🟠 ზომიერი მტკიცებულება
1976 წლის ივლისში ფილადელფიაში, ამერიკის ლეგიონის კონვენციის მონაწილეებს შორის, მძიმე რესპირატორული დაავადების აფეთქებამ 34 ადამიანის სიცოცხლე იმსხვერპლა, ხოლო 221 ადამიანი დაავადდა. ეს შემთხვევა XX საუკუნის საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან გამოძიებად იქცა. 50 წლის შემდეგ უკვე ცნობილია, რომ დაავადების გამომწვევი იყო Legionella pneumophila — ბაქტერია, რომელიც მრავლდება თბილ წყლის სისტემებში, მათ შორის საყოფაცხოვრებო მილებში, კონდიცირების სისტემებში, ცხელი წყლის აბაზანებსა და დეკორატიულ შადრევნებში. მიუხედავად ათწლეულების განმავლობაში დაგროვილი ცოდნისა და პრევენციული რეკომენდაციების არსებობისა, ლეგიონელოზის აფეთქებები კვლავ ფიქსირდება მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყანაში, რაც მიუთითებს, რომ დაავადების პრევენცია ჯერ კიდევ მნიშვნელოვან გამოწვევად რჩება.
ძირითადი დასკვნები
- Legionella pneumophila, რომელიც 1976 წლის ფილადელფიის აფეთქების შემდეგ აღმოაჩინეს, თბილ წყლის სისტემებში 20–45°C (68–113°F) ტემპერატურაზე გადარჩება და მრავლდება
- ბაქტერია გადადის წყლის წყაროებიდან აეროზოლების ინჰალაციით, არა პირიდან პირამდე კონტაქტით
- თანამედროვე აფეთქებები კვლავ ხდება ჯანდაცვის დაწესებულებებში, სასტუმროებში და საცხოვრებელ შენობებში, რაც მიუთითებს წყლის სისტემების მოვლისა და მონიტორინგის პროტოკოლებში არსებული ხარვეზებზე
Legionella pneumophila თბილ წყლის სისტემებში ფართო ტემპერატურულ დიაპაზონში ვითარდება
საოჯახო და კომერციული წყლის ინფრასტრუქტურაში ბაქტერიის ოპტიმალური ზრდისა და გადარჩენის ზონები
წყარო: Legionella pneumophila გარემოს ტოლერანტობის მონაცემები | საქართველოს სამედიცინო ჟურნალი
აქ არის რედაქციულად გამართული და აკადემიური სტილით გადამუშავებული ტექსტი:
საიდუმლოდან მიკრობამდე: ფილადელფიის გამოძიების ისტორიული მნიშვნელობა
1976 წლის ფილადელფიის აფეთქების გამომწვევი მიზეზი რამდენიმე თვის განმავლობაში გაურკვეველი რჩებოდა. ეპიდემიოლოგები და ლაბორატორიული მკვლევრები თავდაპირველად ეჭვობდნენ ვირუსულ ინფექციას, რიკეტსიულ დაავადებას ან ქიმიურ ტოქსინს, როგორც მწვავე რესპირატორული დაავადების შესაძლო მიზეზს.
მხოლოდ ხანგრძლივი და დეტალური ლაბორატორიული კვლევის შემდეგ, მათ შორის ნიმუშების ელექტრონული მიკროსკოპიით შესწავლისა და სპეციალიზებულ საკვებ არეებზე კულტივირების შედეგად, აშშ-ის დაავადებათა კონტროლისა და პრევენციის ცენტრის (CDC) მეცნიერებმა გამოავლინეს მანამდე უცნობი გრამუარყოფითი ბაქტერია — Legionella pneumophila.
