საქართველოს მასშტაბით 120 თემია მეწყერის რისკის ზონაში, თუმცა რიგ შემთხვევებში ადგილობრივი მოსახლეობა ამ საფრთხის შესახებ სათანადო ინფორმაციას არ ფლობს. ამის შესახებ რადიო „პალიტრას“ გადაცემაში „თქვენი დრო“ განაცხადა გარემოსდაცვითი ორგანიზაციის „საქართველოს მწვანეთა მოძრაობა/დედამიწის მეგობრების“ თავმჯდომარემ ნინო ჩხობაძემ. მისი თქმით, ქვეყანაში არსებობს ისეთი მეწყრულად აქტიური ტერიტორიებიც, სადაც მოსახლეობა ყოველდღიურ ცხოვრებას აგრძელებს ისე, რომ შესაძლო გეოლოგიური საფრთხის შესახებ სრულად ინფორმირებული არ არის. საკითხი აქტუალურია როგორც უსაფრთხოების, ასევე ტერიტორიული დაგეგმარებისა და ინფრასტრუქტურის განვითარების თვალსაზრისით.
მოვლენების აღწერა
ნინო ჩხობაძემ საჯაროდ ისაუბრა საქართველოში მეწყრული პროცესების გავრცელებისა და შესაბამისი ინფორმირების პრობლემაზე. მისი თქმით, ქვეყნის მასშტაბით უკვე იდენტიფიცირებულია დაახლოებით 120 თემი, რომლებიც მეწყერის ჩამოწოლის მაღალი ან საშუალო რისკის ზონაში მდებარეობს.
რესპონდენტის განმარტებით, საფრთხის შემცველი ტერიტორიების შესახებ მონაცემები უკვე არსებობს და შესაბამისი ინფორმაცია მუნიციპალიტეტებს გადაეცათ. მიუხედავად ამისა, მოსახლეობის ინფორმირების დონე ერთგვაროვანი არ არის და ბევრ შემთხვევაში ადამიანები არ ფლობენ ინფორმაციას იმ გარემო საფრთხეების შესახებ, რომელ ტერიტორიაზეც ცხოვრობენ.
ჩხობაძის განცხადებით, აუცილებელია, რომ მეწყრულად აქტიურ ადგილებში დამონტაჟდეს გამაფრთხილებელი ნიშნები, ხოლო მოსახლეობისთვის რეგულარულად გავრცელდეს ინფორმაცია. მისი შეფასებით, ასეთი მიდგომა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია იმ რეგიონებში, სადაც ბუნებრივი პროცესები პერიოდულად აქტიურდება და საფრთხეს უქმნის საცხოვრებელ სახლებს, ინფრასტრუქტურასა და სატრანსპორტო ქსელს.
კონტექსტი და ფონი
მეწყერი წარმოადგენს გეოლოგიურ პროცესს, რომლის დროსაც მიწისა და კლდოვანი მასების მასივი ფერდობიდან გადაადგილდება ქვემოთ. ეს პროცესი ხშირად გამოწვეულია ბუნებრივი ფაქტორებით, მათ შორის ინტენსიური ნალექებით, მიწისქვეშა წყლების ცვლილებით, მიწისძვრებით ან ადამიანის საქმიანობით, მაგალითად არასათანადო მშენებლობითა და ტყის საფარის შემცირებით.
საქართველო გეოლოგიური თვალსაზრისით ერთ-ერთ ყველაზე რთულ რეგიონად მიიჩნევა კავკასიაში. ქვეყნის მთიანი რელიეფი, მაღალი ნალექიანობა და სეისმური აქტივობა ქმნის პირობებს, რომლებიც მეწყრული პროცესების განვითარებას ხელს უწყობს. სწორედ ამიტომ, გეოლოგიური რისკების მართვა სახელმწიფოსა და ადგილობრივი ხელისუფლებისთვის მნიშვნელოვანი მიმართულებაა.
