კიბოს წინააღმდეგ შექმნილი CAR-T თერაპია გაფანტული სკლეროზის წინააღმდეგ — რამდენად ახლოს არის ახალი მკურნალობა რეალობასთან?
გაფანტული სკლეროზის, განსაკუთრებით მისი პროგრესირებადი ფორმების, მკურნალობაში მეცნიერები ახალ გზას იკვლევენ — პაციენტის საკუთარი იმუნური უჯრედების გენეტიკურ მოდიფიკაციას და მათ გამოყენებას დაავადების გამომწვევი იმუნური უჯრედების წინააღმდეგ. მიდგომა ცნობილია როგორც CAR-T უჯრედული თერაპია და თავდაპირველად ზოგიერთი სისხლის კიბოს სამკურნალოდ შეიქმნა. 2026 წლის აგვისტოს მდგომარეობით, CAR-T გაფანტული სკლეროზის დამტკიცებული სტანდარტული მკურნალობა ჯერ არ არის, თუმცა უკვე მიმდინარეობს რამდენიმე ადრეული ფაზის კლინიკური კვლევა. [1][2]
შესავალი — რატომ არის ეს თემა მნიშვნელოვანი
გაფანტული სკლეროზის მკურნალობაში ბოლო ათწლეულების განმავლობაში მნიშვნელოვანი პროგრესია მიღწეული. დაავადების რეციდივული ფორმებისთვის არსებობს მრავალი ეფექტური თერაპია, რომლებიც ამცირებს ანთებით აქტივობას, რეციდივებსა და ახალი დაზიანებების წარმოქმნას. თუმცა პროგრესირებადი ფორმების შემთხვევაში პრობლემა უფრო რთულია: ნევროლოგიური ფუნქციის გაუარესება შეიძლება გაგრძელდეს მაშინაც კი, როდესაც დაავადების მწვავე ანთებითი აქტივობა შედარებით კონტროლირებულია.
სწორედ ამიტომ მეცნიერები ცდილობენ არა მხოლოდ იმუნური სისტემის მუდმივ დათრგუნვას, არამედ იმუნური უჯრედების იმ პოპულაციების უფრო ღრმა მოცილებას, რომლებიც შესაძლოა დაავადების ქრონიკული აქტივობის შენარჩუნებაში მონაწილეობდნენ.
CAR-T-ის იდეა ამ მიმართულებით განსაკუთრებით საინტერესოა. თუმცა აუცილებელია მკაფიოდ გაიმიჯნოს სამი რამ: იმედისმომცემი კვლევითი შედეგი, კლინიკური კვლევა და დამტკიცებული მკურნალობა. ამ ეტაპზე CAR-T გაფანტული სკლეროზის განკურნებად ან პროგრესირების შეჩერების დამტკიცებულ მეთოდად ვერ ჩაითვლება. [1][3]
პრობლემის აღწერა
გაფანტული სკლეროზი ცენტრალური ნერვული სისტემის ქრონიკული იმუნომედიირებული დაავადებაა. დაავადების დროს იმუნური სისტემა აზიანებს ნერვული ქსოვილის სხვადასხვა კომპონენტს, მათ შორის მიელინს — გარსს, რომელიც ნერვული ბოჭკოების ნორმალურ ფუნქციონირებას უწყობს ხელს.
ამის შედეგად ადამიანს შეიძლება განუვითარდეს მხედველობის გაუარესება, კიდურების დაბუჟება, კუნთების სისუსტე, მოძრაობისა და წონასწორობის დარღვევა, ძლიერი დაღლილობა და სხვა ნევროლოგიური სიმპტომები.
დაავადების ერთ-ერთი ყველაზე რთული ფორმაა პროგრესირებადი გაფანტული სკლეროზი. ასეთ შემთხვევაში ნევროლოგიური მდგომარეობა შესაძლოა თანდათან გაუარესდეს რეციდივების გარეშეც.
