მევენახეობაში გაზაფხულის სამუშაოები პირდაპირ განსაზღვრავს შემოდგომაზე მიღებული ყურძნის რაოდენობასა და ხარისხს, რადგან ვაზის გასხვლა, სანაყოფე დატვირთვის სწორად შერჩევა და ვენახის მოვლის თანმიმდევრული რეჟიმი გავლენას ახდენს როგორც მოსავლიანობაზე, ისე ყურძნის მომწიფების ერთგვაროვნებაზე და საბოლოოდ — ღვინის ხარისხზე. საქართველოში, სადაც მევენახეობა ეკონომიკური და კულტურული მნიშვნელობის დარგია, ვენახის გასხვლასთან დაკავშირებული პრაქტიკა არა მხოლოდ აგროტექნიკური, არამედ ეკოლოგიური და შრომის ბაზართან დაკავშირებული თემაცაა [1].
მოვლენების აღწერა
ვენახის გაზაფხულის სამუშაოების მთავარ ეტაპად ხშირად სახელდება გასხვლა, რომელიც პრაქტიკაში სხვადასხვა ვადით ტარდება: ნაწილი მევენახეებისა ვაზს შემოდგომაზე სხლავს, ნაწილი კი — ზამთრის ბოლოს ან გაზაფხულის დასაწყისში. იმ არგუმენტებს შორის, რომლებიც გაზაფხულის პირზე გასხვლის სასარგებლოდ მოჰყავთ, არის ვაზის ნაადრევი გაღვიძების და შესაბამისად, გვიანი ყინვების რისკის შემცირების საკითხი, ასევე ძლიერ ყინვიან ზამთარში დაზიანების თავიდან არიდების სურვილი [2].
ამავდროულად, მევენახეობაში აღინიშნება მიდგომების მრავალფეროვნება: გასხვლის წესები დამოკიდებულია ვაზის ფორმირებაზე (დაბლარი, ოლიხნარი, ტალავერი და სხვა), ვენახის ფართობზე, შრომითი რესურსის ხელმისაწვდომობასა და იმ მიზანზე, რომელიც მეურნეობას აქვს — მასობრივი წარმოება თუ მაღალი ხარისხის მცირე პარტიები.
კონტექსტი და ფონი
გასხვლა ვაზის მოვლის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ოპერაციაა, რადგან ის არეგულირებს ე.წ. ბალანსს ვეგეტაციურ ზრდასა და ნაყოფიერებას შორის. თუ ვაზი საერთოდ არ გაისხლა, დროთა განმავლობაში ის დაკარგავს ფორმას, ზედმეტად გადაიტვირთება ან პირიქით — არასწორად განაწილებული ნაყოფიერების გამო დასუსტდება; ეს განსაკუთრებით სწრაფად ხდება ინტენსიურ, დაბლარ ვენახში, სადაც ვაზის ზრდა მჭიდროდ კონტროლს მოითხოვს [3].
საქართველოში მევენახეობის ტრადიციები მრავალფეროვანია და რეგიონების მიხედვით განსხვავებული ფორმირების სისტემებს მოიცავს. ამ კონტექსტში მნიშვნელოვანია, რომ თანამედროვე რეკომენდაციები ითვალისწინებდეს როგორც ადგილობრივ გამოცდილებას, ისე იმ ტექნიკურ მიდგომებს, რომლებიც ვაზის ჯანმრთელობასა და მოსავლის ხარისხს აუმჯობესებს. საქართველოს მევენახეობა-მეღვინეობის დარგის სტრატეგიულ მნიშვნელობას ასახავს საკანონმდებლო ჩარჩოც, რომელიც ხარისხიან ყურძენსა და ღვინოს დარგის განვითარების ერთ-ერთ მიზნად განიხილავს [1].