ბოლო წლებში საქართველოში განხორციელდა რამდენიმე კვლევა, რომელიც მიზნად ისახავდა მეწყრულად აქტიური ზონების დეტალურ იდენტიფიცირებას. ნინო ჩხობაძის თქმით, ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი კვლევა შვეიცარიის მთავრობის მხარდაჭერით განხორციელდა, რის შედეგადაც შესაძლებელი გახდა კონკრეტული ტერიტორიების მონაცემების შეგროვება და მათი სისტემატიზაცია.
ასეთი მონაცემები მნიშვნელოვანია როგორც მოსახლეობის უსაფრთხოების უზრუნველყოფისთვის, ასევე სივრცითი დაგეგმარებისა და ინფრასტრუქტურული პროექტების დაგეგმვისთვის.
დეტალები და ფაქტები
ნინო ჩხობაძის განცხადებით, მეწყრული საფრთხის შესახებ ინფორმაცია უკვე არსებობს და შესაბამისი მონაცემები მუნიციპალიტეტებსაც მიეწოდათ. მისი თქმით, ამ მონაცემებს ფლობენ ასევე სამშენებლო კომპანიები და სხვა ორგანიზაციები, რომლებიც კონკრეტულ ტერიტორიებზე პროექტების განხორციელებას გეგმავენ.
რესპონდენტის შეფასებით, ნებისმიერი ინფრასტრუქტურული ან სამშენებლო პროექტის დაწყებამდე აუცილებელია ტერიტორიის გეოლოგიური მდგომარეობის შესწავლა. ეს მოიცავს ნიადაგის სტაბილურობის, მიწისქვეშა წყლების მდგომარეობისა და შესაძლო ბუნებრივი საფრთხეების შეფასებას.
მისივე თქმით, ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი საკითხია მოსახლეობის ინფორმირების სისტემური გაძლიერება. მაგალითად, მეწყრულად აქტიურ უბნებში შეიძლება განთავსდეს სპეციალური ნიშნები, რომლებიც მოქალაქეებს შეახსენებს არსებული რისკის შესახებ.
გარდა ამისა, ჩხობაძე მიიჩნევს, რომ ამ თემაზე საუბარი უნდა მიმდინარეობდეს საგანმანათლებლო სისტემაშიც. მისი განცხადებით, სკოლებში გარემოსდაცვითი და ბუნებრივი საფრთხეების შესახებ ცოდნის გაზიარება ხელს შეუწყობს საზოგადოების უკეთ ინფორმირებას.
ექსპერტების შეფასებით, მოსახლეობის ინფორმირება კრიტიკული მნიშვნელობისაა, რადგან დროული ცნობიერება ხშირად საშუალებას იძლევა, ადამიანებმა თავიდან აიცილონ ან შეამცირონ შესაძლო ზიანი.
საერთაშორისო ან რეგიონული პერსპექტივა
მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყანაში მეწყრული პროცესების მართვა ბუნებრივი საფრთხეების მართვის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან მიმართულებად ითვლება. მაგალითად, ევროპის რამდენიმე მთიან ქვეყანაში არსებობს სპეციალური მონიტორინგის სისტემები, რომლებიც მუდმივად აკვირდებიან ფერდობების სტაბილურობასა და ნიადაგის გადაადგილებას.
შვეიცარია, იტალია და ავსტრია განსაკუთრებით აქტიურად იყენებენ გეოლოგიური მონიტორინგის თანამედროვე ტექნოლოგიებს. ეს სისტემები მოიცავს სატელიტურ დაკვირვებას, სენსორებსა და გეოლოგიურ მოდელირებას, რაც შესაძლებელს ხდის საფრთხის წინასწარ გამოვლენას და დროულ რეაგირებას [1].
საერთაშორისო ორგანიზაციების შეფასებით, ბუნებრივი კატასტროფების მართვაში ერთ-ერთი მთავარი ელემენტი მოსახლეობის ცნობიერებაა. გაეროს კატასტროფების რისკის შემცირების ოფისი აღნიშნავს, რომ ინფორმირებული საზოგადოება მნიშვნელოვნად ამცირებს ბუნებრივი საფრთხეების შედეგად გამოწვეულ ადამიანურ და ეკონომიკურ ზარალს [2].