აქ განსაკუთრებულ ინტერესს იწვევს B-ლიმფოციტები. ეს იმუნური უჯრედები ანტისხეულების წარმოქმნაში მონაწილეობენ და გაფანტული სკლეროზის დროს შესაძლოა ცენტრალურ ნერვულ სისტემაში მიმდინარე ქრონიკული იმუნური პროცესის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი კომპონენტი იყვნენ. [4]
სწორედ ამიტომ გაჩნდა იდეა: თუ B-უჯრედების გარკვეული პოპულაციების უფრო ღრმა და მიზანმიმართული მოცილება შესაძლებელია, იქნებ ამ გზით დაავადების გამომწვევი იმუნური მექანიზმის მნიშვნელოვანი ნაწილი შეიცვალოს?
სამეცნიერო და კლინიკური ანალიზი
CAR-T არის უჯრედული თერაპია, რომლის დროსაც პაციენტის სისხლიდან იღებენ T-ლიმფოციტებს და ლაბორატორიაში გენეტიკურად ცვლიან.
მოდიფიცირებულ T-ლიმფოციტებს ემატება სპეციალური ქიმერული ანტიგენური რეცეპტორი, რომელიც მათ კონკრეტული სამიზნის ამოცნობის შესაძლებლობას აძლევს.
შემდეგ ეს უჯრედები პაციენტის ორგანიზმში ბრუნდება და მიზნობრივი იმუნური უჯრედების წინააღმდეგ მოქმედებს.
კიბოს მკურნალობაში CAR-T-ის ზოგიერთი ფორმა უკვე დამტკიცებულია. მაგალითად, CD19-ის ან სხვა სამიზნეების მიმართ მიმართული CAR-T თერაპიები გამოიყენება გარკვეული სისხლის სიმსივნეების დროს. [5]
გაფანტული სკლეროზის შემთხვევაში მკვლევრები განსაკუთრებით ინტერესდებიან CD19-ის მიმართ მიმართული CAR-T უჯრედებით.
CD19 B-უჯრედების ზედაპირზე არსებული ცილაა. მისი სამიზნედ არჩევის მიზანია B-უჯრედების ძალიან ღრმა დეფლეცია — ანუ მათი რაოდენობის მკვეთრი შემცირება.
თეორიული საფუძველი ასეთია: შესაძლოა დაავადების შენარჩუნებაში მონაწილე B-უჯრედების მნიშვნელოვანი ნაწილის მოცილებამ შეამციროს პათოლოგიური იმუნური აქტივობა, მათ შორის ცენტრალურ ნერვულ სისტემასთან დაკავშირებული იმუნური პროცესი.
ამიტომ სოციალურ ქსელებში გავრცელებული ტერმინი „იმუნური სისტემის გადატვირთვა“ გარკვეულწილად აღწერს იდეას, მაგრამ სამეცნიერო თვალსაზრისით ზედმეტად გამარტივებულია. CAR-T ორგანიზმს უბრალოდ „არ ანულირებს“ და შემდეგ თავიდან არ „რთავს“. საქმე უფრო რთულ იმუნოლოგიურ გადახალისებას ეხება.
პირველი ადამიანური მონაცემები რას გვიჩვენებს
2024 წელს ჟურნალ Med-ში გამოქვეყნდა ორი პაციენტის შემთხვევა, რომლებიც პროგრესირებადი გაფანტული სკლეროზის გამო სრულად ადამიანური CD19-ზე მიმართული CAR-T თერაპიით მკურნალობდნენ. [3]
ორივე პაციენტში მკვლევრებმა მოკლევადიან პერიოდში უსაფრთხოების მისაღები პროფილი აღწერეს. მნიშვნელოვანი აღმოჩნდა ისიც, რომ CAR-T უჯრედები გამოვლინდა ცერებროსპინალურ სითხეში, ანუ ცენტრალური ნერვული სისტემის გარემოში.
ერთ პაციენტში მკურნალობის შემდეგ ცერებროსპინალურ სითხეში ანტისხეულების წარმოქმნაც მნიშვნელოვნად შემცირდა და ეს ცვლილება 64-ე დღემდე შენარჩუნდა. [3]
ეს შედეგები მეცნიერულად საინტერესოა, რადგან აჩვენებს, რომ თეორიულად შესაძლებელია CAR-T უჯრედების ცენტრალურ ნერვულ სისტემასთან დაკავშირებულ იმუნურ სივრცემდე მიღწევა.
მაგრამ ორი პაციენტის მონაცემებით ვერ დგინდება, რეალურად რამდენად ეფექტურია თერაპია ათეულობით ან ასეულობით პაციენტში.