დეტალები და ფაქტები
გასხვლის პრაქტიკაში ფართოდ გამოიყენება როგორც სანაყოფე რქების დატოვება განსაზღვრული კვირტების რაოდენობით, ისე ე.წ. სამამულე რქების (რეზერვის) დატოვება, რათა მომავალ წელს ვაზმა შეძლოს ნაყოფიერების შენარჩუნება. ფორმირების სისტემის მიხედვით გამოიყენება როგორც რქების მავთულზე გადაწვენით მიბმა, ისე სხვადასხვა ტიპის საყრდენები. ვაზის ტრელესის, მავთულების და საყრდენების სისტემა მიზნად ისახავს ყლორტების სწორ განაწილებას, სინათლის უკეთეს შეღწევას და სამუშაოების გამარტივებას [4].
გარდა გასხვლისა, გაზაფხულზე დღის წესრიგში დგას ნასხლავის მართვაც. პრაქტიკაში გავრცელებულია ნასხლავის დაწვა, თუმცა ეს გარემოსდაცვითი თვალსაზრისით პრობლემურ მიდგომად მიიჩნევა. ალტერნატივად მოიაზრება ნასხლავის დაქუცმაცება და ვენახში დატოვება, როგორც ორგანული მასის დაბრუნება ნიადაგში. მსგავსი მიდგომები ზოგადად უკავშირდება ინტეგრირებული ვენახის მართვის კონცეფციას, სადაც ნიადაგის ჯანმრთელობა და ორგანული ნივთიერების შენარჩუნება ერთ-ერთ პრიორიტეტად განიხილება [5].
შეყელვა (სანაყოფე რქების მიბმა) და რიგთაშორისი სამუშაოები (კულტივაცია/ხვნა ან ალტერნატიული ნიადაგის მართვა) ასევე დამოკიდებულია მეურნეობის ტიპზე. ოფიციალური და პროფესიული საგანმანათლებლო რესურსები ხაზს უსვამს, რომ ზამთრის და მწვანე გასხვლის სწორი პრაქტიკა ვენახის სტრუქტურის ჩამოყალიბებას, მოსავლიანობის კონტროლს და ზრდის სეზონის ეფექტიან მართვას ემსახურება [5].
საერთაშორისო ან რეგიონული პერსპექტივა
ბოლო წლებში სხვადასხვა ქვეყანაში განსაკუთრებით აქტუალური გახდა გასხვლის მექანიზაცია, რაც უკავშირდება შრომითი რესურსის დეფიციტს და ხარჯების ზრდას. კვლევები აჩვენებს, რომ მექანიკურმა სხვლამ შეიძლება მნიშვნელოვნად შეამციროს ხელით მუშაობის მოთხოვნა, თუმცა შედეგი დამოკიდებულია ვენახის ფორმირებაზე, „შემდგომი ხელით გასწორების“ მოცულობასა და მიზნობრივ სტილზე — მასობრივი წარმოება თუ მაღალი ხარისხის სეგმენტი [6].
ამავე დროს, აკადემიური პუბლიკაციები მიუთითებს, რომ მექანიკურმა სხვლამ ზოგიერთ შემთხვევაში შეიძლება შეცვალოს ყურძნის ტექნოლოგიური მაჩვენებლები და ღვინის გარკვეული პარამეტრები, რაც ნიშნავს, რომ გადაწყვეტილება მექანიზაციაზე უნდა იყოს კონტექსტური და მიზნებზე მორგებული [7].
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოში მევენახეობა ერთდროულად ტრადიციული და სწრაფად განვითარებადი დარგია, სადაც იზრდება მოთხოვნა თანამედროვე ცოდნაზე. საერთაშორისო პარტნიორობითა და ინსტიტუციური მხარდაჭერით, ბოლო წლებში ხელმისაწვდომი გახდა სპეციალიზებული სასწავლო რესურსებიც ვაზის ზამთრისა და მწვანე გასხვლის შესახებ, რაც მიზნად ისახავს ვენახის მართვის სტანდარტების გაუმჯობესებას და ხარისხზე ორიენტირებულ პრაქტიკას [5].