შემდგომმა გამოძიებამ ბაქტერია აღმოაჩინა იმ სასტუმროს კონდიცირებისა და წყლის სისტემებში, სადაც ამერიკის ლეგიონის კონვენცია იმართებოდა. ეს გახდა პირველი დოკუმენტირებული მტკიცებულება იმისა, რომ გარემოს წყლის სისტემებში არსებული მიკროორგანიზმები ადამიანებში მძიმე ინფექციური დაავადების მიზეზი შეიძლება გახდეს. აღნიშნულმა აღმოჩენამ არსებითად შეცვალა წარმოდგენა წყლის გზით გავრცელებული ინფექციების შესახებ და საფუძველი ჩაუყარა თანამედროვე წყლის უსაფრთხოების სისტემების განვითარებას.
რატომ რჩება ლეგიონელოზი გამოწვევად ხუთი ათწლეულის შემდეგაც
მიუხედავად იმისა, რომ დაავადების გამომწვევი აგენტი და მისი გავრცელების მექანიზმები უკვე კარგად არის შესწავლილი, ლეგიონელოზის აფეთქებები დღესაც ფიქსირდება მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაში. შემთხვევები რეგულარულად რეგისტრირდება საავადმყოფოებში, სასტუმროებში, მრავალბინიან საცხოვრებელ კომპლექსებსა და საკრუიზო გემებზე.
CDC-ის მონაცემებით, Legionella pneumophila განსაკუთრებით კარგად მრავლდება თბილ წყალში, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც წყალი დიდხანს ჩერდება სისტემაში ან იქ ბიოფილმი ყალიბდება. ასეთ გარემოში ბაქტერია ქმნის მდგრად რეზერვუარებს, რომელთა სრულად აღმოფხვრა ხშირად რთულია წყლის დამუშავების სტანდარტული მეთოდებით.
ერთ-ერთ მთავარ პრობლემას წარმოადგენს მოძველებული ინფრასტრუქტურა. მრავალ შენობაში წყლის სისტემები არ უზრუნველყოფს სათანადო ტემპერატურულ კონტროლს ან ეფექტიან დეზინფექციას. გაგრილების კოშკები, ცხელი წყლის ავზები, სადაც ტემპერატურა 60°C-ზე დაბალია, და დეკორატიული შადრევნები, რომლებიც არარეგულარულად გამოიყენება, ქმნის ხელსაყრელ პირობებს ბაქტერიის გამრავლებისთვის.
განსაკუთრებული რისკის ქვეშ იმყოფებიან ხანდაზმული ადამიანები, ქრონიკული ფილტვის დაავადებების მქონე პაციენტები, მწეველები, იმუნოდეფიციტური მდგომარეობის მქონე პირები და ორგანოთა ტრანსპლანტაციის მიმღებები. დაბინძურებული წყლის აეროზოლის ჩასუნთქვის შემთხვევაში ამ ჯგუფებში მძიმე პნევმონიისა და სიცოცხლისთვის საშიში გართულებების განვითარების ალბათობა მნიშვნელოვნად იზრდება.
1976 წელს ფილადელფიაში ლეგიონელოზის აფეთქებამ 34 ადამიანის სიცოცხლე იმსხვერპლა და 221 ადამიანი დააავადა. შემდგომმა კვლევებმა დაავადების გამომწვევად Legionella pneumophila გამოავლინა. ამ აღმოჩენამ მნიშვნელოვანი გავლენა მოახდინა წყლის გზით გავრცელებული ინფექციების ეპიდემიოლოგიაზე და საფუძველი ჩაუყარა შენობების წყლის სისტემებთან დაკავშირებული ახალი პათოგენების გამოვლენისა და კონტროლის თანამედროვე პროტოკოლების შემუშავებას.
— დაავადებათა კონტროლისა და პრევენციის ცენტრების ისტორიული აფეთქების დოკუმენტაცია
თანამედროვე პრევენციის სტრატეგიები და მუდმივი ხარვეზები
თანამედროვე CDC-ის ლეგიონელოზის კონტროლის სახელმძღვანელო ხაზს უსვამს ცხელი წყლის სისტემების ტემპერატურის 51°C (124°F) ზევით და გაგრილების კოშკების ტემპერატურის 20°C (68°F) ქვემოთ ან 45°C (113°F) ზევით შენარჩუნებას. თუმცა, განხორციელება კვლავ არათანაბარია ჯანდაცვისა და სტუმართმოყვარეობის სექტორებში. ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაცია აღნიშნავს, რომ ბევრ ქვეყანაში არ არსებობს სავალდებულო მონიტორინგის სისტემები ან სტანდარტიზებული წყლის ტესტირების პროტოკოლები Legionella-ს გამოვლენისთვის.
