და „კახური ტრადიციული მეღვინეობის ჯგუფის“ დამფუძნებელი ზურა ჩხაიძე აცხადებს, რომ სახელმწიფოს მხრიდან რეგულაცია ამ ეტაპზე საჭიროა, რადგან ბაზარი ყოველთვის ვერ უზრუნველყოფს ყურძნის წარმოებისა და მოთხოვნის შორის ბალანსს. აღნიშნული შეფასება უკავშირდება „ვაზისა და ღვინის შესახებ“ კანონში დაგეგმილ ცვლილებებს, რომლის მიხედვითაც 1 მაისიდან ვენახების გაშენებაზე თანხმობის გაცემა ღვინის ეროვნულ სააგენტოს დაევალება.
მოვლენების აღწერა
საქართველოს სოფლის მეურნეობის სამინისტრომ „ვაზისა და ღვინის შესახებ“ კანონში ცვლილებები მოამზადა, რომლის მიხედვითაც ვენახის გაშენება სპეციალური თანხმობის გარეშე აღარ იქნება შესაძლებელი. ახალი რეგულაციის ამოქმედების შემდეგ ვენახის გაშენების მსურველებს ნებართვის მიღება ღვინის ეროვნული სააგენტოსგან მოუწევთ.
ცვლილება ძალაში 1 მაისიდან შევა. ამ დროიდან სააგენტო, რომელიც აქამდე ძირითადად მონიტორინგისა და კონტროლის ფუნქციას ასრულებდა, დამატებით ბაზარზე დაშვების მარეგულირებლის როლსაც შეიძენს.
კანონის ცვლილება ითვალისწინებს, რომ თუ პირი სააგენტოსთან შეთანხმების გარეშე ვენახს გააშენებს, ასეთი ვენახიდან მიღებული ყურძენი ან წარმოებული ღვინო ბაზარზე ვერ გაიყიდება. ამგვარი შეზღუდვა მიზნად ისახავს ყურძნის წარმოების მოცულობის და ჯიშობრივი სტრუქტურის უფრო მკაცრ კონტროლს.
მნიშვნელოვანია ისიც, რომ რეგულაცია არ გავრცელდება უკვე არსებულ ვენახებზე. ცვლილება მხოლოდ მომავალში დაგეგმილ ახალ გაშენებებს შეეხება.
ვენახების გაშენების რეგულირების ინიციატივას დადებითად აფასებს ღვინის ინდუსტრიის ნაწილი. ბიზნესმენი ზურა ჩხაიძე, რომელიც „კახური ტრადიციული მეღვინეობის ჯგუფის“ დამფუძნებელია, აცხადებს, რომ რეგულაცია ხელს შეუწყობს ბაზრის უფრო სტაბილურ განვითარებას.
მისი შეფასებით, სახელმწიფო პოლიტიკა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია იმ პირობებში, როდესაც ვენახების გაშენება ხშირად ხდება ბაზრის გრძელვადიანი მოთხოვნის გათვალისწინების გარეშე.
კონტექსტი და ფონი
საქართველოში მევენახეობა და მეღვინეობა სოფლის მეურნეობის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი დარგია. ღვინის წარმოება ქვეყნის ეკონომიკისა და ექსპორტის მნიშვნელოვან ნაწილს წარმოადგენს.
ბოლო წლების განმავლობაში სახელმწიფომ არაერთი პროგრამა განახორციელა, რომელიც ვენახების გაშენებასა და ღვინის წარმოების განვითარებას უწყობდა ხელს. სხვადასხვა ფინანსური და ტექნიკური მხარდაჭერის პროგრამების შედეგად ვენახების ფართობი მნიშვნელოვნად გაიზარდა.
ამასთან, ექსპერტები აღნიშნავენ, რომ ვენახების სწრაფმა ზრდამ გარკვეულ რეგიონებში წარმოების ზედმეტი კონცენტრაცია შექმნა. ასეთ შემთხვევებში ყურძნის ჭარბმა რაოდენობამ შეიძლება ფასების ვარდნა და ბაზრის დისბალანსი გამოიწვიოს.