ქვეყნის შიგნით, დარგის პროფესიული დისკუსიებისა და პრაქტიკული გამოცდილების გაზიარებისთვის მნიშვნელოვანი ხდება როგორც აკადემიური სივრცეები (მაგალითად, www.gmj.ge), ისე ხარისხთან და სტანდარტებთან დაკავშირებული თემების გაძლიერება (www.certificate.ge), განსაკუთრებით იმ პირობებში, როცა მეღვინეობა კონკურენტულ ბაზრებზე ხარისხის მკაცრ მოთხოვნებს ემორჩილება.
ამ თემების გაშუქება საზოგადოებისთვის მნიშვნელოვანია, რადგან ვენახის მოვლის პრაქტიკა პირდაპირ უკავშირდება აგროსექტორის შემოსავლებს, ადგილობრივ დასაქმებას და რეგიონულ ეკონომიკას. შესაბამისი მასალები და აგრარულ-ეკონომიკური ტენდენციები მკითხველისთვის ხშირად ხელმისაწვდომია ქართულ საინფორმაციო სივრცეში, მათ შორის https://www.sheniambebi.ge-ზე.
ანალიტიკური, ნეიტრალური შეჯამება
ვენახის გაზაფხულის სამუშაოები, განსაკუთრებით გასხვლა და შემდგომი მოვლის ოპერაციები, პრაქტიკულად განსაზღვრავს ვაზის ჯანმრთელობას, მოსავლიანობას და ხარისხის პოტენციალს. საქართველოს პირობებში, სადაც თანაარსებობს როგორც ტრადიციული ფორმირების სისტემები, ისე თანამედროვე ტრელეს-ტექნოლოგიები, გასხვლის მეთოდის შერჩევა და ვენახის დატვირთვის მართვა დამოკიდებულია როგორც კლიმატურ რისკებზე, ისე მეურნეობის მიზნებზე.
საერთაშორისო გამოცდილება მიუთითებს, რომ მექანიზაცია შეიძლება იყოს ეფექტიანი მასშტაბური წარმოებისთვის, თუმცა ხარისხზე ორიენტირებულ მეურნეობებში კვლავ მაღალი მნიშვნელობა ენიჭება ხელით შესრულებულ ოპერაციებსა და დეტალურ მართვას. პარალელურად, ნარჩენების მართვა (ნასხლავის დაწვა თუ ნიადაგში დაბრუნება) რჩება პრაქტიკულ და გარემოსდაცვითად მნიშვნელოვან საკითხად, რომელზეც მომავალ წლებში ყურადღება, სავარაუდოდ, კიდევ უფრო გამახვილდება.
წყაროები
- Parliament of Georgia. Law of Georgia on Vines and Wine. Matsne. ხელმისაწვდომია: https://matsne.gov.ge/en/document/download/28102/9/en/pdf
- LEPL National Wine Agency (Georgia). Vine Pruning – Spring Talks with Vineyard (ბლოგი). 2022. ხელმისაწვდომია: https://www.nwa.ge/en/blog/180
- University of Georgia, Viticulture. Dormant Spur and Cane Pruning – Bunch Grapevines. 2019. ხელმისაწვდომია: https://viticulture.uga.edu/files/2022/01/Dormant-Spur-and-Cane-Pruning.pdf
- University of Georgia Cooperative Extension. Introduction to Wine Grape Trellising, Training, and Pruning Terms. 2020. ხელმისაწვდომია: https://fieldreport.caes.uga.edu/publications/C1162/introduction-to-wine-grape-trellising-training-and-pruning-terms/
- Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO), Georgia. State-of-the-art Grapevine pruning online video courses are now available (სიახლე). 2025. ხელმისაწვდომია: https://www.fao.org/georgia/news/detail-events/ru/c/1732671/
- Allegro G, et al. Effects of Mechanical Winter Pruning on Vine… Horticulturae. 2022;9(1):21. ხელმისაწვდომია: https://www.mdpi.com/2311-7524/9/1/21
- Botelho M, et al. Mechanical Pruning and Soil Organic Amending in Two… Am J Enol Vitic. 2022;73(1):26–. ხელმისაწვდომია: https://www.ajevonline.org/content/73/1/26