ბოლო ჯანდაცვის დაწესებულებებში Legionella-ს კლასტერები ევროპასა და ჩრდილოეთ ამერიკაში აჩვენებს, რომ იმ დაწესებულებებმაც კი, რომლებიც იცნობენ გამომწვევის არსებობას, შეიძლება ვერ შეინარჩუნონ პრევენციული წყლის მართვის პრაქტიკები თანმიმდევრულად. ეს მიუთითებს, რომ ორგანიზმის ცოდნა—მისი აღმოჩენიდან 50 წლის შემდეგ—არასაკმარისია რეგულატორული აღსრულების, რეგულარული წყლის სისტემების აუდიტისა და პერსონალის სწორი დეზინფექციის პროტოკოლების ტრენინგის გარეშე.
რას ნიშნავს ეს?
პაციენტებისთვის:
თუ გაქვთ ქრონიკული რესპირატორული დაავადება, იმუნური სისტემის დაქვეითება ან ხართ 50 წელზე უფროსი ასაკის, მნიშვნელოვანია იცოდეთ, რომ ლეგიონელოზი სერიოზული, თუმცა მკურნალობადი ინფექციაა. დაავადება ჩვეულებრივ ვლინდება მაღალი ცხელებით, ხველით, ქოშინითა და ძლიერი სისუსტით და დაკავშირებულია დაბინძურებული წყლის სისტემებიდან გავრცელებულ ბაქტერიასთან. თუ მსგავსი სიმპტომები მოგზაურობის, სასტუმროში, საავადმყოფოში ან სხვა დიდ შენობაში ყოფნის შემდეგ განვითარდა, აუცილებელია დროული სამედიცინო კონსულტაცია.
კლინიცისტებისთვის:
ლეგიონელოზი უნდა განიხილებოდეს საზოგადოებაში შეძენილი პნევმონიის შესაძლო მიზეზად, განსაკუთრებით იმუნოკომპრომეტირებულ პაციენტებში და იმ პირებში, რომლებიც ახლახან იმყოფებოდნენ სასტუმროებში, საავადმყოფოებში, საკრუიზო გემებზე ან სხვა მაღალი რისკის ობიექტებში. დიაგნოსტიკისთვის მნიშვნელოვანია შარდის ანტიგენის ტესტი და მიკრობიოლოგიური კვლევები სპეციალიზებულ საკვებ არეებზე. ადრეული დიაგნოზისა და მკურნალობის შემთხვევაში ფლუოროქინოლონებისა და მაკროლიდების ჯგუფის ანტიბიოტიკები, როგორც წესი, ეფექტიან შედეგს იძლევა.
პოლიტიკის შემქმნელებისთვის:
ლეგიონელოზის პრევენციისთვის აუცილებელია წყლის სისტემების რეგულარული აუდიტი, ტემპერატურის კონტროლის მკაფიო სტანდარტების დანერგვა და ლეგიონელას მონიტორინგი ჯანდაცვის დაწესებულებებში, სასტუმროებში და სხვა საზოგადოებრივ ობიექტებში. ძველი ინფრასტრუქტურის განახლება, წყლის სისტემების დეზინფექციის ერთიანი პროტოკოლების დანერგვა და პერსონალის რეგულარული გადამზადება მნიშვნელოვნად შეამცირებს აფეთქებების რისკს და დაიცავს განსაკუთრებით მოწყვლად მოსახლეობას.
ხშირად დასმული კითხვები
როგორ გადადის ლეგიონელოზი?