სოფლის მეურნეობის სფეროში მსგავსი პროცესები ხშირად მოითხოვს სახელმწიფო რეგულაციას, რათა თავიდან იქნას აცილებული როგორც წარმოების დეფიციტი, ასევე ზედმეტი პროფიციტი.
ზურა ჩხაიძე მიიჩნევს, რომ სახელმწიფოს მხრიდან ჩარევა სწორედ ამ ეტაპზე არის მნიშვნელოვანი. მისი თქმით, ბაზარი ზოგადად თვითრეგულაციის პრინციპით მოქმედებს, თუმცა გარკვეულ შემთხვევებში საჭირო ხდება რეგულაციური ჩარჩოს შექმნა.
დეტალები და ფაქტები
ბიზნესმენის განცხადებით, ვენახების გაშენების საკითხში სახელმწიფოს მონაწილეობა უკვე აჩვენებს დადებით შედეგებს.
მისი თქმით, როდესაც სახელმწიფო გარკვეული მიმართულებით ხელს უწყობს დარგს, შედეგები თვალსაჩინო ხდება. ამავე დროს, თუ პროცესს მხოლოდ ბაზრის მექანიზმები მართავს, შესაძლებელია წარმოიშვას როგორც დეფიციტი, ასევე ზედმეტი წარმოება.
ზურა ჩხაიძის განცხადებით:
„როდესაც არსებობს ქვეყნის მხრიდან დახმარება, მხედველობაში მაქვს ვენახების კუთხით, შედეგები სახეზეა. ხოლო როდესაც ბაზარი არეგულირებს დეფიციტსა და პროფიციტს, ვფიქრობ, რომ რეგულაცია ძალიან სწორი გადაწყვეტილებაა.“
მისივე შეფასებით, რეგულაცია არ გულისხმობს მკაცრ ბიუროკრატიულ კონტროლს, რომელიც წარსულში არსებობდა. მისი თქმით, თანამედროვე რეგულაცია უფრო მოქნილი და მიზნობრივია.
„რეგულაცია არ მოითხოვს ისეთ მაკონტროლებელ მექანიზმს, როგორიც ადრე იყო. რეგულაცია ჩვეულებრივი მომენტია. პირიქით, ბიზნესი ითხოვს, რომ იყოს რეგულირებული — სადაც საჭიროა იქ გაშენდეს, სადაც არ არის საჭირო, არ გაშენდეს“, — აღნიშნა მან.
ბიზნესმენი ასევე ხაზს უსვამს ყურძნის ჯიშების სწორად შერჩევის მნიშვნელობას. მისი თქმით, ჯიშობრივი პოლიტიკა მეღვინეობის სექტორის სტაბილური განვითარების ერთ-ერთი მთავარი ფაქტორია.
„მაგალითად, როგორი ჯიშობრივი ყურძენი უნდა გაშენდეს, ამას ძალიან დიდი მნიშვნელობა აქვს. ფუნდამენტალურად უნდა იქნეს ეს განხილული. ვფიქრობ, ძალიან დროულია“, — განაცხადა ჩხაიძემ.
კანონის ცვლილებით ღვინის ეროვნული სააგენტო ვენახების გაშენების გეგმებს წინასწარ შეაფასებს. შეფასება შეიძლება მოიცავდეს რამდენიმე ფაქტორს, მათ შორის:
- რეგიონულ საჭიროებებს
- ყურძნის ჯიშობრივ სტრუქტურას
- ბაზრის მოთხოვნას
- დარგის გრძელვადიან განვითარებას
ამგვარი მიდგომა მიზნად ისახავს მევენახეობის უფრო გეგმიურ განვითარებას.
საერთაშორისო ან რეგიონული პერსპექტივა
ვენახების გაშენების რეგულირება არ წარმოადგენს უნიკალურ პრაქტიკას. მსგავსი სისტემა არსებობს ევროპის რამდენიმე ქვეყანაში, განსაკუთრებით ევროკავშირის წევრ სახელმწიფოებში.
ევროკავშირში ვენახების ფართობის ზრდა სპეციალური ნებართვის სისტემით რეგულირდება. აღნიშნული პოლიტიკა მოქმედებს საერთო სასოფლო-სამეურნეო პოლიტიკის ფარგლებში და მიზნად ისახავს ღვინის ბაზრის სტაბილურობას [1].