ამიტომ ავტორებიც ხაზს უსვამენ უფრო ფართომასშტაბიანი კვლევების აუცილებლობას. [3]
რამდენად დიდია მიმდინარე კვლევები
ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი კვლევა არის KYV-101-ის პირველი ფაზის კვლევა, რომელიც მკურნალობის მიმართ რეზისტენტული პროგრესირებადი გაფანტული სკლეროზის მქონე ადამიანებში მიმდინარეობს.
აშშ-ის ოფიციალური კლინიკური კვლევების რეესტრის მიხედვით, კვლევა გათვლილია 10 მონაწილეზე. მისი მთავარი მიზნებია უსაფრთხოების შეფასება, CAR-T უჯრედების ცენტრალურ ნერვულ სისტემაში შეღწევის შესწავლა და ისეთი ბიოლოგიური მაჩვენებლების შეფასება, როგორიცაა ოლიგოკლონური ზოლები და იმუნოგლობულინის G-ის ინდექსი. [1]
ამ კვლევაში პაციენტებს CAR-T თერაპიამდე ლიმფოდეპლეციური ქიმიოთერაპიაც უტარდებათ, მათ შორის ციკლოფოსფამიდისა და ფლუდარაბინის გამოყენებით. [1]
მეორე კვლევა, რომელიც KYV-101-ს არარეციდიულ და პროგრესირებად გაფანტულ სკლეროზში სწავლობს, 2026 წლის თებერვლის მდგომარეობით კვლავ მონაწილეთა მიღების ეტაპზე იყო. კვლევა პირველი ფაზისაა და დაგეგმილია დაახლოებით 12 მონაწილე. [2]
ეს რიცხვები ძალიან მნიშვნელოვანია მოლოდინის სწორად შესაფასებლად: როდესაც კვლევაში რამდენიმე ან ათამდე პაციენტი მონაწილეობს, შედეგი შეიძლება იყოს მნიშვნელოვანი სამეცნიერო სიგნალი, მაგრამ ჯერ ვერ იქნება ეფექტიანობის საბოლოო მტკიცებულება.
CAR-T-ის კვლევა მხოლოდ ერთ პრეპარატს აღარ ეხება
2026 წელს კვლევითი მიმართულება უკვე ფართოვდება.
კლინიკური კვლევების რეესტრში რეგისტრირებულია რამდენიმე ახალი კვლევა, რომლებიც გაფანტული სკლეროზის დროს სხვადასხვა ტიპის CAR-T უჯრედებს სწავლობს.
მაგალითად, მიმდინარეობს კვლევა AZD0120-ზე — BCMA/CD19-ის ორმაგად სამიზნე CAR-T თერაპიაზე, რომელიც გაფანტული სკლეროზის მქონე მოზრდილებში პირველი ფაზის კვლევაში ფასდება. თითოეულ დაავადების ჯგუფში დაახლოებით 9–12 მონაწილეა დაგეგმილი. [6]
ასევე რეგისტრირებულია კვლევები BCMA-ზე მიმართული CAR-T მიდგომებით, მათ შორის პროგრესირებადი ან მკურნალობის მიმართ რეზისტენტული გაფანტული სკლეროზის დროს. [7]
2026 წელს დაწყებულია კიდევ ერთი პირველი ფაზის კვლევა KITE-363-ზე, რომელიც CD19/CD20-ის მიმართ არის მიმართული და სხვადასხვა აუტოიმუნურ ნევროლოგიურ დაავადებას, მათ შორის გაფანტულ სკლეროზს, მოიცავს. კვლევაში დაგეგმილია 52 მონაწილე, თუმცა ეს რაოდენობა რამდენიმე დაავადებას შორის ნაწილდება. [8]
ეს ყველაფერი მიუთითებს, რომ სფერო სწრაფად ვითარდება, მაგრამ კვლევების დიდი ნაწილი ჯერ ადრეულ ფაზაშია.
სტატისტიკა და მტკიცებულებები
ამ ეტაპზე CAR-T-ის მიმართ ყველაზე მნიშვნელოვანი შეზღუდვა სწორედ მონაცემების სიმცირეა.