Legionella pneumophila ადამიანიდან ადამიანზე არ გადადის. ინფიცირება ხდება დაბინძურებული წყლის წყაროებიდან წარმოქმნილი აეროზოლების (წყლის წვრილი წვეთების) ჩასუნთქვის შედეგად. ასეთ წყაროებს მიეკუთვნება კონდიცირების სისტემების გაგრილების კოშკები, შხაპები, ცხელი აბაზანები და დეკორატიული შადრევნები. ბაქტერია განსაკუთრებით კარგად მრავლდება თბილ წყალში (დაახლოებით 20–45°C ტემპერატურაზე) და საფრთხეს წარმოადგენს მაშინ, როდესაც წყალი ნისლის ან აეროზოლის სახით ჰაერში ვრცელდება და ადამიანის სასუნთქ გზებში ხვდება.
რა სიმპტომები ახასიათებს ლეგიონელოზს?
ლეგიონელოზის სიმპტომები, როგორც წესი, ინფიცირებიდან 2–10 დღის განმავლობაში ვითარდება. დაავადება ხშირად ვლინდება მძიმე პნევმონიის სახით და ხასიათდება მაღალი ცხელებით (38–40°C), ხველით (ხშირად მშრალი), ქოშინით, კუნთების ტკივილითა და გამოხატული სისუსტით.
არსებობს დაავადების შედარებით მსუბუქი ფორმაც — პონტიაკის ცხელება, რომელიც იწვევს ცხელებასა და კუნთების ტკივილს, თუმცა პნევმონიით არ რთულდება. მძიმე შემთხვევებში შესაძლოა განვითარდეს სუნთქვის უკმარისობა, განსაკუთრებით ხანდაზმულებში, ქრონიკული დაავადებების მქონე პირებსა და იმუნოდეფიციტურ პაციენტებში.
როგორ შეიძლება შენობებში ლეგიონელოზის პრევენცია?
ლეგიონელოზის პრევენცია ეფუძნება წყლის სისტემების სათანადო მართვასა და რეგულარულ მონიტორინგს. მნიშვნელოვანია ცხელი წყლის სისტემებში ტემპერატურის უსაფრთხო დონეზე შენარჩუნება, წყლის სისტემების პერიოდული გაწმენდა და დეზინფექცია, ბიოფილმის მოცილება, ქლორირების ან სხვა ეფექტური სადეზინფექციო მეთოდების გამოყენება და წყლის ხარისხის რეგულარული შემოწმება.
განსაკუთრებული ყურადღება უნდა მიექცეს იმ შენობებს, სადაც წყალი ხანგრძლივად ჩერდება ან სისტემები იშვიათად გამოიყენება, მაგალითად, დეკორატიული შადრევნები, სასტუმროები, საავადმყოფოები და დიდი საცხოვრებელი კომპლექსები. ასეთ ობიექტებში რისკი უფრო მაღალია და პრევენციული ღონისძიებები უფრო ინტენსიურად უნდა განხორციელდეს.
ლეგიონელოზის აღმოჩენიდან 50 წლის შემდეგ, საზოგადოებრივი ჯანდაცვის სფეროს უკვე გააჩნია საკმარისი სამეცნიერო ცოდნა დაავადების აფეთქებების პრევენციისთვის. თუმცა, შემთხვევების კვლავ არსებობა თანამედროვე ჯანდაცვის, ტურიზმისა და საცხოვრებელ გარემოში მიუთითებს, რომ პრობლემას ხშირად არა ცოდნის ნაკლებობა, არამედ მისი პრაქტიკაში არასრულფასოვანი განხორციელება განაპირობებს. ამ ხარვეზის აღმოსაფხვრელად აუცილებელია წყლის ინფრასტრუქტურაში მდგრადი ინვესტიციები, ეფექტიანი რეგულაციები და მტკიცებულებებზე დაფუძნებული წყლის უსაფრთხოების პროგრამების სისტემური დანერგვა ყველა იმ სექტორში, სადაც თბილი წყლის სისტემები გამოიყენება.
