საქართველოს პრემიერ-მინისტრმა ირაკლი კობახიძემ განაცხადა, რომ აზერბაიჯანთან მიღწეული ახალი შეთანხმების საფუძველზე ბაქო-სუფსის ნავთობსადენი, რომელიც უკრაინაში ომის დაწყების შემდეგ პრაქტიკულად გაჩერებული იყო, კვლავ ამოქმედდება.
პრემიერის თქმით, მილსადენის ფუნქციონირების აღდგენა საქართველოსთვის დამატებითი ეკონომიკური შემოსავლების წყარო გახდება და ქვეყანას ყოველწლიურად ათეულობით მილიონი შემოსავალი ექნება [1].
მოვლენების აღწერა
პრემიერ-მინისტრის განცხადებით, აზერბაიჯანულ მხარესთან შეთანხმება ითვალისწინებს ბაქო-თბილისი-სუფსის მილსადენის ოპერირების აღდგენას.
ირაკლი კობახიძის თქმით:
- მილსადენი ბოლო სამი წლის განმავლობაში არ ფუნქციონირებდა;
- ამ პერიოდში საქართველო ვერ იღებდა შესაბამის სატრანზიტო შემოსავალს;
- ახალი შეთანხმება მილსადენის ეფექტიან ოპერირებას უზრუნველყოფს;
- ინფრასტრუქტურა საქართველოს საკუთრებაში რჩება.
პრემიერის განცხადებით, პროექტის განხორციელება აზერბაიჯანულ მხარესთან თანამშრომლობით მოხდება და მისი მიზანია მილსადენის სრულფასოვანი ფუნქციონირების აღდგენა [1].
კონტექსტი და ფონი
ბაქო-სუფსის ნავთობსადენი, რომელიც დასავლეთ მარშრუტის საექსპორტო მილსადენის სახელითაც არის ცნობილი, სამხრეთ კავკასიაში ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ენერგეტიკულ ინფრასტრუქტურულ პროექტს წარმოადგენს.
მილსადენი:
- 1999 წელს გაიხსნა;
- კასპიის ზღვის რეგიონს შავი ზღვის სანაპიროსთან აკავშირებს;
- აზერბაიჯანული ნავთობის დასავლეთის ბაზრებზე ტრანსპორტირებისთვის გამოიყენებოდა.
სისტემის მეშვეობით აზერბაიჯანში, ჩირაგის საბადოდან მოპოვებული ნავთობი დასავლეთ საქართველოში, სუფსის ტერმინალამდე მიეწოდება.
მილსადენის საერთო სიგრძე დაახლოებით 830 კილომეტრია, საიდანაც:
- დაახლოებით 375 კილომეტრი საქართველოს ტერიტორიაზე გადის [2].
უკრაინაში ომის დაწყებამდე ბაქო-სუფსის მარშრუტით წლიურად საშუალოდ დაახლოებით 4 მილიონი ტონა ნავთობი გადაიზიდებოდა.
დეტალები და ფაქტები
პრემიერ-მინისტრის განცხადებით, მილსადენის გაჩერების პერიოდში საქართველო შესაბამის ეკონომიკურ სარგებელს ვერ იღებდა.
მისი თქმით:
- ბოლო სამი წლის განმავლობაში შემოსავალი პრაქტიკულად ნულს უტოლდებოდა;
- ახალი შეთანხმება ეკონომიკურ აქტივობას აღადგენს;
- ქვეყანა სატრანზიტო შემოსავლებს მიიღებს.
ამ ეტაპზე საჯაროდ არ გავრცელებულა:
- ხელშეკრულების სრული ფინანსური პირობები;
- განახლებული ტრანზიტის მოცულობა;
- ოპერირების დაწყების ზუსტი თარიღი.
თუმცა მთავრობის განცხადებით, პროექტი საქართველოსა და აზერბაიჯანს შორის ენერგეტიკული თანამშრომლობის გაგრძელების ნაწილია.
საერთაშორისო ან რეგიონული პერსპექტივა
სამხრეთ კავკასია ევროპისა და აზიის ენერგეტიკული დერეფნების ერთ-ერთ მნიშვნელოვან რეგიონად განიხილება.