2024 წლის პირველი გამოქვეყნებული შემთხვევები მხოლოდ ორ პაციენტს მოიცავდა. [3]
KYV-101-ის ერთ-ერთი პირველი ფაზის კვლევა 10 მონაწილეზეა გათვლილი, ხოლო მეორე — დაახლოებით 12-ზე. [1][2]
შედარებისთვის, ახალი მკურნალობის ეფექტიანობის საბოლოო დასადგენად ჩვეულებრივ საჭიროა უფრო დიდი კვლევები, საკონტროლო ჯგუფები და ხანგრძლივი დაკვირვება.
განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია იმის გარკვევა, მოქმედებს თუ არა CAR-T მხოლოდ ბიოლოგიურ მაჩვენებლებზე, თუ ეს ცვლილებები რეალურად ითარგმნება პაციენტის ფუნქციურ გაუმჯობესებასა და ნევროლოგიური პროგრესირების ხანგრძლივ შენელებაში.
სწორედ ეს არის მთავარი განსხვავება ბიოლოგიური ეფექტის და კლინიკური სარგებლის შორის.
ოლიგოკლონური ზოლების შემცირება, მაგალითად, საინტერესო ლაბორატორიული შედეგია, მაგრამ პაციენტისთვის მთავარი კითხვა სხვაა: გაუმჯობესდა თუ არა სიარული, მხედველობა, ხელის ფუნქცია, კოგნიტიური შესაძლებლობები ან დაავადების პროგრესირების სიჩქარე?
ამ კითხვებზე საბოლოო პასუხი ჯერ არ გვაქვს.
შესაძლო სარგებელი — რატომ არის CAR-T საინტერესო
CAR-T-ის მთავარი პოტენციური უპირატესობა შეიძლება იყოს იმუნური სისტემის იმ კომპონენტებზე უფრო ღრმა ზემოქმედება, რომელთა სრულად კონტროლიც ჩვეულებრივი B-უჯრედების საწინააღმდეგო თერაპიებით შესაძლოა რთული იყოს.
განსაკუთრებით პროგრესირებადი გაფანტული სკლეროზის დროს მკვლევრებს აინტერესებთ ცენტრალურ ნერვულ სისტემაში არსებული B-უჯრედული პოპულაციები.
2024 წლის ორ პაციენტზე ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ CAR-T უჯრედების აღმოჩენა ცერებროსპინალურ სითხეშიც შესაძლებელია. [3]
თუ მომავალში უფრო დიდ კვლევებში დადასტურდება, რომ ასეთი ღრმა იმუნური ჩარევა რეალურად ამცირებს დაავადების პროგრესირებას, მიდგომა შეიძლება მნიშვნელოვანი გახდეს განსაკუთრებით იმ პაციენტებისთვის, რომლებზეც არსებული მკურნალობა საკმარისად ეფექტური არ არის.
მაგრამ ეს ჯერ ჰიპოთეზაა და არა დადასტურებული კლინიკური შედეგი.
რისკები და უსაფრთხოება
CAR-T-ის შესახებ საუბარი მხოლოდ შესაძლო სარგებელზე დაყრდნობით არ იქნება სრული.
ონკოლოგიაში გამოყენებული CAR-T თერაპიების გამოცდილებამ აჩვენა, რომ ამ კლასის მკურნალობას შეიძლება ახლდეს მძიმე გვერდითი მოვლენები, მათ შორის ციტოკინების გამოთავისუფლების სინდრომი და ნევროლოგიური ტოქსიკურობა. [9]
შესაძლებელია ასევე ხანგრძლივი ციტოპენია, ინფექციების რისკის ზრდა და იმუნოგლობულინების შემცირება.
კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი საკითხია გრძელვადიანი უსაფრთხოება. აშშ-ის სურსათისა და წამლის ადმინისტრაციამ 2024 წელს CD19- და BCMA-ზე მიმართული ავტოლოგიური CAR-T თერაპიებისთვის დაამატა გაფრთხილება T-უჯრედული ავთვისებიანი სიმსივნეების შესაძლო რისკის შესახებ და აღნიშნა ხანგრძლივი მონიტორინგის აუცილებლობა. [10]
ეს გაფრთხილება ეხება უკვე დამტკიცებულ ონკოლოგიურ CAR-T პროდუქტებს და ავტომატურად არ ნიშნავს, რომ გაფანტული სკლეროზის კვლევებში გამოყენებული კონკრეტული პროდუქტი ასეთ გართულებას გამოიწვევს.
