საქართველოში ლუდის ინდუსტრიის წარმომადგენლები აცხადებენ, რომ პლასტმასის ბოთლების ეტაპობრივი ამოღება ტექნიკურად შესაძლებელია, თუმცა ამას გაცილებით მეტი დრო სჭირდება, ვიდრე მოქმედი რეგულაციით განსაზღვრული ერთწლიანი ვადა. „ეფეს საქართველოს“ კორპორაციულ საქმეთა დირექტორის, ნიკოლოზ ხუნძაკიშვილის განცხადებით, 2025 წელს ქვეყანაში ლუდის ბაზრის მოცულობამ დაახლოებით 140 მილიონი ლიტრი შეადგინა, ხოლო ინდუსტრიის გაყიდვების დაახლოებით 70 პროცენტი პლასტმასის ბოთლებზე მოდის. მისი შეფასებით, ახალი რეგულაციის სწრაფად ამოქმედებამ შეიძლება გამოიწვიოს ბაზრის შემცირება, პროდუქციის გაძვირება და წარმოების მოცულობის კლება.
მოვლენების აღწერა
საქართველოში ლუდის წარმოების სექტორი ემზადება საკანონმდებლო ცვლილებებისთვის, რომლებიც სასმლის ინდუსტრიაში პლასტმასის ბოთლების გამოყენების შეზღუდვას ითვალისწინებს. ინიციატივის მიზანი გარემოზე ზემოქმედების შემცირება და ალტერნატიული შეფუთვის ფორმების — განსაკუთრებით შუშის, ალუმინის ქილისა და კასრების — გამოყენების წახალისებაა.
ლუდის მწარმოებლები აღნიშნავენ, რომ გარემოსდაცვითი მიზნები მისაღებია, თუმცა რეგულაციის განხორციელების დროის ჩარჩო რეალისტური უნდა იყოს. „ეფეს საქართველოს“ კორპორაციულ საქმეთა დირექტორმა ნიკოლოზ ხუნძაკიშვილმა ტელეკომპანია „საქმის კურსის“ ეთერში განაცხადა, რომ ინდუსტრიის შეფასებით, პლასტმასის ბოთლების სრულად ამოღებას დაახლოებით ოთხი წელი დასჭირდება.
მისი თქმით, თუ გარდამავალი პერიოდი სათანადოდ დაიგეგმება, ინდუსტრიას შესაძლებლობა ექნება 2030 წლამდე ეტაპობრივად გადავიდეს ისეთ შეფუთვაზე, რომელიც პლასტმასის გამოყენებას აღარ მოიცავს.
„ლუდის ინდუსტრიაში პლასტმასის ამოღება დადებითი ტენდენციაა, თუმცა ამას სჭირდება გარკვეული დრო. ჩვენი შეფასებით, დაახლოებით ოთხი წლის განმავლობაში, თუ სწორად იქნება გაწერილი გეგმა, გვექნება შესაძლებლობა ლუდის ინდუსტრიიდან უმტკივნეულოდ ამოვიღოთ პლასტმასის ბოთლი“, — აღნიშნა ხუნძაკიშვილმა.
კონტექსტი და ფონი
პლასტმასის შეფუთვის შეზღუდვა ბოლო წლებში მრავალი ქვეყნის გარემოსდაცვით პოლიტიკაში ერთ-ერთი მთავარი მიმართულება გახდა. ერთჯერადი პლასტმასის მოხმარება დაკავშირებულია გარემოს დაბინძურებასთან, ნარჩენების ზრდასთან და გადამუშავების სისტემების დატვირთვასთან.
ევროკავშირის ქვეყნებში, მაგალითად, მოქმედებს რეგულაციები, რომლებიც მიზნად ისახავს პლასტმასის ნარჩენების შემცირებას და მრავალჯერადი ან გადამუშავებადი შეფუთვის გამოყენების გაფართოებას [1].
ლუდის ინდუსტრია ამ პროცესში განსაკუთრებულ ყურადღებას იპყრობს, რადგან სასმელების დიდი ნაწილი სწორედ პლასტმასის ან მინის ბოთლებში იყიდება. სხვადასხვა ქვეყანაში წარმოების მოდელი განსხვავებულია: ზოგიერთ ბაზარზე დომინირებს შუშის შეფუთვა, სხვაგან კი ფართოდ გამოიყენება ალუმინის ქილები ან პლასტმასის ბოთლები.
საქართველოში სასმელების ინდუსტრია, მათ შორის ლუდის სექტორი, დიდწილად პლასტმასის შეფუთვაზეა დამოკიდებული. მწარმოებლების თქმით, სწორედ ამიტომ საჭირო ხდება გარდამავალი პერიოდის განსაზღვრა, რომელიც ტექნიკურ და ფინანსურ ადაპტაციას უზრუნველყოფს.