ბაქო-სუფსის მილსადენი ერთ-ერთია იმ ინფრასტრუქტურულ პროექტებს შორის, რომლებმაც:
- კასპიის რეგიონი საერთაშორისო ენერგეტიკულ ბაზრებს დაუკავშირა;
- სამხრეთ კავკასიის სატრანზიტო მნიშვნელობა გაზარდა;
- ალტერნატიული ენერგომარშრუტების განვითარებას შეუწყო ხელი [3].
უკრაინაში ომის დაწყების შემდეგ ენერგეტიკული მარშრუტების საკითხმა დამატებითი მნიშვნელობა შეიძინა. საერთაშორისო ენერგეტიკული ბაზრები განსაკუთრებულ ყურადღებას უთმობენ:
- ტრანზიტის სტაბილურობას;
- ინფრასტრუქტურის უსაფრთხოებას;
- მიწოდების დივერსიფიკაციას.
ევროპისა და რეგიონის ქვეყნები ბოლო წლებში აქტიურად განიხილავენ ალტერნატიული სატრანზიტო დერეფნების გაძლიერების შესაძლებლობებს [4].
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოსთვის ენერგეტიკული და სატრანზიტო ინფრასტრუქტურა ეკონომიკის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან მიმართულებად რჩება.
ქვეყანა მონაწილეობს რამდენიმე მსხვილ რეგიონულ პროექტში, მათ შორის:
- ბაქო-თბილისი-ჯეიჰანის ნავთობსადენში;
- სამხრეთკავკასიურ მილსადენში;
- ბაქო-სუფსის ნავთობსადენში.
ამ პროექტებს საქართველოსთვის აქვს:
- ეკონომიკური მნიშვნელობა;
- სატრანზიტო ფუნქცია;
- რეგიონული თანამშრომლობის მნიშვნელობა.
ბაქო-სუფსის მილსადენის ამოქმედება შესაძლოა დაკავშირებული იყოს:
- სატრანზიტო შემოსავლების ზრდასთან;
- ენერგეტიკული ინფრასტრუქტურის უფრო აქტიურ გამოყენებასთან;
- რეგიონული ეკონომიკური თანამშრომლობის გაძლიერებასთან.
ენერგეტიკული და რეგიონული ეკონომიკური საკითხების შესახებ დამატებითი ინფორმაცია პერიოდულად ქვეყნდება SheniAmbebi.ge-ზეც.
ანალიტიკური, ნეიტრალური შეჯამება
ბაქო-სუფსის ნავთობსადენის ფუნქციონირების აღდგენის შესახებ შეთანხმება სამხრეთ კავკასიის ენერგეტიკული ინფრასტრუქტურის კონტექსტში მნიშვნელოვან მოვლენად განიხილება.
პროექტი უკავშირდება:
- რეგიონული ტრანზიტის აღდგენას;
- ენერგეტიკული თანამშრომლობის გაგრძელებას;
- საქართველოს სატრანზიტო ფუნქციის გაძლიერებას.
ამ ეტაპზე ყურადღება გამახვილებულია იმაზე, თუ რა მოცულობით აღდგება ტრანზიტი და რა ეკონომიკურ შედეგს მოიტანს შეთანხმება როგორც საქართველოსთვის, ისე რეგიონული ენერგეტიკული მარშრუტებისთვის.
წყაროები
- საქართველოს მთავრობის ადმინისტრაცია. პრემიერ-მინისტრის განცხადება ბაქო-სუფსის მილსადენის შესახებ. Available from: https://gov.ge/
- BP Azerbaijan. Western Route Export Pipeline Overview. Available from: https://www.bp.com/
- International Energy Agency. Caspian energy transit routes report. Available from: https://www.iea.org/
- European Commission. Energy security and regional transit corridors. Available from: https://energy.ec.europa.eu/
- საქართველოს ნავთობისა და გაზის კორპორაცია. ენერგეტიკული ინფრასტრუქტურის პროექტები. Available from: https://www.gogc.ge/