თუმცა ეს მნიშვნელოვანი მიზეზია იმისთვის, რომ ახალი CAR-T თერაპიების კვლევას ხანგრძლივი უსაფრთხოების დაკვირვება სჭირდება.
რატომ არ არის CAR-T უბრალოდ „ერთი ინექცია“
CAR-T მკურნალობის პროცესი რთულია.
პაციენტისგან თავდაპირველად ხდება T-ლიმფოციტების მიღება. შემდეგ ისინი ლაბორატორიაში გენეტიკურად მოდიფიცირდება, მრავლდება და სპეციალური პროცესის შემდეგ კვლავ პაციენტის ორგანიზმში ბრუნდება.
ხშირად საჭიროა წინასწარი ლიმფოდეპლეციური ქიმიოთერაპიაც. KYV-101-ის გაფანტული სკლეროზის კვლევაში სწორედ ასეთი მომზადებაა გათვალისწინებული. [1]
ამიტომ CAR-T-ის წარმოდგენა როგორც „იმუნიტეტის გადატვირთვის ერთი ინექციის“ სახით არასწორი გამარტივებაა.
ეს არის მაღალტექნოლოგიური, რთული და პოტენციურად ტოქსიკური უჯრედული თერაპია, რომელიც სპეციალიზებულ კლინიკურ ინფრასტრუქტურასა და მკაცრ მონიტორინგს მოითხოვს.
საერთაშორისო გამოცდილება
CAR-T-ის ყველაზე დიდი კლინიკური გამოცდილება ამჟამად ონკოლოგიიდან მოდის.
აშშ-ში რამდენიმე CAR-T პროდუქტი უკვე დამტკიცებულია სისხლის სიმსივნეების სხვადასხვა ფორმისთვის. 2025 წელს აშშ-ის სურსათისა და წამლის ადმინისტრაციამ CAR-T თერაპიებისთვის გარკვეული სპეციალური რისკის მართვის პროგრამებიც გააუქმა, თუმცა თავად პრეპარატების ეტიკეტზე მნიშვნელოვანი გაფრთხილებები, მათ შორის ციტოკინების გამოთავისუფლების სინდრომისა და ნევროლოგიური ტოქსიკურობის შესახებ, კვლავ ძალაშია. [9]
აუტოიმუნურ დაავადებებში კი მდგომარეობა სრულიად განსხვავებულია.
აქ CAR-T ჯერ კვლევით ეტაპზეა. სხვადასხვა დაავადებაში მიღებულმა ადრეულმა შედეგებმა მეცნიერებს საშუალება მისცა დაესვათ კითხვა, შეიძლება თუ არა პათოლოგიური B-უჯრედების ღრმა მოცილებამ ხანგრძლივი იმუნოლოგიური რემისია გამოიწვიოს. [11]
გაფანტული სკლეროზი ამ კვლევითი მიმართულების ერთ-ერთი ყველაზე საინტერესო სამიზნეა.
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოსთვის ეს თემა მნიშვნელოვანია პირველ რიგში იმიტომ, რომ გაფანტული სკლეროზის მკურნალობა სულ უფრო მეტად ეფუძნება მაღალსპეციალიზებულ ნევროლოგიურ და იმუნოლოგიურ მეთოდებს.
თუმცა CAR-T-ის გამოყენება მოითხოვს გაცილებით უფრო რთულ ინფრასტრუქტურას, ვიდრე ჩვეულებრივი მედიკამენტური მკურნალობა: საჭიროა პაციენტის უჯრედების მიღება, ლაბორატორიული გენეტიკური მოდიფიკაცია, უჯრედული პროდუქტის ხარისხის კონტროლი, სპეციალიზებული კლინიკური ცენტრი და მძიმე გვერდითი მოვლენების მართვის შესაძლებლობა.
ამიტომ, თუ CAR-T მომავალში გაფანტული სკლეროზის დამტკიცებულ მკურნალობად იქცა, საქართველოსთვის მნიშვნელოვანი იქნება არა მხოლოდ პრეპარატის ხელმისაწვდომობა, არამედ მისი უსაფრთხოების, ხარისხისა და პაციენტის შერჩევის მკაცრი სისტემის შექმნაც.