ამ პრაქტიკის გათვალისწინება განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია იმ ქვეყნებისთვის, სადაც ბუნებრივი პირობები მეწყრული პროცესების განვითარებას უწყობს ხელს.
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოში მეწყრული პროცესები განსაკუთრებით აქტიურია მთიან რეგიონებში, მათ შორის აჭარაში, რაჭაში, სვანეთსა და სამცხე-ჯავახეთში. მსგავსი პროცესები პერიოდულად ფიქსირდება კახეთსა და იმერეთშიც.
გეოლოგიური საფრთხეების საკითხი ხშირად უკავშირდება ინფრასტრუქტურის განვითარებასა და ურბანულ გაფართოებას. სწრაფი მშენებლობა, არასათანადო საინჟინრო შეფასებები და ბუნებრივი გარემოს ცვლილება ზოგ შემთხვევაში ზრდის მეწყრის რისკს.
ამ მიზეზით, ექსპერტები ხშირად აღნიშნავენ, რომ სივრცითი დაგეგმარება და გეოლოგიური მონაცემების გამოყენება აუცილებელია ქალაქებისა და სოფლების განვითარების პროცესში.
საქართველოს გარემოსდაცვითი და გეოლოგიური კვლევების სფეროში განხორციელებული პროექტები მიზნად ისახავს სწორედ ასეთი მონაცემების შეგროვებასა და მათი გამოყენების უზრუნველყოფას სახელმწიფო და მუნიციპალურ დონეზე.
საზოგადოებისთვის ამ საკითხების შესახებ ინფორმაციის გავრცელება ასევე მნიშვნელოვან თემად რჩება. მსგავსი საკითხები პერიოდულად განიხილება ქართულ მედიაშიც, მათ შორის საინფორმაციო პორტალზე https://www.sheniambebi.ge, სადაც ბუნებრივი საფრთხეების, გარემოს დაცვისა და ინფრასტრუქტურული უსაფრთხოების თემები ხშირად განიხილება.
ანალიტიკური, ნეიტრალური შეჯამება
საქართველოში მეწყრული პროცესები გეოლოგიური რეალობის ნაწილია და ქვეყნის მთიანი რელიეფიდან გამომდინარე მათი სრული თავიდან აცილება შეუძლებელია. თუმცა შესაბამისი კვლევები, მონიტორინგი და მოსახლეობის ინფორმირება მნიშვნელოვან როლს თამაშობს შესაძლო ზიანის შემცირებაში.
ნინო ჩხობაძის განცხადებით, უკვე არსებობს მონაცემები, რომლებიც მიუთითებს მეწყერის რისკის ზონებში მდებარე 120 თემზე. ეს ინფორმაცია მნიშვნელოვან საფუძველს ქმნის როგორც ტერიტორიული დაგეგმარების, ისე უსაფრთხოების პოლიტიკისთვის.
მომდევნო ეტაპზე ყურადღება შეიძლება გამახვილდეს ამ მონაცემების ხელმისაწვდომობაზე, მოსახლეობის ინფორმირების გაძლიერებასა და ინფრასტრუქტურული პროექტების დაგეგმვისას გეოლოგიური შეფასებების უფრო ფართო გამოყენებაზე.
ბუნებრივი საფრთხეების მართვა მრავალსაფეხურიანი პროცესია, რომელიც მოიცავს სამეცნიერო კვლევებს, სახელმწიფო პოლიტიკას, ინფრასტრუქტურულ დაგეგმვასა და საზოგადოების ცნობიერებას.
წყაროები
- Swiss Federal Office for the Environment. Natural Hazard Management in Switzerland. https://www.bafu.admin.ch
- United Nations Office for Disaster Risk Reduction. Global Assessment Report on Disaster Risk Reduction. https://www.undrr.org