დეტალები და ფაქტები
ინდუსტრიის წარმომადგენლების ინფორმაციით, 2025 წელს საქართველოს ლუდის ბაზრის მოცულობამ დაახლოებით 140 მილიონი ლიტრი შეადგინა. ამ მოცულობის დაახლოებით 70 პროცენტი პლასტმასის ბოთლებში რეალიზდება.
ნიკოლოზ ხუნძაკიშვილის შეფასებით, პლასტმასის ბოთლების სწრაფად აკრძალვამ შეიძლება მნიშვნელოვანი ეკონომიკური შედეგები გამოიწვიოს.
მისი განცხადებით, თუ რეგულაცია ერთწლიანი ვადით ამოქმედდება, ბაზარი შესაძლოა დაახლოებით 40 პროცენტით შემცირდეს. დარჩენილი პროდუქციის ღირებულება კი პროპორციულად გაიზრდება, რადგან მწარმოებლებს მოუწევთ უფრო ძვირადღირებული შეფუთვის გამოყენება.
ხუნძაკიშვილის თქმით, პლასტმასის სრულად ჩანაცვლება შუშით ასევე ზრდის ლოგისტიკურ ხარჯებს. მისი შეფასებით, მხოლოდ ტრანსპორტირების და მიწოდების ხარჯები დაახლოებით 25-ჯერ იზრდება.
ინდუსტრიის წარმომადგენელი აღნიშნავს, რომ პრობლემა მხოლოდ ფინანსურ ფაქტორს არ უკავშირდება. არსებობს ტექნიკური და ინფრასტრუქტურული შეზღუდვებიც.
მისი თქმით, სასმელების ინდუსტრიაში არსებული შეფუთვის სტრუქტურა მნიშვნელოვნად არის დამოკიდებული პლასტმასზე. მაგალითად, გაზიანი სასმელების შემთხვევაში, ბაზრის დაახლოებით 80 პროცენტი პლასტმასის ბოთლებზე მოდის.
ამ მონაცემების მიხედვით, დაახლოებით 800 მილიონი ლიტრი სასმელი დღეს საქართველოში დაახლოებით 20 ათასი ტონა პლასტმასის გამოყენებით იფუთება.
თუ იგივე მოცულობა მთლიანად შუშით ჩანაცვლდება, ინდუსტრიას დაახლოებით 500 ათასი ტონა მინა დასჭირდება.
ხუნძაკიშვილის თქმით, ასეთი რაოდენობის შუშის ბოთლების წარმოება და მიწოდება მოკლე დროში პრაქტიკულად შეუძლებელია.
„ჩვენი რეგიონის ქარხნებიც კი ვერ შეძლებენ ამ მოცულობის სწრაფად წარმოებას, რადგან საწარმოები უკვე დატვირთულია და შეკვეთები წინასწარ არის გაფორმებული“, — განმარტა მან.
ინდუსტრიის წარმომადგენლები ასევე აღნიშნავენ, რომ ახალი საწარმოო ხაზების დამონტაჟება მნიშვნელოვან ფინანსურ ინვესტიციებს მოითხოვს.
ხუნძაკიშვილის განცხადებით, თუ კომპანიები დღესვე დაიწყებენ შესაბამისი მოწყობილობების შეკვეთას, მინიმუმ ერთი წელი მაინც იქნება საჭირო საწარმოო ხაზების დასამონტაჟებლად და პროდუქციის ჩამოსხმისთვის მზადყოფნაში მოსაყვანად.
გარდა ამისა, მწარმოებლებს მოუწევთ წინასწარი გადახდების განხორციელებაც. ინდუსტრიის შეფასებით, მსგავსი შეკვეთებისთვის ხშირად საჭიროა მინიმუმ 30 პროცენტის წინასწარი გადახდა, რაც დამატებით ფინანსურ დატვირთვას ქმნის კომპანიებისთვის.
საერთაშორისო ან რეგიონული პერსპექტივა
მსოფლიოში ლუდის ინდუსტრიაში შეფუთვის სტრუქტურა ბოლო ათწლეულებში თანდათან იცვლება. მრავალი ქვეყანა ცდილობს შეამციროს პლასტმასის გამოყენება და გაზარდოს გადამუშავებადი ან მრავალჯერადი შეფუთვის წილი.
ევროპაში ფართოდ გამოიყენება მრავალჯერადი მინის ბოთლების სისტემა, რომელიც დეპოზიტის მექანიზმზეა დაფუძნებული. მომხმარებელი ბოთლის დაბრუნების შემთხვევაში იღებს თანხის ნაწილს უკან, რაც გადამუშავებას და ხელახლა გამოყენებას უწყობს ხელს [2].