აკადემიური სამედიცინო ინფორმაციისა და მტკიცებულებებზე დაფუძნებული განათლების მნიშვნელობა ამ პროცესშიც დიდია. შესაბამისი კვლევებისა და სამედიცინო სიახლეების განხილვა შესაძლებელია SheniEkimi.ge-ის სამედიცინო საინფორმაციო სივრცეშიც, ხოლო აკადემიური დისკუსიისთვის მნიშვნელოვანია Georgian Medical Journal-ის მსგავსი პროფესიული პლატფორმები.
მითები და რეალობა
მითი: CAR-T უკვე კურნავს გაფანტულ სკლეროზს.
რეალობა: ამ ეტაპზე ასეთი მტკიცებულება არ არსებობს. გაფანტული სკლეროზის დროს CAR-T ჯერ კლინიკური კვლევის ეტაპზეა. [1][2]
მითი: CAR-T მთლიანად „ანულირებს“ იმუნურ სისტემას.
რეალობა: თერაპია მიზანმიმართულად მოქმედებს კონკრეტულ იმუნურ უჯრედებზე, ხოლო მისი ეფექტი გაცილებით რთული პროცესია, ვიდრე იმუნური სისტემის სრული „გადატვირთვა“.
მითი: რამდენიმე წარმატებული პაციენტი ნიშნავს, რომ მკურნალობა ეფექტურია.
რეალობა: ორი ან რამდენიმე პაციენტის შედეგი შეიძლება იყოს მნიშვნელოვანი სამეცნიერო სიგნალი, მაგრამ ეფექტიანობის დასადასტურებლად საჭიროა უფრო დიდი, კონტროლირებადი და ხანგრძლივი კვლევები.
მითი: თუ CAR-T კიბოს მკურნალობაში მუშაობს, გაფანტულ სკლეროზშიც აუცილებლად იმუშავებს.
რეალობა: სხვადასხვა დაავადებას განსხვავებული ბიოლოგიური მექანიზმები აქვს. კიბოს მკურნალობაში დადასტურებული ეფექტი ავტომატურად არ ნიშნავს აუტოიმუნურ დაავადებაში ეფექტიანობას.
ხშირად დასმული კითხვები
არის თუ არა CAR-T გაფანტული სკლეროზის სტანდარტული მკურნალობა?
არა. 2026 წლის აგვისტოს მდგომარეობით იგი კვლევით ეტაპზეა.
რომელი ტიპის გაფანტული სკლეროზის დროს იკვლევენ CAR-T-ს?
განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობა პროგრესირებად და სტანდარტული მკურნალობის მიმართ რეზისტენტულ ფორმებს, თუმცა ზოგიერთი ახალი კვლევა დაავადების სხვა ფორმებსაც მოიცავს. [1][2][6]
რა არის KYV-101?
ეს არის პაციენტის საკუთარი T-ლიმფოციტებისგან დამზადებული, CD19-ის მიმართ მიმართული CAR-T უჯრედული თერაპია, რომელიც გაფანტული სკლეროზის კლინიკურ კვლევებში გამოიყენება. [1][2]
შეიძლება თუ არა CAR-T-მა უკვე არსებული ნევროლოგიური დაზიანება აღადგინოს?
ამის დასადასტურებელი საკმარისი მტკიცებულება არ არსებობს. კვლევების ერთ-ერთი მთავარი საკითხია, შეუძლია თუ არა მკურნალობას დაავადების აქტივობისა და პროგრესირების შემცირება.
შეიძლება თუ არა მომავალში CAR-T გაფანტული სკლეროზის მნიშვნელოვანი მკურნალობა გახდეს?
შესაძლებელია, მაგრამ ამის დასადგენად საჭიროა უფრო დიდი და ხანგრძლივი კვლევები, რომლებმაც უნდა დაადასტუროს როგორც ეფექტიანობა, ისე უსაფრთხოება.