ამ სისტემის მიხედვით, წევრ ქვეყნებს ყოველწლიურად განსაზღვრული აქვთ ვენახების ახალი ფართობების მაქსიმალური მოცულობა. მიზანი არის ის, რომ წარმოება არ გაიზარდოს იმაზე სწრაფად, ვიდრე ბაზარი შეძლებს მის ათვისებას.
მსგავსი პოლიტიკა გამოიყენება ისეთ ქვეყნებში, როგორიცაა საფრანგეთი, იტალია და ესპანეთი — მსოფლიოს ერთ-ერთი ყველაზე დიდი ღვინის მწარმოებლები.
საერთაშორისო პრაქტიკა აჩვენებს, რომ მეღვინეობის სექტორში რეგულაცია ხშირად გამოიყენება ბაზრის სტაბილურობის შესანარჩუნებლად და პროდუქციის ხარისხის დასაცავად.
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოსთვის ღვინის სექტორი არა მხოლოდ ეკონომიკური, არამედ კულტურული მნიშვნელობის სფეროა. ქვეყანა მსოფლიოში ერთ-ერთ უძველეს მეღვინეობის რეგიონად ითვლება.
ქვეყნის ღვინის ექსპორტი ბოლო წლებში მნიშვნელოვნად გაიზარდა და ქართული ღვინო მსოფლიოს მრავალ ბაზარზე იყიდება. ამ ფონზე დარგის სტაბილური განვითარება ეკონომიკური პოლიტიკის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან მიმართულებად რჩება.
ვენახების გაშენების რეგულირების სისტემა შეიძლება გახდეს ინსტრუმენტი, რომელიც ხელს შეუწყობს:
- ყურძნის წარმოების უკეთ დაგეგმვას
- ბაზრის მოთხოვნის გათვალისწინებას
- ჯიშობრივი პოლიტიკის გაუმჯობესებას
- რეგიონული განვითარების ბალანსს
ამ საკითხზე ინფორმაცია და სხვა ეკონომიკური სიახლეები რეგულარულად ქვეყნდება ქართულ საინფორმაციო სივრცეში, მათ შორის პლატფორმაზე https://www.sheniambebi.ge.
ანალიტიკური, ნეიტრალური შეჯამება
ვენახების გაშენებაზე სანებართვო სისტემის შემოღება წარმოადგენს ნაბიჯს, რომელიც მიზნად ისახავს მევენახეობის სექტორის უფრო სისტემურ მართვას. ახალი რეგულაციის ამოქმედებით ღვინის ეროვნული სააგენტო მიიღებს დამატებით ფუნქციას — განსაზღვროს, რა მოცულობით და რა პირობებით უნდა მოხდეს ახალი ვენახების გაშენება.
ბიზნესის ნაწილის შეფასებით, მსგავსი მიდგომა შეიძლება დაეხმაროს ბაზარს დისბალანსის თავიდან აცილებაში. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი შეიძლება იყოს ყურძნის ჯიშების სწორად დაგეგმვა და რეგიონული სპეციალიზაციის გათვალისწინება.
საერთაშორისო პრაქტიკა მიუთითებს, რომ მეღვინეობის სფეროში რეგულაცია ხშირად გამოიყენება ბაზრის სტაბილურობისა და პროდუქციის ხარისხის დაცვის მიზნით. საქართველოსთვის, სადაც ღვინო ეკონომიკისა და კულტურის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ნაწილია, მსგავსი მექანიზმების დანერგვა შეიძლება გახდეს დარგის გრძელვადიანი განვითარების ნაწილი.
წყაროები
- European Commission. Authorisation system for vine plantings in the EU.
https://agriculture.ec.europa.eu/farming/crop-productions-and-plant-based-products/wine_en - საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრო — ვაზისა და ღვინის სექტორის რეგულირების პოლიტიკა.
https://mepa.gov.ge - ღვინის ეროვნული სააგენტო — ქართული ღვინის სექტორის სტატისტიკა და პოლიტიკა.
https://wine.gov.ge