სკანდინავიის ქვეყნებში და გერმანიაში მსგავსი სისტემა უკვე მრავალი წელია მოქმედებს და ითვლება ერთ-ერთ ეფექტიან მოდელად პლასტმასის ნარჩენების შემცირების მიმართულებით.
ამასთანავე, ბევრ ქვეყანაში იზრდება ალუმინის ქილების გამოყენებაც. ქილა შედარებით მსუბუქია და ტრანსპორტირების ხარჯები ნაკლებია, თუმცა მისი წარმოება ასევე ენერგოინტენსიურ პროცესს წარმოადგენს.
საერთაშორისო გამოცდილება მიუთითებს, რომ შეფუთვის სისტემის ცვლილება ჩვეულებრივ ეტაპობრივად ხორციელდება და რამდენიმე წელს მოიცავს. ინდუსტრიას სჭირდება დრო, რათა შეცვალოს წარმოების ხაზები, შეიძინოს ახალი ტექნოლოგიები და მოერგოს ახალ მოთხოვნებს.
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოს სასმელების ბაზარი შედარებით მცირეა, თუმცა ინდუსტრია მნიშვნელოვან ეკონომიკურ სექტორს წარმოადგენს. ქვეყანაში მოქმედი ლუდსახარშები აწარმოებენ როგორც ადგილობრივ ბრენდებს, ისე საერთაშორისო ლიცენზიით დამზადებულ პროდუქტებს.
„ეფეს საქართველო“ წარმოადგენს „ეფესის ლუდსახარშების საერთაშორისო ჯგუფის“ წარმომადგენლობას საქართველოში და აწარმოებს ისეთ ბრენდებს, როგორიცაა „ნატახტარი“, „ქარვა“, „კასრი“, „ტაატი“ და სხვა.
ინდუსტრიის წარმომადგენლების განცხადებით, რეგულაციის სწრაფად ამოქმედება შეიძლება გავლენას ახდენდეს როგორც წარმოების მოცულობაზე, ასევე დასაქმებაზე.
მათი თქმით, თუ ბაზარი მნიშვნელოვნად შემცირდება, კომპანიებს შესაძლოა მოუწიოთ ხარჯების ოპტიმიზაცია, რაც სამუშაო ადგილების შემცირების რისკსაც შეიცავს.
ამ საკითხის განვითარება მნიშვნელოვანია როგორც ეკონომიკური, ისე გარემოსდაცვითი თვალსაზრისით. საქართველოს მედია სივრცეში მსგავსი თემები ხშირად განიხილება ეკონომიკისა და გარემოს დაცვის პოლიტიკის კონტექსტში, მათ შორის პლატფორმებზე, როგორიცაა https://www.sheniambebi.ge.
ანალიტიკური, ნეიტრალური შეჯამება
ლუდის ინდუსტრიაში პლასტმასის შეფუთვის შეზღუდვა გარემოსდაცვითი პოლიტიკის ნაწილად განიხილება და საერთაშორისო პრაქტიკაში ფართოდ არის გავრცელებული. თუმცა მსგავსი ცვლილებების განხორციელება, როგორც წესი, მოითხოვს ტექნიკურ, ფინანსურ და ლოგისტიკურ ადაპტაციას.
ინდუსტრიის წარმომადგენლები მიუთითებენ, რომ საქართველოში არსებული ინფრასტრუქტურა და ბაზრის სტრუქტურა დიდწილად დამოკიდებულია პლასტმასის შეფუთვაზე. შესაბამისად, მათი შეფასებით, სწრაფი რეგულაცია შესაძლოა გამოიწვიოს წარმოების შემცირება, ფასების ზრდა და ბაზრის მოცულობის კლება.
მომდევნო წლებში რეგულაციის დეტალები და გარდამავალი პერიოდის პირობები განსაზღვრავს, რამდენად სწრაფად შეძლებს ინდუსტრია ახალი შეფუთვის სისტემაზე გადასვლას და როგორ აისახება ეს ცვლილება როგორც ეკონომიკურ გარემოზე, ისე მომხმარებელთა ბაზარზე.
წყაროები
- European Commission. Single-use plastics directive and packaging policy.
https://environment.ec.europa.eu/topics/plastics/single-use-plastics_en - European Environment Agency. Beverage packaging systems and recycling in Europe.
https://www.eea.europa.eu/themes/waste/resource-efficiency/beverage-packaging-recycling - საქმის კურსი. ინტერვიუ ნიკოლოზ ხუნძაკიშვილთან ლუდის ინდუსტრიის შესახებ.
https://bm.ge - Brewers of Europe. Beer packaging and sustainability trends.
https://brewersofeurope.org