დასკვნა — საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პერსპექტივით
CAR-T თერაპიის გაფანტულ სკლეროზში გამოყენება ერთ-ერთი ყველაზე საინტერესო ახალი მიმართულებაა ნეიროიმუნოლოგიაში. პირველი ადამიანური მონაცემები აჩვენებს, რომ CD19-ზე მიმართული CAR-T უჯრედები შეიძლება მიაღწიოს ცენტრალურ ნერვულ სისტემასთან დაკავშირებულ იმუნურ სივრცეს და გავლენა მოახდინოს გარკვეულ ბიოლოგიურ მაჩვენებლებზე. [3]
ამასთან, არსებული მტკიცებულება ჯერ მცირეა. რამდენიმე პაციენტის შედეგები და პირველი ფაზის კვლევები ვერ გვაძლევს უფლებას ვთქვათ, რომ CAR-T უკვე აჩერებს ან კურნავს გაფანტულ სკლეროზს.
უფრო სწორი შეფასებაა: CAR-T არის პერსპექტიული, მაგრამ ჯერ ექსპერიმენტული მკურნალობის მიმართულება, რომელიც განსაკუთრებით პროგრესირებადი და რთულად სამკურნალო გაფანტული სკლეროზის დროს ინტენსიურად იკვლევა.
მომდევნო წლების მთავარი კითხვა აღარ იქნება მხოლოდ ის, შეუძლია თუ არა CAR-T-ს B-უჯრედების მოცილება. გაცილებით მნიშვნელოვანი იქნება იმის დადგენა, იწვევს თუ არა ეს პროცესი პაციენტის ფუნქციური მდგომარეობის ხანგრძლივ გაუმჯობესებას, ამცირებს თუ არა დაავადების პროგრესირებას და რამდენად მისაღებია გრძელვადიანი რისკები.
ამ კითხვებზე პასუხის გაცემა მხოლოდ ხარისხიანი კლინიკური კვლევებით იქნება შესაძლებელი.
წყაროები
- National Library of Medicine. ClinicalTrials.gov. NCT06451159. A Study of KYV-101, a CD19 CAR T Cell Therapy, in Participants With Treatment Refractory Progressive Multiple Sclerosis. 2026. (ClinicalTrials.gov)
- National Library of Medicine. ClinicalTrials.gov. NCT06138132. A Study of Anti-CD19 Chimeric Antigen Receptor T-Cell Therapy in Subjects With Non-relapsing and Progressive Forms of Multiple Sclerosis. 2026. (ClinicalTrials.gov)
- Fischbach F, Richter J, Pfeffer LK, et al. CD19-targeted chimeric antigen receptor T cell therapy in two patients with multiple sclerosis. Med. 2024;5(6):550-558.e2. doi:10.1016/j.medj.2024.03.002. (PubMed)
- National Library of Medicine. ClinicalTrials.gov. NCT06451159 — study rationale and central nervous system immune biomarkers. 2026. (ClinicalTrials.gov)
- U.S. Food and Drug Administration. FDA-approved autologous CAR-T cell immunotherapies. 2025. (U.S. Food and Drug Administration)
- National Library of Medicine. ClinicalTrials.gov. NCT07224373. An Open-label Study of AZD0120 in Adults With Multiple Sclerosis. 2026. (ClinicalTrials.gov)
- National Library of Medicine. ClinicalTrials.gov. NCT07587125. Safety and Efficacy of S103 Cells in Progressive/Refractory Multiple Sclerosis. 2026. (ClinicalTrials.gov)
- National Library of Medicine. ClinicalTrials.gov. NCT07304154. A Study Evaluating the Safety and Efficacy of KITE-363 in Relapsed/Refractory Autoimmune Neurologic Diseases. 2026. (ClinicalTrials.gov)
- U.S. Food and Drug Administration. FDA Eliminates Risk Evaluation and Mitigation Strategies for Autologous CAR-T Cell Immunotherapies. 2025. (U.S. Food and Drug Administration)
- U.S. Food and Drug Administration. FDA Requires Boxed Warning for T Cell Malignancies Following Treatment With BCMA-Directed or CD19-Directed Autologous CAR-T Cell Immunotherapies. 2024. (U.S. Food and Drug Administration)
- Wu D, Xu-Monette ZY, Zhou J, et al. CAR T-cell therapy in autoimmune diseases: a promising frontier on the horizon. Front Immunol. 2025. (frontiersin.org)
